મહેંદ્રેણામૃતસ્યાર્થે વજ્રેણ કૃતલક્ષણમ્। વિચિત્રપત્રવસનં ધાતુમંતમિવાચલમ્
મહેન્દ્રે અમૃત માટે વજ્રથી નિશાન કરેલું, સુંદર પાંખવાળા વસ્ત્રોથી શોભાયમાન, ધાતુઓથી ભરેલા પર્વત જેવો.
સ્ફીતક્રોધાવલંબેન શીતાંશુસમતેજસા। ભોગિભોગાવસક્તેન મણિરત્નેન ભાસ્વતા
વધતા ક્રોધને આધાર બનાવેલો, ચંદ્ર જેટલું તેજ ધરાવતો, ભુજગના વળાંકોમાં મણિ રત્નથી શોભતો.
પક્ષાભ્યાં ચારુપત્રાભ્યામાવૃતં દિવિ લીલયા। યુગાંતે સેંદ્રચાપાભ્યાં તોયદાભ્યામિવાંબરમ્
સુંદર પાંખોથી આકાશમાં રમતા રમતા ઢંકાયેલો, યુગના અંતે ઇન્દ્રધનુષ્ય અને વાદળોથી આકાશ જેવું.
નીલલોહિતપીતાભિઃ પતાકાભિરલંકૃતમ્। અરુણાવરજં શ્રીમાનારુહ્ય સમરે પ્રભુઃ
નીલાં, લાલ અને પીળાં ધ્વજોથી સજ્જ, શ્રીમંત પ્રભુએ અરુણના નાના ભાઈ ઉપર યુદ્ધમાં આરોહણ કર્યું.
સુવર્ણવર્ણવપુષં સુપર્ણં ખેચરોત્તમમ્। તમન્વયુઃ સુરગણા મુનયશ્ચ સમાહિતાઃ
સુવર્ણવર્ણના દેહવાળા, સર્વ શ્રેષ્ઠ ગરુડને દેવો અને એકાગ્ર મનવાળા ઋષિઓ અનુસરી રહ્યા હતા.
ગીર્ભિઃ પરમમંત્રાભિસ્તુષ્ટુવુશ્ચ ગદાધરમ્। તદ્વૈશ્રવણસંશ્લિષ્ટં વૈવસ્વતપુરઃસરમ્
શ્રેષ્ઠ મંત્રો દ્વારા તેમણે ગદાધારી ભગવાનની સ્તુતિ કરી, જે વૈશ્વરવણ સાથે જોડાયેલા અને વૈવસ્વત દ્વારા આગેવાની ધરાવતા હતા.
વારિરાજપરિક્ષિપ્તં દેવરાજવિરાજિતમ્। પવનાબદ્ધનિર્ઘોષં સંપ્રદીપ્ત હુતાશનમ્
જળના રાજા દ્વારા ઘેરાયેલો, દેવોના રાજા સાથે તેજસ્વી, પવનથી ગુંજતો અને યજ્ઞ અગ્નિ જેવો પ્રજ્વલિત.
વિષ્ણોર્જિષ્ણોઃ સહિષ્ણોશ્ચ ભ્રાજિષ્ણોસ્તેજસાવૃતમ્। બલં બલવદુદ્રિક્તે યુદ્ધાય સમવર્તત
વિષ્ણુ, જિષ્ણુ, સહિષ્ણુ અને ભ્રાજિષ્ણુના તેજથી ભરપૂર, મહાબલવાન સેનાએ યુદ્ધ માટે એકઠી થઈ.
સ્વસ્ત્યસ્તુ દેવેભ્ય ઇતિ બૃહસ્પતિરભાષત। સ્વસ્ત્યસ્તુ દૈત્યેભ્ય ઇતિ ઉશના વાક્યમાદદે
બૃહસ્પતિએ કહ્યું: 'દેવતાઓને કલ્યાણ મળે,' અને ઉશનાએ જવાબ આપ્યો: 'દૈત્યોને પણ કલ્યાણ મળે.'
તાભ્યાં બલાભ્યાં સંજજ્ઞે તુમુલો વિગ્રહસ્તથા। સુરાણામસુરાણાં ચ પરસ્પરજયૈષિણામ્
આ બન્ને શક્તિઓથી ભયંકર યુદ્ધ ઊભું થયું, જ્યાં દેવો અને અસુરો એકબીજાને જીતવા માટે તત્પર હતા.
દાનવા દૈવતૈઃ સાર્દ્ધં નાનાપ્રહરણોદ્યમાઃ। સમીયુર્યુધ્યમાના વૈ પર્વતા ઇવ પર્વતૈઃ1.41.
દાનવો અને દેવો વિવિધ શસ્ત્રો સાથે યુદ્ધ માટે એકઠા થયા, પર્વતો પર્વતો સાથે અથડાય તેમ.
તત્સુરાસુરસંયુક્તં યુદ્ધમત્યદ્ભુતં બભૌ। ધર્માધર્મસમાયુક્તં દર્પેણ વિનયેન ચ
તે દેવો અને અસુરોથી ભરેલું અદ્ભુત યુદ્ધ તેજ પામ્યું, જેમાં ધર્મ અને અધર્મ, અહંકાર અને વિનમ્રતા બંને હતા.
તતો હયૈઃ પ્રજવિતૈર્વારણૈશ્ચ પ્રચોદિતૈઃ। ઉત્પતદ્ભિશ્ચ ગગને સાસિહસ્તૈઃ સમંતતઃ
પછી ઝડપી દોડતા ઘોડા અને પ્રેરિત હાથીઓ સાથે, ચારે બાજુ આકાશમાં ઉછળી, હાથમાં તલવાર લઈને યુદ્ધ માટે ઉતર્યા.
ક્ષિપ્યમાણૈશ્ચ મુસલૈઃ સંપતદ્ભિશ્ચ સાયકૈઃ। ચાપૈર્વિસ્ફાર્યમાણૈશ્ચ પાત્યમાનૈઃ સુદારુણૈઃ
મુસળો ફેંકાતા, તીરો વીજતા અને ધનુષ્ય ખેંચાતા, ભયાનક શસ્ત્રો વરસાદની જેમ વરસી રહ્યા હતા.
તદ્યુદ્ધમભવદ્ઘોરં દેવદાનવસંકુલમ્। જગતસ્ત્રાસજનનં યુગસંવર્તકોપમમ્
એ યુદ્ધ એટલું ભયાનક બન્યું કે દેવો અને દાનવોથી ભરાઈ ગયું, આખા જગતમાં ભય ફેલાયો અને એ યુગના અંતના વિનાશ જેવું લાગતું હતું.
સ્વહસ્તમુક્તૈઃ પરિઘૈર્મુદ્ગરૈશ્ચૈવ પર્વતૈઃ। દાનવાસ્સમરે જઘ્નુર્દેવાનિંદ્રપુરોગમાન્
દૈત્યો પોતાના હાથથી લોખંડના ગદા, મુગદા અને પહાડો ફેંકીને, ઇન્દ્રને આગેવાન બનાવેલા દેવતાઓને યુદ્ધમાં ઘાયલ કરતા હતા.
તે વધ્યમાના બલિભિર્દાનવૈર્જિતકાશિભિઃ। વિષણ્ણવદના દેવા જગ્મુરાર્તિં પરાં મૃધે
મજબૂત અને વિજયી દૈત્યોના પ્રહારથી દેવતાઓ નિરાશ ચહેરા સાથે યુદ્ધમાં ભારે દુઃખમાં પડી ગયા.
તે ચાસ્ત્રશૂલમથિતાઃ પરિઘૈર્ભિન્નમસ્તકાઃ। ભિન્નોરસ્કા દિતિસુતૈઃ સ્રવદ્રક્તા રણે બહુ
શસ્ત્રો અને શૂળોથી પીસાઈ, ગદાથી માથા ફાટી ગયા, દિતિના પુત્રોએ છાતી ફોડી નાખી, દેવતાઓ યુદ્ધભૂમિ પર ખૂબ લોહી વહાવી રહ્યા હતા.
સૂદિતાઃ શરજાલૈશ્ચ નિર્યત્નાશ્ચ શરૈઃ કૃતાઃ। પ્રવિષ્ટા દાનવીં માયાં ન શેકુસ્તે વિચેષ્ટિતમ્
તીરોના વરસાદથી માર્યા ગયા, શસ્ત્રોથી અશક્ત બન્યા, દૈત્યોની માયામાં ફસાઈ, તેઓ કંઈ જ કરી શક્યા નહીં.
ઉત્તંભિતમિવાભાતિ નિષ્પ્રાણ સદૃશાકૃતિ। બલં સુરાણામસુરૈર્નિષ્પ્રયત્નાયુધં કૃતમ્
દૈત્યો દ્વારા નિર્જીવ અને શસ્ત્રવિહોણું કરાયેલું દેવસેનાનું દળ, જાણે કોઈએ ટેક આપ્યું હોય, એમ જીવ વગરના પાત્ર જેવું લાગતું હતું.
દૈત્યચાપચ્યુતાન્ઘોરાંશ્છિત્વા વજ્રેણ તાન્શરાન્। શક્રો દૈત્યબલં ઘોરં વિવેશ બહુલોચનઃ
દૈત્યોએ ધનુષ્યમાંથી છોડેલા ભયાનક તીરોને વજ્રથી કાપીને, બહુઆંખ વાળો શક્ર ભયાનક દૈત્યસેનામાં ઘૂસી ગયો.
સ દૈત્યપ્રમુખાન્સર્વાન્હત્વા દૈત્યબલં મહત્। તામસેનાસ્ત્રજાલેન તમોભૂતમથાકરોત્
દૈત્યપ્રમુખો સહિત બધા દૈત્યોને મારીને, તેણે દૈત્યસેનાને તામસી શસ્ત્રોના જાળથી અંધકારમય બનાવી દીધી.
તેઽન્યોન્યં નાન્વબુધ્યંત દૈત્યાનાં વાહનાનિ ચ। ઘોરેણ તમસાવિષ્ટાઃ પુરુહૂતસ્ય તેજસા
પુરુહૂતના તેજથી સર્જાયેલા ભયાનક અંધકારથી તેઓ એકબીજાને કે દૈત્યોના વાહનોને ઓળખી શક્યા નહીં.
માયાપાશૈર્વિમુક્તાસ્તુ યત્નવંતઃ સુરોત્તમાઃ। શિરાંસિ દૈત્યસંઘાનાં તમોભૂતાન્યપાતયન્
માયાના બંધનમાંથી મુક્ત થયેલા શ્રેષ્ઠ દેવતાઓએ પુરુષાર્થ કરીને, અંધકારમાં ઢંકાયેલા દૈત્યસમૂહોના માથા કાપી નાખ્યા.
અપધ્વસ્તા વિસંજ્ઞાશ્ચ તમસા નીલવર્ચસા। પેતુસ્તે દાનવાસ્સદ્યશ્છિન્નપક્ષા ઇવાદ્રયઃ
નિલા તેજવાળા ઘોર અંધકારથી તૂટી પડેલા અને સંજ્ઞાન ગુમાવેલા દૈત્યો, પાંખ કપાયેલા પર્વતો જેવી રીતે તરત જ પડી ગયા.
તત્રાભિભૂતદૈત્યૈંદ્રમંધકારમિવાંતરં। દાનવં દેહસદનં તમોભૂતમિવાભવત્
ત્યાં દૈત્યો પરાજિત થતાં, દૈત્યોનું નિવાસસ્થાન જાણે અંદરથી અંધકારમય બની ગયું, એમ લાગ્યું કે તેમના શરીર પણ અંધકારમાં ફેરવાઈ ગયા.
તથાઽસૃજન્મહામાયાં મયસ્તાં તામસીં દહન્। યુગાંતોદ્યોતજનનીં સૃષ્ટા મૌર્વેણ વહ્નિના
પછી માયાએ મહાન તામસી માયા સર્જી, જે મૌર્વી અગ્નિથી પ્રગટ થઈ અને યુગના અંતની જ્યોતિ લાવનારી હતી.
સ દદાહ ચ તાં શાક્રીં માયા મયવિકલ્પિતા। દૈત્યાશ્ચાદિત્યવપુષા સદ્ય ઉત્તસ્થુરાહવે
માયાએ રચેલી અને શક્રે સર્જેલી એ માયાને તેણે દહન કરી નાખી, અને દૈત્યો તુરંત સૂર્યરૂપ ધારણ કરીને યુદ્ધમાં ઉભા રહ્યા.
માયાં મૌર્વીં સમાસાદ્ય દહ્યમાના દિવૌકસઃ। ભેજિરે ચંદ્રવિષયં શીતાંશુસલિલહ્રદમ્
મૌર્વી માયાના સ્પર્શથી દહન પામીને, દેવતાઓ ચંદ્રલોકમાં, શીતળ ચાંદણીના જળવાળા સરોવર તરફ ભાગી ગયા.
તે દહ્યમાના ઔર્વેણ વહ્નિના નષ્ટચેતસઃ। શશંસુર્વજ્રિણં દેવાઃ સંતપ્તાઃ શરણૈષિણઃ
ઔર્વ અગ્નિથી દહન પામીને, ચેતના ગુમાવેલા દેવતાઓ, તપ્ત અને આશ્રય શોધતા, વજ્રધારી પાસે ફરી ફરીને ફરીયાદ કરવા ગયા.