સત્યા કરે કરં કૃત્વાગમત્કલ્પતરોસ્તલમ્ । નિષિદ્ધ્યાનુચરં લોકં સવિલાસં પ્રિયાન્વિતઃ
સત્યાનો હાથ પકડીને કૃષ્ણ કલ્પવૃક્ષની જગ્યાએ ગયા; પોતાના સેવકો અને લોકને દૂર મોકલીને, પ્રિય સાથે આનંદપૂર્વક ત્યાં રહ્યા.
પ્રહસ્ય સત્યામામંત્ર્ય પ્રોવાચ જગતાંપતિઃ । તત્પ્રીતિ પરિતોષાર્થં લસત્પુલકિતાંગજઃ
કૃષ્ણે હસીને સત્યાને સંબોધી કહ્યું; જગતના સ્વામીએ તેના આનંદ અને સંતોષ માટે તેજસ્વી અને આનંદિત શરીરે વાત કરી.
કૃષ્ણ ઉવાચ-। ન મે ત્વત્તઃ પ્રિયતમા કાચિદન્યા નિતંબિની । ષોડશસ્ત્રીસહસ્રાણાં પ્રિયે પ્રાણસમા હ્યસિ
કૃષ્ણએ કહ્યું: હે સુંદરિ, તારી કરતાં મને બીજું કોઈ પણ વધુ પ્રિય નથી; આ સોળ હજાર સ્ત્રીઓમાં તું મને મારા જીવ જેટલી જ પ્રિય છે.
ત્વદર્થં દેવરાજેન વિરોધો દૈવતૈઃ સહ । ત્વયા યત્પ્રાર્થિતં કાંતે શૃણુ યચ્ચ મહદ્ભવેત્
હું તારા માટે દેવરાજ અને બીજા દેવતાઓ સાથે પણ વિરુદ્ધ થયો હતો; હે પ્રિયે, તું જે ઈચ્છે છે એ સાંભળ, હવે હું તને એ મહાન વાત કહું છું.
અદેયમથવાકાર્યમકથ્યમપિ યત્પુનઃ । ત્વત્કૃતં તુ કથં પ્રશ્નં કથયામિ ન તુ પ્રિયે । પૃચ્છસ્વ સર્વં કથયે યત્તે મનસિ વર્તતે
કોઈ પણ અશક્ય વસ્તુ હોય, કે કોઈ કામ હોય, કે કંઈક કહ્યે ન શકાય એવું હોય, તું જે પૂછે એ હું જરૂર કહું છું, હે પ્રિયે; તારે મનમાં જે હોય એ બધું પૂછ, હું બધું ખુલ્લે કહું છું.
સત્યોવાચ- દાનં વ્રતં તપો વાપિ કિં તુ પૂર્વં મયાકૃતમ્ । યેનાહં મર્ત્યજા મર્ત્યે ભવાનીવાઽભવં કિલ
સત્યભામાએ કહ્યું: શું મેં અગાઉ કોઈ દાન, વ્રત કે તપ કર્યું હતું, જેના કારણે હું માનવમાં જન્મી ને પણ આ જીવનમાં તારી પત્ની બની?
તવાંગાર્દ્ધહરા નિત્યં ગરુડોપરિગામિની । ઇંદ્રાદિદેવતાવાસમગમં ચ ત્વયા સહ
હંમેશા તારા શરીરનો અર્ધાંગ રહીને, ગરુડ પર બેસીને, હું તારી સાથે ઇન્દ્ર અને બીજા દેવતાઓના ઘર સુધી પહોંચી હતી.
અતસ્ત્વાં પ્રષ્ટુમિચ્છામિ કિં કૃતં તુ મયા શુભમ્ । જન્માંતરે ચ કિં શીલા કા ચાહં કસ્ય કન્યકા
એથી હું તને પૂછવા માંગું છું: મેં કયું સારા કર્મ કર્યું હતું? ગયા જન્મમાં મારું સ્વભાવ કેવું હતું, હું કોણ હતી અને કોની દીકરી હતી?
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ- શૃણુષ્વૈકમનાઃ કાંતે યત્ત્વં વૈ પૂર્વજન્મનિ । પુણ્યં વ્રતં કૃતવતી તત્સર્વં કથયામિ તે
શ્રીકૃષ્ણએ કહ્યું: હે પ્રિયે, એકાગ્ર ચિત્તે સાંભળ, તું ગયા જન્મમાં જે પુણ્યવંત વ્રત કર્યું હતું એ બધું હું તને કહું છું.
આસીત્કૃતયુગસ્યાંતે માયાપુર્યાં દ્વિજોત્તમઃ । આત્રેયો દેવશર્મેતિ વેદવેદાંગપારગઃ
કૃતયુગના અંતે, માયાપુરીમાં, અત્રિગોત્રના દેવશર્મા નામના એક શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ રહેતા હતા, જે વેદ અને તેમના અંગોમાં પારંગત હતા.
આતિથેયોઽગ્નિશુશ્રૂષુઃ સૌરવ્રત પરાયણઃ । સૂર્યમારાધયન્નિત્યં સાક્ષાત્સૂર્ય્ય ઇવાપરઃ
તે મહેમાનનુ સંમાન કરતા, અગ્નિની સેવા કરતા, સૌરવ્રતને સમર્પિત અને રોજ સૂર્યની પૂજા કરતા, જાણે સ્વયં સૂર્ય જેવા જ હતા.
તસ્યાતિવયસશ્ચાસીન્નામ્ના ગુણવતી સુતા । અપુત્રઃ સ સ્વશિષ્યાય ચંદ્ર નામ્ને દદૌ સુતામ્
તેમને ગુણવતી નામની એક ગુણવાન અને ઉંમરમાં મોટી દીકરી હતી; સંતાન ન હોવાથી તેમણે પોતાની દીકરીને પોતાના શિષ્ય ચંદ્રને આપી દીધી.
તમેવ પુત્રવન્મેને સ ચ તં પિતૃવદ્વશી । તૌ કદાચિદ્વનં યાતૌ કુશેધ્મહરણાર્થિનૌ
તેમણે તેને પુત્ર સમાન માન્યો અને શિષ્યે પણ તેમને પિતા સમાન માન્યા; એક વખત બંને કુશ અને લાકડું લેવા વનમાં ગયા.
હિમાદ્રિપાદજવને ચેરતુસ્તૌ યતસ્તતઃ । તૌ તતો રાક્ષસં ઘોરમાયાંતં સમપશ્યતામ્
હિમાલયના પાદરમાં બંને જ્યાં ત્યાં ફરતા હતા; ત્યાં તેમણે એક ભયાનક રાક્ષસને પોતાની તરફ આવતા જોયો.
ભયવિહ્વલસર્વાંગાવસમર્થૌ પલાયિતુમ્ । નિહતૌ રક્ષસા તેન કૃતાંતસમરૂપિણા
ભયથી કંપતા અને ભાગી ન શકતા, બંનેને એ રાક્ષસે, જાણે મૃત્યુ સ્વરૂપે, મારી નાખ્યા.
તૌ તુ ક્ષેત્રપ્રભાવેણ ધર્મશીલતયા પુનઃ । વૈકુંઠભવનં નીતૌ મદ્ગણૈર્મત્સમીપગૈઃ
પણ, પવિત્ર ભૂમિ અને ધર્મના પ્રભાવથી, મારા નજીક રહેતા મારા સેવકોએ તેમને વૈકુંઠધામે લઈ ગયા.
યાવજ્જીવંતુ યત્તાભ્યાં સૂર્યપૂજાદિકં કૃતમ્ । તેન વૈ કર્મણા તાભ્યાં સુપ્રીતોઽહં કિલાભવમ્
જીવંત રહેતાં સુધી તેમણે સૂર્યપૂજા અને બીજા સંસ્કાર કર્યા; એ સારા કર્મોથી હું તેમના પર ખૂબ પ્રસન્ન થયો.
શૈવાઃ સૌરાશ્ચ ગાણેશા વૈષ્ણવાઃ શક્તિપૂજકાઃ । મામેવ પ્રાપ્નુવંતીહ વર્ષાંભઃ સાગરં યથા
શૈવ, સૌર, ગણપતિભક્ત, વૈષ્ણવ કે શક્તિપૂજક — બધા અહીં મને જ પ્રાપ્ત કરે છે, જેમ નદીઓ આખરે સાગરમાં મળે છે.
એકોઽહં પંચધા જાતઃ ક્રીડયન્નામભિઃ કિલ । દેવદત્તો યથા કશ્ચિત્પુત્રાદ્યાહ્વાનનામભિઃ
હું એક જ છું, પણ પાંચ રૂપે જન્મું છું, અને વિવિધ નામે રમું છું; જેમ દેવદત્તને પિતા, પુત્ર વગેરે અલગ નામે બોલાવે છે.
તતશ્ચ તૌ મદ્ભવનાધિવાસિનૌ વિમાનયાનૌ રવિવર્ચસાવુભૌ । મત્તુલ્યરૂપૌ મમ સન્નિધાનગૌ દિવ્યાંગના ચંદનભોગભોગિનૌ
પછી એ બંને મારા ધામમાં રહેતા, દિવ્ય વિમાનમાં બેસતા, સૂર્ય જેવી કાંતિ ધરાવતા, મારા જેવા રૂપવંત, મારી પાસે રહેતા અને દિવ્ય સ્ત્રીઓ તથા ચંદનના સુખ ભોગવતા.
ઇતિ શ્રીપાદ્મેમહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયાં શ્રીકૃષ્ણસત્યભામા સંવાદે અષ્ટાશીતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે પવિત્ર પદ્મ મહાપુરાણના પંચપંચાશત્સહસ્ર સંહિતા વિભાગમાં શ્રીકૃષ્ણ અને સત્યભામાના સંવાદરૂપ અઠ્ઠાસીમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ- તતો ગુણવતી શ્રુત્વા રક્ષસા નિહતાવુભૌ । પિતૃભર્તજદુઃખાર્ત્તા કરુણં પર્યદેવયત્
શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા: ત્યારબાદ ગુણવતીએ જ્યારે સાંભળ્યું કે રાક્ષસે તેના પિતા અને પતિને મારી નાખ્યા છે, ત્યારે તે દુઃખથી વિહ્વળ થઈ ગઈ અને કરુણ રડવા લાગી.
ગુણવત્યુવાચ- હા નાથ હા પિતસ્ત્યક્ત્વા ગચ્છતં ક્વ મયા વિના । બાલાહં કિં કરોમ્યદ્ય હ્યનાથા ભવતા વિના
ગુણવતી બોલી: હાય સ્વામી! હાય પિતા! તમે મને એકલી છોડી ક્યાં જઈ રહ્યા છો? હું તો હજી બાળ છું—આજે હું શું કરું, હવે તો તમે વગર હું નિરાધાર થઈ ગઈ છું.
કો નુ મામાસ્થિતાં ગેહે ભોજનાચ્છાદનાદિભિઃ । અકિંચિત્કુશલાં સ્નેહાત્પાલયિષ્યતિ દુઃખિતામ્
હવે આ ઘરમાં મને નિરાધાર જોઈ, ખાવા-પહેરવા વગેરેની વ્યવસ્થા કોણ કરશે? હું તો કંઈ આવડત વગરની દુઃખી છોકરી છું, મને પ્રેમથી કોણ સાચવશે?
હતભાગ્યા ગતસુખા હતેશા હતજીવિતા । શરણં કં વ્રજામ્યદ્ય ત્વન્નાથા બતબાલિશા
હું તો ભાગ્યહીન, સુખથી વંચિત, રક્ષક અને જીવ પણ ગુમાવ્યા છે—આજે, નિરાધાર અને નાદાન બની, હું શાના આશ્રયે જઈશ?
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ- એવં બહુવિલપ્યાથ કુરરીવ ભૃશાતુરા । પપાત ભૂમૌ વિકલા રંભા વાતહતા યથા
શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા: આમ ઘણી વાર રડ્યા પછી, તે ખૂબ દુઃખી થઈ, જેમ રડતી કુરરી પક્ષી હોય તેમ, અને પવનથી તૂટી પડેલી કેળાની જેમ જમીન પર ઢળી પડી.
ચિરાદાશ્વસ્ય સા ભૂમૌ વિલપ્ય કરુણં બહુ । નિમગ્ના દુઃખજલધૌ શોકાર્ત્તા સમવર્ત્તત
લાંબા સમય પછી, જ્યારે તેને થોડી શાંતિ મળી, ત્યારે તે જમીન પર પડી રહી, ઘણું રડી; દુઃખના દરિયામાં ડૂબેલી, શોકથી વ્યાકુળ બની ગઈ.
સાગ્રહોપસ્કરાન્સર્વાન્વિક્રીય શુભકર્મકૃત્ । તયોશ્ચક્રે યથાશક્તિ પારલૌકિક સત્ક્રિયામ્
પછી તેણે બચેલા બધાં સામાન વેચી નાખ્યા અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે બંનેના શ્રાદ્ધાદિ શુભ કર્મો કર્યા.
તસ્મિન્નેવ પુરે વાસં ચક્રે પ્રભૃતિજીવિતમ્ । વિષ્ણુભક્તિપરા શાંતા સત્યશૌચા જિતેંદ્રિયા
તે જ શહેરમાં રહી, પોતે મહેનત કરીને ગુજરાન ચલાવતી, વિષ્ણુભક્ત, શાંત, સત્યવંતી, શુદ્ધ અને ઇન્દ્રિયજિત રહી.
વ્રતદ્વયં તયા સમ્યગાજન્મ મરણાત્કૃતમ્ । એકાદશીવ્રતં સમ્યક્સેવનં કાર્ત્તિકસ્ય ચ
તેણે જન્મથી મૃત્યુ સુધી બે વ્રત નિષ્ઠાપૂર્વક પાળ્યાં: એકાદશીનું ઉપવાસ અને કાર્તિક માસનું યોગ્ય વ્રત.