તિર્યગૂર્ધ્વં ચ ગગને વવૃધુસ્તસ્ય બાહવઃ। પર્વતાદિવ નિષ્ક્રાંતાઃ પંચાસ્યા ઇવ પન્નગાઃ
તેના હાથો આકાશમાં આડાં અને ઉપર ફેલાઈ ગયા, પર્વતમાંથી નીકળેલા પાંચમુખી સાપ જેવાં દેખાતા હતા.
સોઽસ્ત્રજાલૈર્બહુવિધૈર્ધનુર્ભિઃ પરિઘૈરપિ। દિવ્યમાકાશમાવવ્રે પર્વતૈરુચ્છ્રિતૈરિવ
તે અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો, ધનુષ અને લોખંડના ગડા વડે દિવ્ય આકાશને ઊંચા પર્વતો જેવું ઢાંકી દીધું.
સોનિલોદ્ભૂતવસનસ્તસ્થૌ સંગ્રામલાલસઃ। સંધ્યાતપગ્રસ્તશિલઃ સાક્ષાન્મેરુરિવાચલઃ
પવનથી ફૂકાયેલા વસ્ત્ર પહેરી, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક, તે સાંજના કિરણોથી પથ્થરો દહાયેલા મેરુ પર્વત જેવો અડગ ઊભો રહ્યો.
ઊરુવેગપ્રમથિતૈઃ શૃંગશૈલાગ્રપાદપૈઃ। અપાતયદ્દેવગણાન્વજ્રેણેવ મહાગિરીન્
તેના જાંઘોની જોરથી પર્વતની ટોચો, શિખરો અને વૃક્ષો ઉખાડી, તેણે દેવતાઓના સમૂહને વીજળી જેવી અસરથી ધરાશાયી કરી દીધા.
બાહુભિશ્ચ સનિસ્ત્રિંશૈશ્છિન્નભિન્નશિરોરુહાઃ। ન શેકુશ્ચલિતું દેવાઃ કાલનેમિહતા યુધિ
તેના તલવારવાળા હાથોથી ઘાયલ અને શરીર તૂટી ગયેલા દેવતાઓ કાળનેમિ દ્વારા યુદ્ધમાં હરાઈને હલનચલન કરી શક્યા નહીં.
મુષ્ટિભિર્નિહતાઃ કેચિત્કેચિચ્ચ દ્વિદલીકૃતાઃ। યક્ષગંધર્વપતગાઃ સમહોરગકિન્નરાઃ
કેટલાંક યક્ષ, ગંધર્વ, પક્ષી, સાપ અને કિન્નરો તેની મુઠ્ઠીથી માર્યા ગયા, તો કેટલાક બે ભાગમાં વિભાજિત થઈ ગયા.
તેન વિત્રાસિતાઃ પેતુઃ સમરે કાલનેમિના। ન શેકુર્યત્નવંતોપિ યત્નં કર્તું વિચેતસઃ
કાળનેમિથી ડરાઈને તેઓ યુદ્ધમાં પડી ગયા; બધી મહેનત છતાં, મન ગભરાઈ ગયાં અને કશું કરી શક્યા નહીં.
તેન શક્રઃ સહસ્રાક્ષોઽસ્પંદિતઃ શરબંધનૈઃ। નિષ્પ્રયત્નઃ કૃતઃ સંખ્યે ચલિતું ન શશાક હ
કાળનેમિએ ઇન્દ્રને, જેની હજાર આંખો છે, તીરસાંના બંધથી બાંધી દીધો; યુદ્ધમાં તે નિષ્ક્રિય થઈ ગયો અને હલનચલન કરી શક્યો નહીં.
નિર્જલાંભોદસદૃશો નિર્જલાર્ણવસપ્રભઃ। નિર્વ્યાપારઃ કૃતસ્તેન વિપાશો વરુણો મૃધે
તેના કારણે, જળના દેવ વરુણ યુદ્ધમાં નિષ્ક્રિય થઈ ગયા, પાણી વગરના વાદળ અથવા શુષ્ક સમુદ્ર જેવો દેખાતા હતા.
રણે વૈશ્રવણસ્તેન પરીતઃ કાલરૂપિણા। વિલપન્લોકપાલેશસ્ત્યાજિતો ધનદઃ ક્રિયાં
કાળરૂપે ઘેરાયેલા વૈશ્વરવણ, ધનના દેવ, યુદ્ધમાં રડતા અને લોકપાલ તરીકેની ફરજથી દૂર કરવામાં આવ્યા.
યમઃ સર્વહરસ્તેન મૃત્યુપ્રહરણો રણે। યામ્યામવસ્થાં સંત્યજ્ય ભીતઃ સ્વાં દિશમાવિશત્
યમ, સર્વનો અંત લાવનાર, મૃત્યુના શસ્ત્રો ધરાવતો, ભયથી પોતાની દિશામાં ભાગી ગયો અને પોતાની જગ્યા છોડી દીધી.
સલોકપાલાનુત્સાર્ય હૃત્વા તેષાં ચ કર્મ તત્। દિક્ષુ સર્વાસુ દેહં સ્વં ચતુર્ધા વિદધે તદા
તે લોકપાલોને દૂર કરી, તેમની ફરજ છીનવી, પછી પોતાના શરીરને ચાર ભાગમાં વિભાજિત કરી બધા દિશાઓમાં વિતરીત કર્યો.
સ નક્ષત્રપથં ગત્વા દિવ્યં સ્વર્ભાનુદર્શિતં। જહાર લક્ષ્મીં સોમસ્ય યચ્ચાસ્ય વિષયં મહત્
એ દેવ સ્વર્ભાનુએ દર્શાવેલા તારાઓના માર્ગે ગયો અને ચંદ્રદેવની સંપત્તિ તથા તેમનું વિશાળ રાજ્ય જપટાઈ લીધું.
ચાલયામાસ દીપ્તાંશું ધર્મદ્વારા સભાસ્કરં। શાસનં ચાસ્ય વિષયં જહાર દિનકર્મ ચ
એણે તેજસ્વી સૂર્યને, ધર્મના દ્વાર અને પ્રકાશ સાથે, ધ્રૂજાવી દીધો અને તેમનું શાસન, રાજ્ય અને દિવસનું કાર્ય પણ છીનવી લીધું.
સોગ્નિં દેવમુખં જિત્વા ચકારાત્મમુખાશ્રયં। વાયું ચ તરસા જિત્વા ચકારાત્મવશાનુગં
એણે અગ્નિદેવને જીત્યા પછી તેમને પોતાની ઈચ્છા મુજબ ચલાવ્યા; અને વાયુદેવને પણ બળપૂર્વક વશ કરી પોતાના આદેશમાં રાખ્યા.
સ સમુદ્રાત્સમાનીય સમસ્તાઃ સરિતો બલાત્। ચકારાભિસુખાવીર્યા દેહભૂતાશ્ચ સિંધવઃ
એણે સમુદ્રમાંથી બળપૂર્વક બધી નદીઓને બહાર કાઢી અને દરિયાઓને, જે શરીરનું તત્વ છે, પોતાની મજા અને શક્તિ માટે વશ કરી લીધા.
અપઃ સ્વવશગાઃ કૃત્વા દિવિજાયાશ્ચ ભૂમિજાઃ। છાદયામાસ જગતીં સુગુપ્તાં ધરણીધરૈઃ
એણે આકાશી અને પૃથ્વી પરની બધી જળધારાઓને પોતાના કાબૂમાં કરી, પૃથ્વીને પર્વતો દ્વારા સારી રીતે રક્ષિત કરીને ઢાંકી દીધી.
સ સ્વયંભૂરિવાભાતિ મહાભૂતપતિર્મહાન્। સર્વલોકમયો દૈત્યઃ સર્વલોકભયાવહઃ
એ સ્વયંભૂ, મહાન ભૂતોના સ્વામી, બધાં લોકોમાં વ્યાપક અને સર્વેને ભય આપનારો દૈત્ય તેજસ્વી બન્યો.
સ લોકપાલૈકવપુશ્ચંદ્રસૂર્યગ્રહાત્મવાન્। પાવકાનિલસંભૂતો રરાજ યુધિ દાનવઃ
એ દૈત્ય, લોકપાલો, ચંદ્ર, સૂર્ય અને ગ્રહોના સ્વરૂપે, અગ્નિ અને વાયુમાંથી ઉત્પન્ન, યુદ્ધમાં તેજથી ઝગમગતો હતો.
પારમેષ્ઠ્યે સ્થિતઃ સ્થાને લોકાનાં પ્રભવોપમે। તં તુષ્ટુવુર્દૈત્યગણા દેવા ઇવ પિતામહં
બ્રહ્માજીના સર્વોચ્ચ સ્થાન પર બેસીને, લોકોના મૂળ સમાન બની, દૈતોના સમૂહે તેને એ રીતે સ્તુતિ કરી જેમ દેવતાઓ પિતામહની કરે છે.
પંચ તં નાભ્યવર્તંત વિપરીતેન કર્મણા। વેદો ધર્મઃ ક્ષમા સત્યં શ્રીશ્ચ નારાયણાશ્રયા
પણ પાંચ—વેદ, ધર્મ, ક્ષમા, સત્ય અને શ્રી, જે નારાયણ પર આધાર રાખે છે—એના વિરુદ્ધ વર્તન કરીને તેની પાસે ગયા નહીં.
સ તેષામનુપસ્થાનાત્સક્રોધો દાનવેશ્વરઃ। વૈષ્ણવં પદમન્વિચ્છન્સ ગતો દેવતાયતઃ
તેના ન આવવાથી દૈતોના રાજા ક્રોધથી ભરાઈ, વૈષ્ણવ સ્થાનની ઇચ્છા રાખી, દેવતાઓના નિવાસે ગયો.
સ દદર્શ સુપર્ણસ્થં શંખચક્રગદાધરં। દાનવાનાં વિનાશાય ભ્રામયંતં ગદાં શુભાં
ત્યાં તેણે સુપર્ણ પર બેઠેલા, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરેલા, દૈતોના વિનાશ માટે શુભ ગદા ફેરવતા વિષ્ણુદેવને જોયા.
સજલાંભોદસદૃશં વિદ્યુત્સદૃશવાસસં। આરૂઢં સ્વર્ણપત્રાઢ્યં ખેચરં કાશ્યપં ખગં
વીજળી જેવી વસ્ત્રધારી, મેઘ જેવો દેખાવ ધરાવતા, સુવર્ણ પાંખવાળા કશ્યપના વંશજ પંખી પર આરૂઢ, આકાશમાં વિહરતા હતા.
દુષ્ટદૈત્યવિનાશાય દૃષ્ટ્વા ખસ્થમિવસ્થિતં। દાનવો વિષ્ણુમક્ષોભ્યં બભાષે ક્ષુબ્ધમાનસઃ
દુષ્ટ દૈતોના વિનાશ માટે આકાશમાં ઊભેલા વિષ્ણુને જોઈ, એ દૈત્ય ઉગ્ર મનથી અડગ વિષ્ણુને બોલ્યો.
અયં સ રિપુરસ્માકં પૂર્વેષાં પ્રાણનાશનઃ। અર્ણવાવાસિનશ્ચૈવ મધોશ્ચ કૈટભસ્ય ચ
આ આપણો એ જ શત્રુ છે, જે અમારા પૂર્વજો, સમુદ્રવાસીઓ અને મધુ-કૈટભનો નાશક છે.
અયં સ રિપુરસ્માકમસમઃ કિલ કથ્યતે। અનેકસંયુગેનેન દાનવા બહવો હતાઃ
આ આપણો એ જ શત્રુ છે, જેને અનન્ય કહેવાય છે; અનેક યુદ્ધોમાં તેણે ઘણા દૈતોનો સંહાર કર્યો છે.
અયં સ નિર્ઘૃણો લોકે સ્ત્રીબાલનિરપત્ત્રપઃ। યેન દાનવનારીણાં સીમંતોદ્વરણં કૃતમ્
આ એ જ નિર્દય છે, જે સ્ત્રીઓ અને બાળકો સામે પણ શરમાવતો નથી; જેના દ્વારા દૈત્યોની સ્ત્રીઓની મર્યાદા અને પસંદગી નક્કી કરવામાં આવી.
અયં સ વિષ્ણુર્દેવાનાં વૈકુંઠશ્ચ દિવૌકસામ્। અનંતો ભોગિનાં મધ્યે સ્વયંભૂશ્ચ સ્વયંભુવઃ
આ એ જ વિષ્ણુ છે, દેવતાઓના દેવ, સ્વર્ગવાસીઓ માટે વૈકુંઠ, સાપોમાં અનંત અને સ્વયંભૂઓમાં સ્વયંભૂ.
અયં સ નાથો દેવાનામસ્માભિર્વિપ્રકૃષ્યતે। અસ્ય ક્રોધં સમાસાદ્ય હિરણ્યકશિપુર્હતઃ
આ એ જ દેવताओंના સ્વામી છે, જેને આપણે દુઃખ આપ્યું છે; તેના ક્રોધને પામીને તો હિરણ્યકશિપુ પણ મર્યો હતો.