ભૂયસ્ત્વિદાનીં સંપ્રાપ્તે સંગ્રામે તારકામયે। મયા સહ સમાગમ્ય સ દેવો વિનશિષ્યતિ
હવે ફરી, જ્યારે તારકામય યુદ્ધ નજીક આવી રહ્યું છે, ત્યારે એ દેવ મારા સાથે મળી, વિનાશ પામશે.
એવમુક્ત્વા બહુવિધં ક્ષિપ્રં નારાયણં રણે। વાગ્ભિરપ્રતિરૂપાભિર્યુદ્ધમેવાભ્યરોચયત્
આ રીતે અનેક રીતે બોલીને, તેણે નારાયણને કઠોર અને અયોગ્ય વચનો કહી યુદ્ધ માટે લલકાર્યો.
ક્ષિપ્યમાણોઽસુરેંદ્રેણ ન ચુકોપ ગદાધરઃ। ક્ષમાબલેન મહતા સસ્મિતં ચેદમબ્રવીત્
અસુરરાજે ઉશ્કેર્યા છતાં, ગદાધારી ક્રોધિત થયો નહીં; મહાન ક્ષમાશક્તિથી હસીને એણે આ રીતે કહ્યું.
અલ્પં દર્પબલં દૈત્ય સ્થિરમક્રોધજં બલમ્। હતસ્ત્વં દર્પજૈર્દોષૈર્હિત્વા યો ભાષસે ક્ષમામ્
દૈત્ય, તારી તાકાત બહુ ઓછી છે અને અહંકારથી ઉપજી છે; સાચી તાકાત સ્થિર અને ક્રોધરહિત હોય છે. તું તો અહંકારથી ઉપજેલા દોષોથી નષ્ટ થવાનો છે, છતાં ક્ષમાની વાત કરે છે.
અધમસ્ત્વં મમ મતો ધિગેતત્તવ વાગ્બલમ્। કે તત્ર પુરુષાઃ સંતિ યત્ર ગર્જંતિ યોષિતઃ
મારે તો તું અધમ જ લાગે છે; તારા ગર્વભર્યા વચનો શરમજનક છે. જ્યાં સ્ત્રીઓ જ ગર્જના કરે છે, ત્યાં પુરુષો ક્યાં હોય?
અહં ત્વાં દૈત્ય પશ્યામિ પૂર્વેષાં માર્ગગામિનમ્। પ્રજાપતિં કૃતં સેતું ત્યક્ત્વા કઃ સ્વસ્તિમાન્ભવેત્
દૈત્ય, હું તને જુએ છું કે તું પણ તારા પૂર્વજોની જ રીત પર ચાલે છે; પ્રજાપતિએ બનાવેલો પુલ છોડીને કોણ સુખી રહી શકે?
અદ્ય ત્વાં નાશયિષ્યામિ દેવવ્યાપારઘાતકમ્। સ્વેષુ સ્વેષુ ચ સ્થાનેષુ સ્થાપયિષ્યામિ દેવતાઃ
આજે હું તને, દેવોના કાર્યનો વિનાશક, નષ્ટ કરી દઈશ અને દરેક દેવતાને તેમના પોતાના સ્થાન પર સ્થાપિત કરી દઈશ.
એવં બ્રુવતિ વાક્યં તુ મૃધે શ્રીવત્સધારિણિ। જહાસ દાનવઃ ક્રોધાદ્ધસ્તાંશ્ચક્રેણ સાયુધાન્
શ્રીવત્સ ચિહ્ન ધારણ કરનાર એ ભગવાન યુદ્ધમાં આવું બોલ્યા ત્યારે, દાનવે ક્રોધથી હસીને પોતાના શસ્ત્રધારી હાથ ચક્ર સાથે ઊંચા કર્યા.
સ બાહુશતમુદ્યમ્ય સર્વાયુધગણાન્રણે। ક્રોધાદ્વિગુણરક્તાક્ષો વિષ્ણોર્વક્ષસ્ય પાતયત્
તે યોદ્ધા ક્રોધથી આંખો લાલ કરી, લડાઈમાં પોતાની સો હાથ અને બધા શસ્ત્રો ઊંચા કરી, એ બધું વિષ્ણુના છાતી પર ફેંકી દીધું.
દાનવાશ્ચાપિ સમરે મયતારપુરોગમાઃ। ઉદ્યતાયુધનિસ્ત્રિંશા વિષ્ણુમભ્યદ્રવન્રણે
મય અને તારાની આગેવાનીમાં દાનવો પણ, હાથમાં શસ્ત્રો અને તલવાર લઈને, વિષ્ણુ પર ચઢી આવ્યા.
સ તાડ્યમાનોઽતિબલૈર્દૈત્યૈઃ સર્વાયુધોદ્યતૈઃ। ન ચચાલ તતો યુદ્ધે કંપ્યમાન ઇવાચલઃ
મહાન શક્તિશાળી દૈત્યોએ બધાં શસ્ત્રો સાથે હુમલો કર્યો, છતાંયે એ યોદ્ધા લડાઈમાં એક પગથી પણ ન હલ્યો, જાણે પર્વત ઝંઝાવાતમાં પણ અડગ રહે છે.
સંયુક્તશ્ચ સુપર્ણેન કાલનેમિર્મહાસુરઃ। સર્વપ્રાણેન મહતીં ગદામુદ્યમ્ય બાહુભિઃ
કાળનેમિ મહાસુર સુપર્ણ સાથે જોડાઈ, બધી તાકાતથી પોતાના હાથમાં મોટી ગદા ઊંચી કરી.
ઘોરાં જ્વલંતીં મુમુચે સંરબ્ધો ગરુડોપરિ। કર્મણા તેન દૈત્યસ્ય વિષ્ણુર્વિસ્મયમાગમત્
ક્રોધથી ભરાઈ, એ જ્વલંત ભયાનક ગદા ગરુડ પર ફેંકી; એ દૈત્યના કામથી વિષ્ણુને આશ્ચર્ય થયું.
તદા તેન સુપર્ણસ્ય પાતિતા મૂર્ધ્નિ સા ગદા। સુપર્ણં વ્યથિતં દૃષ્ટ્વા ક્ષતં ચ વપુરાત્મનઃ
પછી એ ગદા સુપર્ણ દ્વારા ફેંકાઈ અને તેના માથા પર વાગી; સુપર્ણને પીડાયેલો જોઈ અને પોતાનું શરીર પણ ઘાયલ થયું હતું—
ક્રોધસંરક્તનયનો વૈકુંઠશ્ચક્રમાદદે। વ્યવર્દ્ધત ચ વેગેન સુપર્ણેન સમં વિભુઃ
કૃોધથી આંખો લાલ થયેલા વૈકુંઠે ચક્ર ઉઠાવ્યું; સુપર્ણ સાથે વિભુ ઝડપથી આગળ વધ્યો.
ભુજાશ્ચાસ્ય વ્યવર્ધંત વ્યાપ્તવંતો દિશો દશ। વિદિશશ્ચૈવ ખં ચાપિ ગાં ચૈવ પ્રતિપૂરયન્
એના હાથો વધતા ગયા, દસ દિશાઓમાં ફેલાઈ ગયા, અને વચ્ચેની દિશાઓ, આકાશ અને ધરતી બધું ભરાઈ ગયું.
વવૃધે સ પુનર્લોકાન્ક્રાંતુકામ ઇવૌજસા। તં જયાય સુરેંદ્રાણાં વર્દ્ધમાનં નભસ્તલે
એ ફરી શક્તિમાં વધ્યો, જાણે આખા લોકમાં પગલાં મૂકવા ઇચ્છે છે; દેવોના વિજય માટે એ આકાશમાં વધતો ગયો.
ૠષયઃ સહ ગંધર્વાસ્તુષ્ટુવુર્મધુસૂદનમ્। સદ્યાં કિરીટેન લિખન્શિરસા ભાસ્વરેણ ચ
ઋષિઓ અને ગંધર્વોએ મળીને મધુસૂદનનું સ્તુતિ કરી, કારણ કે એના તેજસ્વી મુગટ અને માથાથી આકાશ પણ ઝીલાઈ ગયું.
પદ્ભ્યામાક્રમ્યવસુધાં દિશઃ પ્રચ્છાદ્ય બાહુભિઃ। સહસ્રકરતુલ્યાભં સહસ્રારમરિક્ષયમ્
પગથી ધરતી દબાવી, હાથોથી દિશાઓ ઢાંકી, એ શત્રુઓમાં અવિનાશી, હજાર હાથ અને હજાર આંખવાળો જણાય રહ્યો.
દીપ્તાગ્નિસદૃશં ઘોરંદર્શનેન સુદર્શનમ્। સુવર્ણરેણુપર્યંતં વજ્રનાભં ભયાવહં
સુદર્શન ચક્ર અગ્નિ જેવું તેજસ્વી, ભયાનક દેખાવાળું, સોનાની ધૂળથી ઢંકાયેલું, વજ્ર જેવું મજબૂત અને ભય પેદા કરનાર હતું.
મેદોસ્થિમજ્જરુધિરૈઃ સિક્તં દાનવસંભવૈઃ। અદ્વિતીયં પ્રહરણં ક્ષુરપર્યંતમંડલમ્
એ ચક્ર દૈત્યોથી નીકળેલા મજ્જા, હાડકાં, ચરબી અને લોહીથી ભીંજાયેલું, અનન્ય અને ધારદાર ગોળ આકારનું હતું.
સ્રગ્દામમાલાનિચિતં કામગં કામરૂપિણં। સ્વયં સ્વયંભુવા સૃષ્ટં ભયદં સર્વવિદ્વિષામ્
માળાઓ અને વણાવેલી વણમાળાથી શોભિત, મનગમતી રૂપ ધારણ કરનારાઓ માટે ઇચ્છનીય, સ્વયંભૂએ પોતે બનાવેલું, બધા દુશ્મનોમાં ભય પેદા કરનાર હતું.
દધાર રોષેણાવિષ્ટં નિત્યમાહવદર્પિતં। ક્ષેપણાદ્યસ્ય મુહ્યંતિ લોકાઃ સસ્થાણુજંગમાઃ
એ ચક્ર ક્રોધથી ભરાઈ, હંમેશા યુદ્ધ માટે તૈયાર રાખ્યું; જ્યારે એ ફેંકાય છે ત્યારે સ્થાવર-જંગમ બધા જીવ અચંબામાં પડી જાય છે.
ક્રવ્યાદાનિ ચ ભૂતાનિ તૃપ્તિં યાંતિ મહામૃધે। તમપ્રતિમકર્માણં સમાનં સૂર્યવર્ચસા
મહાયુદ્ધમાં માંસખોર પ્રાણીઓ પણ સંતોષ પામે છે; જેની કૃતીઓ અનન્ય છે, એ સૂર્ય સમાન તેજવાળો છે.
ચક્રમુદ્યમ્ય સમરે કોપદીપ્તો ગદાધરઃ। પ્રણષ્ટં દાનવં તેજઃ કુર્વાણં સ્વેન તેજસા
યુદ્ધમાં ચક્ર ઊંચકીને, ક્રોધથી જ્વલંત, ગદાધારી એ દૈત્યના તેજને પોતાના તેજથી ઓછું કરી દીધું.
ચિચ્છેદ બાહૂંસ્તેનૈવ સમરે કાલનેમિનઃ। તચ્ચ વક્ત્રશતં ઘોરં સાગ્નિચૂર્ણાટ્ટહાસિ વૈ
એ જ ચક્રથી યુદ્ધમાં કાળનેમિના હાથ કપાઈ ગયા; અને એ ભયાનક, અગ્નિ જેવું ચુરણ થયેલું, સો મોઢાવાળું માથું—
તસ્ય દૈત્યસ્ય ચક્રેણ પ્રમમાથ બલાદ્ધરિઃ। સચ્છિન્નબાહુર્વિશિરાનપ્રાકંપત દાનવઃ
હરિએ પોતાના ચક્રથી એ દૈત્યને જોરથી માર્યો; તેની બાહ કાપી, માથું અલગ કરી, એ દાનવ કાંપતો રહ્યો.
કબંધાવસ્થિતઃ સંખ્યે વિશાખઇવ પાદપઃ। તંવિતત્ય મહાપક્ષૌ વાયોઃ કૃત્વા સમં જવમ્
યુદ્ધમાં એ દૈત્ય માથું વિહોણો થાંભલા જેવો ઉભો રહ્યો; ગરુડએ પોતાના વિશાળ પાંખો ફેલાવી, પવનની ઝડપ સાથે દોડ્યો.
ઉરસા તાડયામાસ ગરુડઃ કાલનેમિનં। સ તસ્ય દેહોભિમુખો વિબાહુઃ ખાત્પરિભ્રમન્
ગરુડએ કાલનેમિને છાતી પર માર્યો; એ દૈત્ય, હાથ ફફડાવતા, પોતાના શરીર તરફ મોઢું રાખીને આકાશમાં ઘૂમતો રહ્યો.
નિપપાત દિવં ત્યક્ત્વા ક્ષોભયન્ધરણીતલમ્। તસ્મિન્નિપતિતે દૈત્યે દેવાઃ સર્ષિગણાસ્તથા
એ દૈત્યે આકાશ છોડીને જમીન પર પડ્યો, ધરા ધ્રૂજાવી; એ દૈત્યના પડતા જ, દેવો અને ઋષિગણ પણ—