ત્રિદિવારોહિભિર્જ્વાલૈર્જૃમ્ભમાણો દિશો દશ। નિર્દહન્સર્વભૂતાનિ વવૃધે સોંતકોપમઃ1.41.
અગ્નિની જ્વાળાઓ સ્વર્ગ સુધી પહોંચતી, દસ દિશામાં ફેલાતી, સર્વ પ્રાણીઓને દહન કરતી, એ વિનાશક અગ્નિ જેમ વધતો ગયો.
એતસ્મિન્નંતરે બ્રહ્મા મુનિમુર્વં સમાગતઃ। ઉવાચ વાર્યતાં પુત્રો જગતસ્ત્વં દયાં કુરુ
એ સમયે બ્રહ્મા મુનિ રૂપે ઉર્વા પાસે આવ્યા અને કહ્યું: 'પુત્રને રોકો, જગત પર દયા કરો.'
અસ્યાપત્પસ્યતે વિપ્ર કરિષ્યે સાહ્યમુત્તમં। તથ્યમેતદ્વચઃ પુત્ર શૃણુ ત્વં વદતાં વર
'હે વિદ્વાન, હું આ બાળક માટે ઉત્તમ સહારો આપીશ. આ વાત સાચી છે, પુત્ર, શ્રેષ્ઠ વક્તા, સાંભળ.'
ઔર્વ ઉવાચ। ધન્યોસ્મ્યનુગૃહીતોસ્મિ યન્મે ત્વં ભગવન્શિશોઃ। મતિમેતાં દદાસીહ પરમાત્મન્હિતાય વૈ
ઔર્વે કહ્યું: 'હું ધન્ય છું, હું કૃપાપાત્ર થયો, હે ભગવાન, તમે અહીં મારા પુત્રના હિત માટે જે જ્ઞાન આપો છો એ મહાન છે, હે પરમાત્મા.'
પ્રભાતકાલે સંપ્રાપ્તે કાંક્ષિતવ્યે સમાગમે। ભગવંસ્તર્પિતઃ પુત્રઃ કૈર્હવ્યૈઃ પ્રાપ્સ્યતે સુખમ્
પ્રભાત સમયે અને ઈચ્છિત મુલાકાતે, હે ભગવાન, મારા પુત્રને કયા હવનથી સંતોષ મળશે અને સુખ મળશે?
કુત્ર ચાસ્ય નિવાસઃ સ્યાદ્ભોજનં તુ કિમાત્મકમ્। વિધાસ્યતીહ ભગવાન્વીર્યતુલ્યં મહૌજસઃ
એનું નિવાસસ્થાન ક્યાં હશે અને એનું ભોજન કયું હશે? હે ભગવાન, તમે ચોક્કસ એના મહાશક્તિને અનુરૂપ જીવનની વ્યવસ્થા કરશો.
બ્રહ્મોવાચ। બડવામુખે ચ વસતિઃ સમુદ્રે વૈ ભવિષ્યતિ। મમયોનિર્જલં વિપ્ર તચ્ચામેયં વ્રજત્વયં
બ્રહ્માએ કહ્યું: સમુદ્રમાં બડવા અગ્નિના મુખમાં નિવાસ થશે. હે વિદ્વાન, મારું મૂળ પાણી છે; આ અપરિમિત પાણી તું સાથે લઈ જા.
તત્રાઽયમાસ્તે નિયતં પિબન્વારિમયં હવિઃ। તદ્વારિવિસ્તરં વિપ્ર વિસૃજામ્યાલયં ચ તમ્
ત્યાં એ સતત રહે છે અને પાણી પીધે છે, જે તેનું હવન છે. તેથી, હે વિદ્વાન, હું આ પાણી અને તેનું નિવાસસ્થાન છોડું છું.
તતો યુગાંતે ભૂતાનામેષ ચાહં ચ પુત્રક। સહિતો વિચરિષ્યાવો નિષ્પુરાણકરાવિહ
પછી, યુગના અંતે, હે પુત્ર, હું અને આ પ્રાણી બંને અહીં સાથે ફરશું અને જગતને જૂના બધાંથી ખાલી કરી દેશું.
એષોગ્નિરંતકાલે તુ સલિલાશી મયા કૃતઃ। દહનઃ સર્વભૂતાનાં સદેવાસુરરક્ષસામ્
આ અગ્નિ, અંતકાળે, મેં પાણી પચાવવા માટે બનાવ્યો છે; એ બધા જીવ, દેવ, અસુર અને રાક્ષસોને દહન કરશે.
એવમસ્ત્વિતિ તં સોગ્નિઃ સંવૃતજ્વાલમંડલઃ। પ્રવિવેશાર્ણવમુખં નત્વોર્વં પિતરં પ્રભુમ્
જેમ કહ્યું તેમ, એ અગ્નિ, જેની જ્વાળાઓ છુપાયેલી હતી, સમુદ્રના મુખમાં પ્રવેશી ગયો અને પોતાના પિતા, પ્રભુને વંદન કર્યું.
પ્રતિયાતસ્તતો બ્રહ્મા તે ચ સર્વે મહર્ષયઃ। ઔર્વસ્યાગ્નેઃ પ્રભાવજ્ઞાઃ સ્વાંસ્વાં ગતિમુપાગતાઃ
પછી બ્રહ્મા અને બધા મહર્ષિઓ, ઓર્વના અગ્નિના પ્રભાવને જાણીને, પોતપોતાના માર્ગે ચાલ્યા ગયા.
હિરણ્યકશિપુર્દૃષ્ટ્વા તદા તન્મહદદ્ભુતમ્। ઉર્વં પ્રણતસર્વાંગો વાક્યમેતદુવાચ હ
હિરણ્યકશિપુએ એ મહાન અને આશ્ચર્યજનક ઘટના જોઈ, આખું શરીર ઓર્વને નમાવીને આ શબ્દો કહ્યા.
ભગવન્નદ્ભુતમિદં સંવૃત્તં લોકસાક્ષિકમ્। તપસા તે મુનિશ્રેષ્ઠ પરિતુષ્ટઃ પિતામહઃ
હે ભગવન, આ અદ્ભુત ઘટના સમગ્ર જગત સામે બની છે. તારી તપસ્યાથી, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, પિતામહ પ્રસન્ન થયા છે.
અહં તુ તવ પુત્રસ્ય તવ ચૈવ મહાવ્રત। ભૃત્ય ઇત્યવગંતવ્યઃ શ્લાઘ્યસ્ત્વમિહ કર્મણા
હું તારા પુત્ર અને તારો દાસ ગણાવું છું, હે મહાવ્રતી; તું અહીં તારા કર્મથી પ્રશંસનીય છે.
તન્માં પશ્ય સમાપન્નં તવૈવારાધને રતમ્। યદિ સીદેન્મુનિશ્રેષ્ઠ તવૈ વસ્યાત્પરાજયઃ
મને તારા આરાધનમાં તલ્લીન અને સમર્પિત જોઈ; જો હું કયાંય ડગું, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, તો તારો પરાજય માન.
ઉર્વ ઉવાચ। ધન્યોસ્મ્યનુગૃહીતોસ્મિ યસ્ય તેઽહં ગુરુર્મતઃ। નાસ્તિ તે તપસાનેન ભયં ચૈવેહ સુવ્રત
ઓર્વએ કહ્યું: હું ધન્ય છું અને કૃપાપાત્ર છું, કારણ કે તું મને ગુરુ માને છે. તને આ તપસ્યાથી અહીં કોઈ ભય નથી, હે સુવ્રતી.
તામેવ માયાં ગૃહ્ણીષ્વ મમ પુત્રેણ નિર્મિતામ્। નિરિંધિનામગ્નિમયીં દુઃસ્પર્શાં પાવકૈરપિ
મારા પુત્ર દ્વારા રચાયેલી આsame માયા તું ગ્રહણ કર; એ અગ્નિમય અને પાવક માટે પણ અસ્પર્શ્ય છે, વિનાશક છે.
એષા તે સ્વસ્ય વંશસ્ય વશગારિ વિનિગ્રહે। રક્ષિષ્યત્યાત્મપક્ષં ચ વિપક્ષં ચ પ્રધક્ષ્યતિ
આ તારા વંશના વશમાં રહેશે, નિયંત્રણ માટે; એ તારા પક્ષનું રક્ષણ કરશે અને દુશ્મન પક્ષને નાશ કરશે.
વરુણ ઉવાચ। એષા દુર્વિષહા માયા દેવૈરપિ દુરાસદા। ઔર્વેણ નિર્મિતા પૂર્વં પાવકેનોર્વસૂનુના
વરુણે કહ્યું: આ માયા સહન કરવી અઘરી છે, દેવતાઓ માટે પણ નજીક જવું મુશ્કેલ છે; ઓર્વના પુત્ર ઓર્વે પૂર્વે અગ્નિ સાથે આ રચી હતી.
તસ્મિંસ્તુ વ્યથિતે દૈત્યે નિર્વીર્યૈષા ન સંશયઃ। શાપો હ્યસ્યાઃ પુરા દત્તઃ સૃષ્ટા યેનૈવ તેજસા
જ્યારે એ દૈત્ય પીડાય છે, ત્યારે આ માયા નિર્વીર્ય બની જશે, એમાં શંકા નથી; એ જ તેજથી પૂર્વે શાપ આપવામાં આવ્યો હતો.
યદ્યેષા પ્રતિહંતવ્યા કર્તવ્યો ભગવાન્સુખી। દીયતાં મે સખો શક્ર તોયયોનિર્નિશાકરઃ
જો આનો પ્રતિકાર કરવો હોય, તો ભગવાન સુખી થાય; હે મિત્ર, મને ઇન્દ્ર, પાણીનું મૂળ અને ચંદ્ર આપ.
તેનાહં સહસં ગમ્ય યાદોભિશ્ચ સમાવૃતઃ। માયામેતાં હનિષ્યામિ ત્વત્પ્રસાદાન્ન સંશયઃ
એથી, હું યાદવો સાથે ઝડપથી જઈશ; તારી કૃપાથી આ માયાને નિશ્ચયે નાશ કરીશ.
એવમસ્ત્વિતિસંહૃષ્ટઃ શક્રસ્ત્રિદશવર્ધનઃ। સંદિદેશાગ્રતઃ સોમં યુદ્ધાય શિશિરાયુધમ્
જેમ કહ્યું તેમ, આનંદિત ઇન્દ્ર, દેવતાઓના વૃદ્ધિકારક, સોમને, શીતલ શસ્ત્રધારીને, યુદ્ધ માટે આગળ મોકલ્યા.
ગચ્છ સોમ સહાયન્ત્વં કુરુ પાશધરસ્ય વૈ। અસુરાણાં વિનાશાય જયાર્થં ત્રિદિવૌકસામ્
હવે Soma, તું પાશધારીના સાથી બનીને જા; અસુરોના વિનાશ માટે અને સ્વર્ગવાસીઓની વિજય માટે.
ત્વં મતઃ પ્રતિવીર્યશ્ચ જ્યોતિષામપિ ચેશ્વરઃ। ત્વન્મયાન્સર્વલોકેષુ રસાન્વેદવિદો વિદુઃ
તું શક્તિમાં સમાન માનવામાં આવે છે અને તું જ પ્રકાશોના પણ સ્વામી છે; વેદ જાણનારા કહે છે કે બધાં લોકોમાં રહેલા રસ તારા દ્વારા વ્યાપ્ત છે.
ત્વયા સમો ન લોકેસ્મિન્વિદ્યતે શિશિરાયુધઃ। ક્ષયવૃદ્ધીતવાવ્યક્તેસાગરેચૈવચાંબરે
શીતકિરણધારી, આ જગતમાં તારા જેવો બીજો કોઈ નથી; અવ્યક્તના વધઘટમાં, સમુદ્રમાં અને આકાશમાં પણ તું અનન્ય છે.
પ્રવર્તયસ્યહોરાત્રાત્કાલં સંમોહયન્જગત્। લોકચ્છાયામયં લક્ષ્મ તવાંકઃ શશવિગ્રહઃ
તું દિવસ-રાત દ્વારા સમયને ચલાવે છે અને જગતને મોહમાં મૂકે છે; તારા શરીરે ચાંદ્રમાની જે છાપ છે, એ લોકની છાયા છે.
ન વિદુઃ સોમ તે માયાં યે ચ નક્ષત્રયોનયઃ। ત્વમાદિત્યપથાદૂર્ધ્વં જ્યોતિષાં ચોપરિસ્થિતઃ
સોમ, તારું માયા તો તારાઓના સર્જકો પણ જાણતા નથી; તું સૂર્યમાર્ગથી પણ ઊંચે અને પ્રકાશોથી પણ ઉપર સ્થિત છે.
તમઃ પ્રોત્સાર્ય સહસા ભાસયસ્યખિલં જગત્। શીતભાનુર્હિમતનુર્જ્યોતિષામધિપઃ શશી
તું અંધકારને તરત દૂર કરી આખું જગત પ્રકાશિત કરે છે; તું શીતકિરણવાળો, બરફ જેવું શરીર ધરાવતો અને પ્રકાશનો સ્વામી ચંદ્ર છે.