મેદોસ્થિમજ્જરુધિરૈઃ સિક્તં દાનવસંભવૈઃ। અદ્વિતીયં પ્રહરણં ક્ષુરપર્યંતમંડલમ્
એ ચક્ર દૈત્યોથી નીકળેલા મજ્જા, હાડકાં, ચરબી અને લોહીથી ભીંજાયેલું, અનન્ય અને ધારદાર ગોળ આકારનું હતું.
સ્રગ્દામમાલાનિચિતં કામગં કામરૂપિણં। સ્વયં સ્વયંભુવા સૃષ્ટં ભયદં સર્વવિદ્વિષામ્
માળાઓ અને વણાવેલી વણમાળાથી શોભિત, મનગમતી રૂપ ધારણ કરનારાઓ માટે ઇચ્છનીય, સ્વયંભૂએ પોતે બનાવેલું, બધા દુશ્મનોમાં ભય પેદા કરનાર હતું.
દધાર રોષેણાવિષ્ટં નિત્યમાહવદર્પિતં। ક્ષેપણાદ્યસ્ય મુહ્યંતિ લોકાઃ સસ્થાણુજંગમાઃ
એ ચક્ર ક્રોધથી ભરાઈ, હંમેશા યુદ્ધ માટે તૈયાર રાખ્યું; જ્યારે એ ફેંકાય છે ત્યારે સ્થાવર-જંગમ બધા જીવ અચંબામાં પડી જાય છે.
ક્રવ્યાદાનિ ચ ભૂતાનિ તૃપ્તિં યાંતિ મહામૃધે। તમપ્રતિમકર્માણં સમાનં સૂર્યવર્ચસા
મહાયુદ્ધમાં માંસખોર પ્રાણીઓ પણ સંતોષ પામે છે; જેની કૃતીઓ અનન્ય છે, એ સૂર્ય સમાન તેજવાળો છે.
ચક્રમુદ્યમ્ય સમરે કોપદીપ્તો ગદાધરઃ। પ્રણષ્ટં દાનવં તેજઃ કુર્વાણં સ્વેન તેજસા
યુદ્ધમાં ચક્ર ઊંચકીને, ક્રોધથી જ્વલંત, ગદાધારી એ દૈત્યના તેજને પોતાના તેજથી ઓછું કરી દીધું.
ચિચ્છેદ બાહૂંસ્તેનૈવ સમરે કાલનેમિનઃ। તચ્ચ વક્ત્રશતં ઘોરં સાગ્નિચૂર્ણાટ્ટહાસિ વૈ
એ જ ચક્રથી યુદ્ધમાં કાળનેમિના હાથ કપાઈ ગયા; અને એ ભયાનક, અગ્નિ જેવું ચુરણ થયેલું, સો મોઢાવાળું માથું—
તસ્ય દૈત્યસ્ય ચક્રેણ પ્રમમાથ બલાદ્ધરિઃ। સચ્છિન્નબાહુર્વિશિરાનપ્રાકંપત દાનવઃ
હરિએ પોતાના ચક્રથી એ દૈત્યને જોરથી માર્યો; તેની બાહ કાપી, માથું અલગ કરી, એ દાનવ કાંપતો રહ્યો.
કબંધાવસ્થિતઃ સંખ્યે વિશાખઇવ પાદપઃ। તંવિતત્ય મહાપક્ષૌ વાયોઃ કૃત્વા સમં જવમ્
યુદ્ધમાં એ દૈત્ય માથું વિહોણો થાંભલા જેવો ઉભો રહ્યો; ગરુડએ પોતાના વિશાળ પાંખો ફેલાવી, પવનની ઝડપ સાથે દોડ્યો.
ઉરસા તાડયામાસ ગરુડઃ કાલનેમિનં। સ તસ્ય દેહોભિમુખો વિબાહુઃ ખાત્પરિભ્રમન્
ગરુડએ કાલનેમિને છાતી પર માર્યો; એ દૈત્ય, હાથ ફફડાવતા, પોતાના શરીર તરફ મોઢું રાખીને આકાશમાં ઘૂમતો રહ્યો.
નિપપાત દિવં ત્યક્ત્વા ક્ષોભયન્ધરણીતલમ્। તસ્મિન્નિપતિતે દૈત્યે દેવાઃ સર્ષિગણાસ્તથા
એ દૈત્યે આકાશ છોડીને જમીન પર પડ્યો, ધરા ધ્રૂજાવી; એ દૈત્યના પડતા જ, દેવો અને ઋષિગણ પણ—
સાધુસાધ્વિતિ વૈકુંઠં સમેતાઃ પ્રત્યપૂજયન્। અપરે યે તુ દૈત્યા વૈ યુદ્ધે દૃષ્ટપરાક્રમાઃ
સૌ વાઈકુંઠ પાસે ભેગા થઈ 'સારા! સારું!' કહી પૂજન કરવા લાગ્યા; પણ બીજા દૈત્યોએ, જેમણે યુદ્ધમાં પરાક્રમ જોયો હતો—
તે સર્વે બાહુભિર્વ્યાપ્તા ન શેકુશ્ચલિતું રણે। કાંશ્ચિત્કેશેષુ જગ્રાહ કાંશ્ચિત્કંઠેષ્વપીડયત્
તેમના હાથ એકબીજામાં ફસાઈ ગયા, યુદ્ધભૂમિમાં હલનચલન કરી શક્યા નહીં; કેટલાકે બીજા દૈત્યના વાળ પકડી લીધા, તો કેટલાકે ગળા દબાવી દીધા.
ચકર્ત કસ્યચિદ્વક્ત્રં મધ્યે ગૃહ્ણાત્તથાપરમ્। તે ગદાચક્રનિર્દગ્ધા ગતસત્વા ગતાસવઃ
કેટલાકનો મોઢું કાપી નાખ્યું, બીજાને વચ્ચે પકડી લીધા; ગદા અને ચક્રના પ્રહારોથી બળ અને પ્રાણ ગુમાવી બેઠા.
ગગનાદ્ભ્રષ્ટસર્વાંગા નિપેતુર્ધરણીતલે। તેષુ સર્વેષુ દૈત્યેષુ હતેષુ પુરુષોત્તમઃ
આકાશમાંથી તેમના શરીર જમીન પર પડ્યા; બધા દૈત્યો માર્યા ગયા ત્યારે, પુરુષોત્તમ—
શક્રપ્રિયં તતઃ કૃત્વા કૃતકર્મગદાધરઃ। તસ્મિન્વિમર્દે સંવૃત્તે સંગ્રામે તારકામયે
ઈન્દ્રનું પ્રિય કાર્ય પૂર્ણ કરીને, ગદા ધારણ કરીને, તારકાસુરના યુદ્ધમાં એ ભયંકર સંઘર્ષમાં—
તં ચ દેશં જગામાશુ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ। સર્વૈર્બ્રહ્મર્ષિભિઃ સાર્દ્ધં ગંધર્વાપ્સરસાંગણૈઃ
પછી બ્રહ્મા, લોકપિતામહ, બધા બ્રહ્મર્ષિ, ગંધર્વ અને અપ્સરાઓ સાથે એ સ્થળે ઝડપથી આવ્યા.
દેવદેવં હરિં દેવઃ પૂજયન્વાક્યમબ્રવીત્। કૃતં દેવ મહત્કર્મ સુરાણાં શલ્યમુદ્ધૃતમ્
બ્રહ્માએ દેવોના દેવ હરિનું પૂજન કરીને કહ્યું: 'દેવ, મહાન કાર્ય થયું છે; દેવોનું કાંટું દૂર થયું છે.'
નિધનેન ચ દૈત્યાનાં વયં ચ પરિતોષિતાઃ। યોઽયં ત્વયા હતો વિષ્ણો કાલનેમિર્મહાસુરઃ
'દૈત્યોના વિનાશથી અમે બધા સંતોષ પામ્યા છીએ; એ કાલનેમિ, મહાસુર, જેને તમે વિષ્ણુ તરીકે માર્યા—'
ત્વામેતસ્ય ૠતે હ્યસ્મિન્શાસ્તા કશ્ચિન્ન વિદ્યતે। એષ દેવાન્પરિભવન્લોકાંશ્ચ સચરાચરાન્
'તમારા સિવાય, આ જગતમાં તેને કોઈ હરાવી શક્યો નહીં; એ દેવો અને તમામ જગત, ચર અને અચર, ને અપમાન આપતો હતો.'
ૠષીણાં કદનં કૃત્વા મામપિ પ્રતિગર્જતિ। તદનેન ત્વદીયેન પરિતુષ્ટોસ્મિ કર્મણા
'ઋષિઓને માર્યા પછી, એ મને પણ પડકારતો હતો; તેથી, તમારા કાર્યથી હું ખૂબ પ્રસન્ન છું.'
યદયં કાલકલ્પસ્તે કાલનેમિર્નિપાતિતઃ। તદાગચ્છસ્વ ભદ્રં તે ગચ્છામ દિવમુત્તમામ્1.41.
'હવે આ કાલનેમિ, સમયથી નિર્ધારિત દુશ્મન, મારાયો છે; આવો, તમારો કલ્યાણ થાય, ચાલો, આપણે શ્રેષ્ઠ સ્વર્ગમાં જઈએ.'
બ્રહ્મર્ષયસ્ત્વાં તત્રસ્થાઃ પ્રતીક્ષંતે સદો ગતાઃ। કં ચાહં તવ દાસ્યામિ વરં વરભૃતાં વર
'ત્યાં આવેલા બ્રહ્મર્ષિ સભામાં તમારી રાહ જોઈ રહ્યા છે; અને હું, વરદાતા, તમને એક વર આપું છું, વરદાતાઓમાં શ્રેષ્ઠ.'
સ્વસ્થાનસ્થેષુ દેવેષુ તેષાં ચ વરદો ભવાન્। નિર્યાતમેતત્ત્રૈલોક્યં સ્ફીતં નિહતકંટકમ્
'દેવો પોતાના સ્થાન પર સ્થિર થયા છે, તમે તેમનો વરદાતા છો; આ ત્રિલોક, હવે વિકાસ પામેલી અને કાંટા વિહોણી, મુક્ત થવી જોઈએ.'
અસ્મિન્નેવ મૃધે વિષ્ણો શક્રાય સુમહાત્મને। એવમુક્તો ભગવતા બ્રહ્મણા હરિરવ્યયઃ
'આ જ યુદ્ધમાં, હે વિષ્ણુ, મહાન આત્મા ઈન્દ્ર માટે—' આમ બ્રહ્માએ ભગવાનને કહ્યું, તો અવિનાશી હરિએ જવાબ આપ્યો.
દેવાન્શક્રમુખાન્સર્વાનુવાચ શુભયા ગિરા। વિષ્ણુરુવાચ। શ્રૂયતાં ત્રિદશાસ્સર્વે યાવંતોઽત્ર સમાગતાઃ
વિષ્ણુએ શક્ર સહિત બધા દેવતાઓને શુભ વાણીથી કહ્યું: 'અહીં એકત્ર થયેલા બધા દેવતાઓ, સાંભળો.'
સુપર્ણસહિતૈસ્તત્ર પુરસ્કૃત્ય પુરંદરં। અસ્માભિઃ સમરે સર્વૈઃ કાલનેમિમુખા હતાઃ
અમે સુપર્ણ અને અન્ય દેવતાઓ સાથે, પુરંદરને આગળ રાખીને, કાલનેમી અને તેના સાથીઓને યુદ્ધમાં હરાવ્યા હતા.
દાનવા વિક્રમોપેતાઃ શક્રાદપિ મહત્તરાઃ। અસ્મિન્મહતિ સંગ્રામે દ્વાવેવ તુ વિનિસ્સૃતૌ
દાનવો બહુ વીર હતા, શક્ર કરતાં પણ વધારે શક્તિશાળી. આ મોટા યુદ્ધમાં માત્ર બે જ બહાર આવ્યા.
વિરોચનસ્તુ દૈતેયઃ સ્વર્ભાનુશ્ચ મહાબલઃ। સ્વાં દિશં ભજતાં શક્રો દિશં વરુણ એવ ચ
દૈત્ય વિરોચન અને મહાબળી સ્વર્ભાનુ પોતપોતાની દિશામાં ગયા; શક્ર અને વરુણ પણ પોતાની દિશામાં ગયા.
યામ્યાં યમઃ પાલયતામુત્તરાં ચ ધનાધિપઃ। ૠક્ષૈઃ સહ સદા યોગં ગચ્છતાં ચંદ્રમાસ્તથા
યમ દક્ષિણ દિશાની રક્ષા કરશે, અને ધનના સ્વામી ઉત્તર દિશાની. ચંદ્ર, ઋક્ષો સાથે, હંમેશા સંયોજન માટે પ્રયત્ન કરશે.
અયમૃતુમુખં સૂર્યો ભજતામયનૈઃ સહ। આજ્યભાગાઃ પ્રવર્તંતાં સદસ્યૈરભિપૂજિતાઃ
સૂર્ય ઋતુઓ સાથે, અયન સાથે, પોતાનું કાર્ય કરશે. ઘીનું અર્પણ સભામાં સન્માનપૂર્વક શરૂ થવું જોઈએ.