દિક્ષુ સર્વાસુ શુદ્ધાસુ પ્રવૃત્તે ધર્મવિસ્તરે। અપાવૃતે ચંદ્રપથે સ્વસ્થાનસ્થે દિવાકરે
જ્યારે ચારે દિશાઓ શુદ્ધ હોય, ધર્મનો વ્યાપ વધે, ચાંદનીનો માર્ગ ખુલ્લો હોય અને સૂર્ય પોતાના સ્થાન પર સ્થિર હોય,
પ્રવૃત્તિસ્થેષુ ભૂતેષુ નૃષુ ચારિત્રવત્સુ ચ। અભિન્નબંધને મૃત્યૌ હૂયમાને હુતાશને
જ્યારે સર્વ પ્રાણીઓ પોતાના કર્મમાં લાગેલા હોય, લોકો સારા આચરણવાળા હોય, મૃત્યુ સંબંધોને તોડી ન શકે અને અગ્નિમાં હવન ચાલી રહ્યો હોય,
યજ્ઞશોભિષુ દેવેષુ સ્વર્ગમાર્ગં દિશત્સુ ચ। લોકપાલેષુ સર્વેષુ દિક્ષુ સંધાનવર્તિષુ
જ્યારે દેવતાઓ યજ્ઞમાં તેજ ધરાવે, સ્વર્ગના માર્ગો ખુલ્લા હોય, સર્વ લોકપાલો હાજર હોય અને દિશાઓ યોગ્ય રીતે સ્થિર હોય,
ભાવે તપસિ સિદ્ધાનામભાવે પાપકર્મણામ્। દેવપક્ષે પ્રમુદિતે દૈત્યપક્ષે વિષીદતિ
જ્યારે સિદ્ધોનું તપ વધે, પાપના કાર્યો ન હોય, દેવ પક્ષ આનંદિત થાય અને દૈત્ય પક્ષ દુઃખી થાય,
ત્રિપાદવિગ્રહે ધર્મેઽધર્મે પાદપરિગ્રહે। અપાવૃત્તે મહાદ્વારે વર્તમાને ચ સત્પથે
જ્યારે ધર્મ ત્રણ પગે ઊભો હોય અને અધર્મ એક પગે, મહાદ્વાર ખુલ્લું હોય અને સારા માર્ગે ચાલવામાં આવે,
લોકેષુ ધર્મવૃત્તેષુ પ્રવૃત્તેષ્વાશ્રમેષુ ચ। પ્રજારક્ષણયુક્તેષુ રાજમાનેષુ રાજસુ
જ્યારે લોકોમાં ધર્મ ચાલે, આશ્રમોનું પાલન થાય અને રાજાઓ પ્રજાની રક્ષા માટે રાજ કરતા હોય,
પ્રશાંતેષુ ચ લોકેષુ શાંતે તમસિ દાનવે। અગ્નિમારુતયોસ્તસ્મિન્વૃત્તે સંગ્રામકર્મણિ
જ્યારે લોકમાં શાંતિ હોય, દૈત્યોમાં અંધકાર શાંત થયો હોય અને અગ્નિ-પવન યુદ્ધના કાર્યો કરે,
તન્મયા વિમલા લોકાસ્તાભ્યાં જયકૃતક્રિયાઃ। તીવ્રં દૈત્યભયં શ્રુત્વા મારુતાગ્નિકૃતં મહત્
ત્યારે એ બંનેથી લોક શુદ્ધ બને છે અને તેમની ક્રિયાઓથી વિજય મળે છે; પવન અને અગ્નિએ દૈત્યોમાં જે મહાન ભય પેદા કર્યો તે સાંભળીને દૈત્યોમાં ભારે ડર છવાઈ ગયો.
કાલનેમીતિ વિખ્યાતો દાનવઃ પ્રત્યદૃશ્યત। ભાસ્કરાકારમુકુટઃ શિંજિતાભરણાંગદઃ
પછી કાલનેમિ નામનો દૈત્ય દેખાયો, જેના મસ્તકે સૂર્ય જેવું મુકુટ હતું અને ગળામાં અને હાથમાં ઝણઝણતા આભૂષણો હતા.
મંદરાદ્રિપ્રતીકાશો મહારજતસંવૃતઃ। શતપ્રહરણોદગ્રઃ શતબાહુઃ શતાનનઃ
તે મંદર પર્વત જેવો દેખાતો, મોટાં ચાંદીથી ઢંકાયેલો, સો શસ્ત્રોથી સજ્જ, સો હાથ અને સો ચહેરાવાળો હતો.
શતશીર્ષઃ સ્થિતઃ શ્રીમાન્શતશૃંગ ઇવાચલઃ। કક્ષે મહતિ સંવૃદ્ધો નિદાઘ ઇવ પાવકઃ
તે સો માથાં ધરાવતો, તેજસ્વી, સો શિખરવાળા પર્વત જેવો, પોતાના વિસ્તારમાં વિશાળ થયો હતો અને ઉનાળાની આગ જેવી તેજસ્વી જ્યોતિ ધરાવતો હતો.
ધૂમ્રકેશો હરિશ્મશ્રુર્દંતુરો વિકટાનનઃ। ત્રૈલોક્યાંતરવિસ્તારં ધારયન્વિપુલં વપુઃ
તેના વાળ ધૂમ્ર રંગના, દાઢી પીળાશી, દાંત બહાર નીકળેલા અને ચહેરો ભયાનક હતો; તેનું વિશાળ શરીર ત્રણેય લોક સુધી ફેલાયેલું હતું.
બાહુભિસ્તુલયન્વ્યોમ ક્ષિપન્પદ્ભ્યાં મહીધરાન્। ઈરયન્મુખનિઃશ્વાસૈર્વૃષ્ટિકારાન્બલાહકાન્
તે હાથથી આકાશ માપતો, પગથી પર્વતો ફેંકતો અને મોઢામાંથી નીકળતી શ્વાસથી વાદળોને હલાવી વરસાદ લાવતો હતો.
તિર્યગાયતરક્તાક્ષં મંદરોદગ્રવર્ચસામ્। દિધક્ષંતમિવાયાંતં સર્વાન્દેવગણાન્મૃધે
તે તિરછાં, લાલ આંખોવાળો, મંદર પર્વત જેવું તેજ ધરાવતો, યુદ્ધમાં બધા દેવતાઓને દહન કરવા માટે આગળ વધતો હતો.
તર્જયંતં સુરગણાંશ્છાદયંતં દિશો દશ। સંવર્તકાલે હૃષિતં દૃષ્ટં મૃત્યુમિવોત્થિતમ્
તે દેવતાઓને ડરાવતો, દશ દિશાઓ ઢાંકી લેતો અને પ્રલયકાળમાં ઉદ્ગીર્ણ મૃત્યુ જેવો દેખાતો હતો.
સુતલેનોચ્છ્રયવતા વિપુલાંગુલિપર્વણા। લંબાભરણપૂર્ણેન કિંચિચ્ચલિતકર્મણા
તેનું શરીર સુતલ લોકની ઊંચાઈ જેવું, મોટાં અને જાડાં આંગળીઓવાળું, લટકતા આભૂષણોથી ભરેલું અને તેની ક્રિયાઓ થોડુંક ડગમગતી હતી.
ઉચ્છ્રિતેનાગ્રહસ્તેન દક્ષિણેન વપુષ્મતા। દાનવાન્દેવનિહતાન્બ્રુવન્તં તિષ્ઠતેતિ ચ
તેના તેજસ્વી, ઊંચા, જમણા હાથથી દૈત્યોને કહ્યું: 'દેવતાઓ મરી ગયા છે, સ્થિર રહો!'
તં કાલનેમિં સમરે દ્વિષતાં કાલનેમિનમ્। વીક્ષંતે સ્મ સુરાઃ સર્વે ભયવિહ્વલલોચનાઃ
યુદ્ધમાં બધા દેવતાઓએ કાલનેમિને જોયો, જે શત્રુઓ માટે મૃત્યુરૂપ હતો, અને તેમના આંખોમાં ભય અને ઉદ્વેગ છવાઈ ગયો.
તં વીક્ષંતે સ્મ ભૂતાનિ ગ્રસંતં કાલનેમિનમ્। ત્રિવિક્રમં વિક્રમં તં નારાયણમિવાપરમ્
કાળનેમિએ બધું ભક્ષી લેતા, ત્રિવિક્રમ રૂપે નારાયણ જેવો આગળ વધતો હતો, અને બધા જીવોએ તેને જોઈને આશ્ચર્યથી નિહાળ્યો.
સોભ્યુચ્છ્રયં પુનઃ પ્રાપ્તો મારુતાઘૂર્ણિતાંબરઃ। પ્રક્રામદસુરો યોદ્ધું ત્રાસયન્સર્વદેવતાઃ
પવનમાં કપડાં ફરતા, અસુર ફરીથી ભવ્યતા સાથે યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યો, અને બધા દેવતાઓને ડરાવી દીધા.
સમેયિવાન્સુરેંદ્રેણ પરિષ્વક્તો ભ્રમન્રણે। કાલનેમિર્બભૌ દૈત્યઃ સવિષ્ણુરિવ મંદરઃ
કાળનેમિ દૈત્ય રણભૂમિમાં ઇન્દ્રને મળ્યો, અને લડાઈમાં ફરતા ફરતા તેને ભાંપ્યો; તે વિષ્ણુ અને મંદર પર્વત જેવી તેજસ્વી છબી ધરાવતો હતો.
અથ વિવ્યથિરે દેવાઃ સર્વે શક્રપુરોગમાઃ। કાલનેમિનમાયાંતં દૃષ્ટ્વા કાલમિવાપરમ્
પછી શક્ર સહિત બધા દેવતાઓ કાળનેમિને આવતો જોઈને, જાણે સમય સ્વરૂપે, ભયથી કાંપવા લાગ્યા.
દાનવાનનુપિપ્રીષુઃ કાલનેમિર્મહાસુરઃ। વ્યવર્ધત મહાતેજાસ્તપાંતે જલદો યથા
મહાસુર કાળનેમિએ બીજા દાનવોને આનંદ આપ્યો; તેનું મહા તેજ વધતું ગયું, જાણે ઉનાળાના અંતે મેઘ વધે છે.
તં ત્રૈલોક્યાંતરગતં દૃષ્ટ્વા તે દાનવેશ્વરાઃ। ઉત્તસ્થુરપરિશ્રાંતાઃ પીત્વેવામૃતમુત્તમમ્
તેને ત્રણેય લોકમાં પ્રવેશતા જોઈને, દાનવોના નેતાઓ ઊભા થઈ ગયા, જાણે શ્રેષ્ઠ અમૃત પીધું હોય, અને થાક ભૂલી ગયા.
તે વીતભયસંત્રાસા મયતારપુરોગમાઃ। તારકામયસંગ્રામે સતતં જિતકાશિનઃ
મય, તાર અને અન્ય દાનવોની આગેવાનીમાં, બધા ભય અને ગભરાટ છોડીને, દેવતાઓ સામેના યુદ્ધમાં સતત વિજયી રહ્યા.
રેજુરાયોધનગતા દાનવા યુદ્ધકાંક્ષિણઃ। મંત્રમભ્યસતાં તેષાં વ્યૂહં ચ પરિધાવતામ્
યુદ્ધ માટે ઉત્સુક દાનવો રણભૂમિમાં પ્રવેશતા, મંત્રો બોલતા અને ઝડપથી યુદ્ધની રચના ગોઠવતા, તેજથી ઝળહળતા હતા.
પ્રેક્ષતાં ચાભવત્પ્રીતિર્દાનવં કાલનેમિનમ્। યે તુ તત્ર મયસ્યાસન્મુખ્યા યુદ્ધપુરસ્સરાઃ
મયના મુખ્ય યુદ્ધવીરો કાળનેમિ દાનવોને જોઈને આનંદિત થયા.
તે તુ સર્વે ભયં ત્યક્ત્વા હૃષ્ટા યોદ્ધુમુપસ્થિતાઃ। મયસ્તારો વરાહશ્ચ હયગ્રીવશ્ચ દાનવઃ
બધા દાનવો ભય છોડીને આનંદથી યુદ્ધ માટે આગળ આવ્યા: મય, તાર, વરાહ અને દાનવ હયગ્રીવ.
વિપ્રચિત્તિસુતઃ શ્વેતઃ ખરલંબાવુભાવપિ। અરિષ્ટો બલિપુત્રશ્ચ કિશોરાખ્યસ્તથૈવ ચ
વિપ્રચિત્તિનો પુત્ર શ્વેત, ખરલ અને લંબા, બલિનો પુત્ર અરીષ્ટ, અને કિશોર નામનો પણ.
સુર્ભાનુશ્ચામરપ્રખ્યશ્ચક્રયોધી મહાસુરઃ। એતેઽસ્ત્રવેદિનઃ સર્વે સર્વે તપસિ સુસ્થિતાઃ
સુરભાનુ, રાજાશ્રય જેવી ખ્યાતિ ધરાવતો, અને મહાસુર ચક્રયોધી — બધા શસ્ત્રોનું જ્ઞાન ધરાવતા અને તપમાં સ્થિર હતા.