વવૌ પ્રવ્યથયન્દૈત્યાન્પ્રતિલોમં સતોયદઃ। મારુતો દેવગંધર્વૈર્વિદ્યાધરગણૈઃ સહ
તેણે દૈત્યોને હલાવી દીધા, પછડાવા પવન સાથે વરસાદી વાદળો લાવ્યો; મારુત દેવતાઓ, ગંધર્વો અને વિદ્યાધરોએ સાથે રમ્યા.
ચિક્રીડ રશ્મિભિશ્શુભ્રૈર્નિર્મુક્તૈરિવ પન્નગૈઃ। સૃજંતઃ સર્પપતયસ્તીવ્રં રોષમયં વિષમ્
તેણે તેજસ્વી કિરણો સાથે રમ્યા, જાણે સાપો છૂટી ગયા હોય; સાપોના રાજાઓએ ભયાનક અને ક્રોધથી ભરેલું ઝેર છોડ્યું.
શરભૂતા વિલગ્નાશ્ચ ચેરુર્વ્યાત્તાનના દિવિ। પર્વતાશ્ચ શિલાશૃંગૈઃ શતશાખૈશ્ચ પાદપૈઃ
બાણરૂપ જીવ આકાશમાં મોઢા ખોલીને ભેગા થયા; પર્વતો શિલાશિખરો સાથે અને વૃક્ષો સો શાખાવાળા હતા.
ઉપતસ્થુઃ સુરગણાન્પ્રહર્તું દાનવં બલમ્। યઃ સ દેવો હૃષીકેશઃ પદ્મનાભસ્ત્રિવિક્રમઃ
દેવતાઓના સમૂહ દાનવોની સેના પર આક્રમણ કરવા એકઠા થયા; એ દેવ હૃષીકેશ, પદ્મનાભ અને ત્રિવિક્રમ છે.
યુગાંતે કૃષ્ણવર્ત્મા ચ વિશ્વસ્ય જગતઃ પ્રભુઃ। સર્વયોનિઃ સમધુહા હવ્યભુક્ક્રતુસંસ્થિતઃ
યુગના અંતે, જગતના સ્વામી, સર્વ જીવોના મૂળ, કૃષ્ણમાર્ગી, જે યજ્ઞમાં હવન ગ્રહણ કરે છે અને યજ્ઞમાં સ્થિત રહે છે, તે પ્રભુ પ્રગટ થયા.
ભૂમ્યમ્બુવ્યોમભૂતાત્મા શ્યામઃ શાંતિકરોરિહા। અવિઘ્નમમરાદીનાં ચક્રે ચક્રગદાધરઃ
પૃથ્વી, પાણી, આકાશ અને તત્વો જેનાં સ્વરૂપ છે, શ્યામવર્ણી, અહીં શાંતિ આપનાર, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર ભગવાને દેવો અને અમર લોકો માટે બધાં અવરોધો દૂર કરી દીધાં.
સવ્યેનાલભ્ય મહતીં સર્વાયુધવિનાશિનીં। કરેણ કાલીં વપુષા શત્રુકાલપ્રદાં ગદાં
તેમણે ડાબા હાથમાં મહાન ગદા પકડી, જે દુર્લભ છે, સર્વ શસ્ત્રોનો નાશ કરતી, કાળી સ્વરૂપે, દુશ્મનોના અંત લાવનાર.
શેષૈર્ભુજૈઃ પ્રદીપ્તાભૈર્ભુજગારિધ્વજઃ પ્રભુઃ। દધારાયુધજાલાનિ શાર્ઙ્ગાદીનિ મહાબલઃ
અન્ય તેજસ્વી ભુજાઓથી, ભુજગધ્વજધારી મહાબલી પ્રભુએ શારંગ વગેરે અનેક શસ્ત્રો ધારણ કર્યા.
સ કશ્યપસ્યાત્મભવં દ્વિજં ભુજગભોજનમ્। ભુજગેંદ્રેણ વદને નિવિષ્ટેન વિરાજિતમ્
તેમણે કશ્યપના પુત્ર, દ્વિજ, જે ભુજગોના ભોજનરૂપ destined હતો, અને ભુજગરાજના મોઢામાં સ્થિત હતો, તેને તેજસ્વી રીતે ધારણ કર્યો.
અમૃતારંભસંયુક્તં મંદરાદ્રિમિવોચ્છિતમ્। દેવાસુરવિમર્દેષુ બહુશો દૃષ્ટવિક્રમમ્
અમૃતના જળ સાથે જોડાયેલો, મન્દરપર્વત જેવો ઊંચો, દેવ-અસુરોના યુદ્ધોમાં અનેકવાર જેનું પરાક્રમ દેખાયું છે.
મહેંદ્રેણામૃતસ્યાર્થે વજ્રેણ કૃતલક્ષણમ્। વિચિત્રપત્રવસનં ધાતુમંતમિવાચલમ્
મહેન્દ્રે અમૃત માટે વજ્રથી નિશાન કરેલું, સુંદર પાંખવાળા વસ્ત્રોથી શોભાયમાન, ધાતુઓથી ભરેલા પર્વત જેવો.
સ્ફીતક્રોધાવલંબેન શીતાંશુસમતેજસા। ભોગિભોગાવસક્તેન મણિરત્નેન ભાસ્વતા
વધતા ક્રોધને આધાર બનાવેલો, ચંદ્ર જેટલું તેજ ધરાવતો, ભુજગના વળાંકોમાં મણિ રત્નથી શોભતો.
પક્ષાભ્યાં ચારુપત્રાભ્યામાવૃતં દિવિ લીલયા। યુગાંતે સેંદ્રચાપાભ્યાં તોયદાભ્યામિવાંબરમ્
સુંદર પાંખોથી આકાશમાં રમતા રમતા ઢંકાયેલો, યુગના અંતે ઇન્દ્રધનુષ્ય અને વાદળોથી આકાશ જેવું.
નીલલોહિતપીતાભિઃ પતાકાભિરલંકૃતમ્। અરુણાવરજં શ્રીમાનારુહ્ય સમરે પ્રભુઃ
નીલાં, લાલ અને પીળાં ધ્વજોથી સજ્જ, શ્રીમંત પ્રભુએ અરુણના નાના ભાઈ ઉપર યુદ્ધમાં આરોહણ કર્યું.
સુવર્ણવર્ણવપુષં સુપર્ણં ખેચરોત્તમમ્। તમન્વયુઃ સુરગણા મુનયશ્ચ સમાહિતાઃ
સુવર્ણવર્ણના દેહવાળા, સર્વ શ્રેષ્ઠ ગરુડને દેવો અને એકાગ્ર મનવાળા ઋષિઓ અનુસરી રહ્યા હતા.
ગીર્ભિઃ પરમમંત્રાભિસ્તુષ્ટુવુશ્ચ ગદાધરમ્। તદ્વૈશ્રવણસંશ્લિષ્ટં વૈવસ્વતપુરઃસરમ્
શ્રેષ્ઠ મંત્રો દ્વારા તેમણે ગદાધારી ભગવાનની સ્તુતિ કરી, જે વૈશ્વરવણ સાથે જોડાયેલા અને વૈવસ્વત દ્વારા આગેવાની ધરાવતા હતા.
વારિરાજપરિક્ષિપ્તં દેવરાજવિરાજિતમ્। પવનાબદ્ધનિર્ઘોષં સંપ્રદીપ્ત હુતાશનમ્
જળના રાજા દ્વારા ઘેરાયેલો, દેવોના રાજા સાથે તેજસ્વી, પવનથી ગુંજતો અને યજ્ઞ અગ્નિ જેવો પ્રજ્વલિત.
વિષ્ણોર્જિષ્ણોઃ સહિષ્ણોશ્ચ ભ્રાજિષ્ણોસ્તેજસાવૃતમ્। બલં બલવદુદ્રિક્તે યુદ્ધાય સમવર્તત
વિષ્ણુ, જિષ્ણુ, સહિષ્ણુ અને ભ્રાજિષ્ણુના તેજથી ભરપૂર, મહાબલવાન સેનાએ યુદ્ધ માટે એકઠી થઈ.
સ્વસ્ત્યસ્તુ દેવેભ્ય ઇતિ બૃહસ્પતિરભાષત। સ્વસ્ત્યસ્તુ દૈત્યેભ્ય ઇતિ ઉશના વાક્યમાદદે
બૃહસ્પતિએ કહ્યું: 'દેવતાઓને કલ્યાણ મળે,' અને ઉશનાએ જવાબ આપ્યો: 'દૈત્યોને પણ કલ્યાણ મળે.'
તાભ્યાં બલાભ્યાં સંજજ્ઞે તુમુલો વિગ્રહસ્તથા। સુરાણામસુરાણાં ચ પરસ્પરજયૈષિણામ્
આ બન્ને શક્તિઓથી ભયંકર યુદ્ધ ઊભું થયું, જ્યાં દેવો અને અસુરો એકબીજાને જીતવા માટે તત્પર હતા.
દાનવા દૈવતૈઃ સાર્દ્ધં નાનાપ્રહરણોદ્યમાઃ। સમીયુર્યુધ્યમાના વૈ પર્વતા ઇવ પર્વતૈઃ1.41.
દાનવો અને દેવો વિવિધ શસ્ત્રો સાથે યુદ્ધ માટે એકઠા થયા, પર્વતો પર્વતો સાથે અથડાય તેમ.
તત્સુરાસુરસંયુક્તં યુદ્ધમત્યદ્ભુતં બભૌ। ધર્માધર્મસમાયુક્તં દર્પેણ વિનયેન ચ
તે દેવો અને અસુરોથી ભરેલું અદ્ભુત યુદ્ધ તેજ પામ્યું, જેમાં ધર્મ અને અધર્મ, અહંકાર અને વિનમ્રતા બંને હતા.
તતો હયૈઃ પ્રજવિતૈર્વારણૈશ્ચ પ્રચોદિતૈઃ। ઉત્પતદ્ભિશ્ચ ગગને સાસિહસ્તૈઃ સમંતતઃ
પછી ઝડપી દોડતા ઘોડા અને પ્રેરિત હાથીઓ સાથે, ચારે બાજુ આકાશમાં ઉછળી, હાથમાં તલવાર લઈને યુદ્ધ માટે ઉતર્યા.
ક્ષિપ્યમાણૈશ્ચ મુસલૈઃ સંપતદ્ભિશ્ચ સાયકૈઃ। ચાપૈર્વિસ્ફાર્યમાણૈશ્ચ પાત્યમાનૈઃ સુદારુણૈઃ
મુસળો ફેંકાતા, તીરો વીજતા અને ધનુષ્ય ખેંચાતા, ભયાનક શસ્ત્રો વરસાદની જેમ વરસી રહ્યા હતા.
તદ્યુદ્ધમભવદ્ઘોરં દેવદાનવસંકુલમ્। જગતસ્ત્રાસજનનં યુગસંવર્તકોપમમ્
એ યુદ્ધ એટલું ભયાનક બન્યું કે દેવો અને દાનવોથી ભરાઈ ગયું, આખા જગતમાં ભય ફેલાયો અને એ યુગના અંતના વિનાશ જેવું લાગતું હતું.
સ્વહસ્તમુક્તૈઃ પરિઘૈર્મુદ્ગરૈશ્ચૈવ પર્વતૈઃ। દાનવાસ્સમરે જઘ્નુર્દેવાનિંદ્રપુરોગમાન્
દૈત્યો પોતાના હાથથી લોખંડના ગદા, મુગદા અને પહાડો ફેંકીને, ઇન્દ્રને આગેવાન બનાવેલા દેવતાઓને યુદ્ધમાં ઘાયલ કરતા હતા.
તે વધ્યમાના બલિભિર્દાનવૈર્જિતકાશિભિઃ। વિષણ્ણવદના દેવા જગ્મુરાર્તિં પરાં મૃધે
મજબૂત અને વિજયી દૈત્યોના પ્રહારથી દેવતાઓ નિરાશ ચહેરા સાથે યુદ્ધમાં ભારે દુઃખમાં પડી ગયા.
તે ચાસ્ત્રશૂલમથિતાઃ પરિઘૈર્ભિન્નમસ્તકાઃ। ભિન્નોરસ્કા દિતિસુતૈઃ સ્રવદ્રક્તા રણે બહુ
શસ્ત્રો અને શૂળોથી પીસાઈ, ગદાથી માથા ફાટી ગયા, દિતિના પુત્રોએ છાતી ફોડી નાખી, દેવતાઓ યુદ્ધભૂમિ પર ખૂબ લોહી વહાવી રહ્યા હતા.
સૂદિતાઃ શરજાલૈશ્ચ નિર્યત્નાશ્ચ શરૈઃ કૃતાઃ। પ્રવિષ્ટા દાનવીં માયાં ન શેકુસ્તે વિચેષ્ટિતમ્
તીરોના વરસાદથી માર્યા ગયા, શસ્ત્રોથી અશક્ત બન્યા, દૈત્યોની માયામાં ફસાઈ, તેઓ કંઈ જ કરી શક્યા નહીં.
ઉત્તંભિતમિવાભાતિ નિષ્પ્રાણ સદૃશાકૃતિ। બલં સુરાણામસુરૈર્નિષ્પ્રયત્નાયુધં કૃતમ્
દૈત્યો દ્વારા નિર્જીવ અને શસ્ત્રવિહોણું કરાયેલું દેવસેનાનું દળ, જાણે કોઈએ ટેક આપ્યું હોય, એમ જીવ વગરના પાત્ર જેવું લાગતું હતું.