દૈત્યવ્યૂહગતો ભાતિ સનીહાર ઇવાંશુમાન્। વસુંધરાભસ્તદનુ દશનૌષ્ઠેક્ષણાયુધઃ॥૧.૪૦.
દૈત્ય સૈન્યમાં પ્રવેશી, ધૂંધ સાથે સૂર્ય જેવો તેજસ્વી હતો; પછી વસુંધરા, દસ દાંત, ઓઠ, આંખ અને હથિયારો સાથે દેખાયો.
હસંસ્તિષ્ઠતિ દૈત્યાનામ્મધ્યે ક્રૂર મહાગ્રહઃ। અન્યે હયગતાસ્તત્ર મત્તેભેંદ્રગતાઃ પરે॥૧.૪૦.
ક્રૂર મહા ગ્રહ જેવો, દૈત્યોના વચ્ચે હસતો ઊભો હતો; કેટલાક ઘોડા પર, બીજા ઉન્મત્ત હાથી પર ચઢેલા હતા.
સિંહવ્યાઘ્રગતાશ્ચાન્યે વરાહર્ક્ષેષુ ચાપરે। કેચિત્ખરોષ્ટ્રયાતારઃ કેચિત્તોયદવાહનાઃ॥૧.૪૦.
બીજાઓ સિંહ અને વાઘ પર, કેટલાક જંગલી સૂર અને રીંછ પર; કેટલાક ગધા અને ઊંટ પર, તો બીજા જળમાં રહેતા પ્રાણીઓ પર ચઢેલા હતા.
પત્તયશ્ચાપરે દૈત્યા ભીષણા વિકૃતાનનાઃ। એકપાદાસ્ત્વપાદાશ્ચ નનૃતુર્યુદ્ધકાંક્ષિણઃ॥૧.૪૦.
અન્ય દૈત્યો, ભયાનક અને વિકૃત ચહેરાવાળા, પગે ચાલતા; કેટલાક એક પગવાળા, કેટલાક પગ વગર, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક, નૃત્ય કરતા.
આસ્ફોટયંતો બહવઃ સ્વનંતશ્ચ તથાપરે। દૃપ્તશાર્દૂલનિર્ઘોષા નેદુર્દાનવપુઙ્ગવાઃ॥૧.૪૦.
ઘણાંએ પોતાના હાથ પર માર માર્યો, બીજા ઉંચી અવાજે બૂમ પાડતા; દૈત્યોના નેતાઓ ગર્વીલા વાઘની ધ્વનિ સાથે ગર્જના કરતા.
તે ગદાપરિઘૈર્ઘોરૈઃ શિલામુદ્ગરપાણયઃ। બાહુભિઃ પરિઘાકારૈસ્તર્જયંતિ સ્મ દેવતાઃ॥૧.૪૦.
ભયાનક ગદાઓ અને લોખંડના દંડ, પથ્થરો અને મલેટ પકડીને, લોખંડ જેવા હાથથી દેવતાઓને ધમકાવતા.
પ્રાસૈઃ ખડ્ગૈશ્ચ પાશૈશ્ચ તોમરાંકુશપટ્ટિશૈઃ। ચિક્રીડુસ્તે શતઘ્નીભિઃ શતધારૈશ્ચ મુદ્ગરૈઃ॥૧.૪૦.
ભાલા, તલવાર, ફાંસ, જાવલિન, કાંટા અને ચાબુકથી, તેઓ શતઘ્ની અને સો કટવાળી ગદાઓથી રમતા.
ખડ્ગશૈલૈશ્ચ શૈલૈશ્ચ પરિઘૈશ્ચોદ્યતાયુધૈઃ। યુક્તં બલાહકગણૈઃ સર્વતઃ સંવૃતં નભઃ॥૧.૪૦.
તલવાર, પથ્થરો અને લોખંડના દંડ, હથિયારો ઊંચા કરીને, બધે વાદળોના સમૂહોથી આકાશ ઢંકાઈ ગયું.
એવં તદ્દાનવં સૈન્યં સર્વસત્વમદોત્કટમ્। દેવતાભિમુખં તસ્થૌ મેઘાનીકમિવોદિતમ્॥૧.૪૦.
એ રીતે દાનવોનું એ સેન્ય, બધાં જીવોની અહંકારથી ભરેલું, દેવતાઓ સામે ઊભું રહ્યું, જાણે ઘેરા વાદળો ઉગીને એકઠા થયા હોય.
રેજે ચ તદ્દૈત્યસહસ્રગાઢં વાય્વગ્નિશૈલાંબુદતોયકલ્પમ્। બલં બલૌઘાકુલમભ્યુદીર્ણં યુયુત્સયોન્મત્તમિવા બભાસે॥૧.૪૦.
દૈત્યોની એ સેના, હજારો દૈત્યોથી ઘનઘોર, પવન, અગ્નિ, પર્વત, વાદળ અને પાણી જેવી દેખાતી, શક્તિથી ભરપૂર, અનેક સેનાઓ સાથે, જાણે યુદ્ધ માટે પાગલ બની હોય એમ ઝળહળતી હતી.
શ્રુતસ્તે દૈત્યસૈન્યસ્ય વિસ્તારઃ કુરુનંદન। સુરાણામપિ સૈન્યસ્ય વિસ્તરં વૈષ્ણવં શૃણુ॥૧.૪૦.
કુરુ વંશજ, દૈત્ય સેનાનું વિસ્તરણ તું સાંભળ્યું છે; હવે દેવતાઓની વૈષ્ણવ સેના વિશે સાંભળ.
પુલસ્ત્ય ઉવાચ। આદિત્યા વસવો રુદ્રા અશ્વિનૌ ચ મહાબલૌ। સબલાઃ સાનુગાશ્ચૈવ સંનહ્યન્ત યથાક્રમમ્
પુલસ્ત્યે કહ્યું: આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર અને શક્તિશાળી અશ્વિનીકુમારો, તેમના સહાયક અને સેનાઓ સાથે, ક્રમશ: યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા.
પુરુહૂતશ્ચ પુરતો લોકપાલઃ સહસ્રદૃક્। ગ્રામણીઃ સર્વદેવાનામારુરોહ વરદ્વિપમ્
પુરહૂત, જે હજારો આંખો ધરાવે છે અને જગતના રક્ષક છે, બધા દેવતાઓના નેતા, આગળના ભાગે પોતાના શ્રેષ્ઠ હાથી પર સવાર થયો.
સવ્યે ચાસ્ય રથઃ પાર્શ્વે પક્ષિપ્રવરકેતનઃ। સુરારુચક્રચરણો હૈમચ્છત્રપરિષ્કૃતઃ
તેના ડાબા બાજુએ એક સુંદર રથ હતો, જેમાં શ્રેષ્ઠ પંખીનું ધ્વજ લહેરાતું હતું, રથના ચક્ર સૂર્ય જેવા ઝળહળતા હતા અને સોનાની છત્રીથી સજ્જ હતો.
દેવગંધર્વયક્ષૌઘૈરનુયાતઃ સહસ્રશઃ। દીપ્તિમદ્ભિશ્ચ સ્વર્ગસ્થૈર્બ્રહ્મર્ષિભિરભિષ્ટુતઃ
તેના પાછળ હજારો દેવ, ગંધર્વ અને યક્ષોની ટોળીઓ હતી, અને સ્વર્ગમાં વસતા તેજસ્વી બ્રહ્મર્ષિઓ દ્વારા તે પ્રશંસા પામતો હતો.
વજ્રવિસ્ફારિતોદ્ભૂતૈર્વિદ્યુદિંદ્રાયુધપ્રભૈઃ। યુક્તં બલાહકગણૈઃ પર્વતૈરિવ કામગૈઃ
વજ્રના પ્રભાવે બનેલા વાદળો, વીજળી અને ઇન્દ્રના શસ્ત્રોથી ઝળહળતા, એ રથ ઈચ્છા પૂરી કરતી પર્વતો જેવા વાદળોના સમૂહથી જોડાયેલો હતો.
યમારૂઢઃ સ ભગવાન્પર્યેતિ સકલં જગત્। હવિર્દાનેષુ ગાયંતિ વિપ્રા મખમુખેસ્થિતાઃ
તે ભગવાન એ રથ પર સવાર થઈને આખા જગતમાં ફરતા, યજ્ઞમાં, બ્રાહ્મણો યજ્ઞના મુખ્ય સ્થાને ઊભા રહીને તેમની સ્તુતિ કરતા.
સ્વર્ગસંગ્રામયાતેષુ દેવતૂર્યનિનાદિષુ। સેંદ્રં તમુપનૃત્યંતિ શતશો હ્યપ્સરોગણાઃ
જ્યારે સ્વર્ગમાં યુદ્ધ ચાલે અને દેવતૂરીના અવાજ ગુંજે, ત્યારે હજારો અપ્સરાઓ ઇન્દ્ર અને તેમના આગળ નૃત્ય કરે.
કેતુના નાગરાજેન રાજમાનો યથા રવિઃ। યુક્તો હયસહસ્રેણ મનોમારુતરંહસા
નાગરાજના ધ્વજ સાથે, સૂર્યની જેમ તેજસ્વી, મન અને પવન જેટલા ઝડપી હજાર ઘોડાઓથી જોડાયેલો હતો.
સમ્યગ્રથવરો ભાતિ યુક્તો માતલિના તદા। કૃત્સ્નઃ પરિવૃતો મેરુર્ભાસ્કરસ્યેવ તેજસા
માતલિ દ્વારા યોગ્ય રીતે જોડાયેલો એ શ્રેષ્ઠ રથ, સૌ તરફથી ઘેરાયેલો, જાણે મેરુ પર્વત સૂર્યના તેજથી ચમકે એમ ઝળહળતો હતો.
યમસ્તુ દંડમુદ્યમ્ય કાલયુક્તં ચ મુદ્ગરં। તસ્થૌ સુરગણાનીકે દૈત્યાનાં ચૈવ દર્શયન્
યમરાજે પોતાનો દંડ અને સમય માટે યોગ્ય ગદા ઉંચી કરી, દેવસેનાની વચ્ચે ઊભા રહી, દૈત્યોને એ દર્શાવ્યા.
ચતુર્ભિઃ સાગરૈર્યુક્તો લેલિહાનૈશ્ચ પન્નગૈઃ। શંખમુક્તાંગદધરો બિભ્રત્તોયમયં વપુઃ
તે ચાર સમુદ્રો સાથે જોડાયેલો હતો, ચાટતા સાપો સાથે, શંખ અને કંગણ પહેરેલા, પાણીથી બનેલા રૂપ ધારણ કરતો હતો.
કાલપાશાન્સમાવિધ્ય હયૈઃ શશિકરોપમૈઃ। વાય્વીરિતજલાકારૈઃ કુર્વન્લીલાઃ સહસ્રશઃ
કાળપાશો લહેરાવતા, ચંદ્રકિરણ જેવા ઘોડાઓ સાથે, પવન, અગ્નિ અને પાણીના રૂપમાં હજારો રમતો કરતો હતો.
પાંડુરોદ્ધૂતવસનઃ પ્રવાલરુચિરાંગદઃ। મણિશ્યામોત્તમવપુર્હારકેણાર્ચિતોદરઃ
પાંદડાં જેવી સફેદ વસ્ત્રો પહેરી, પ્રવાળ જેવી ચમકતી કંગણ પહેરેલી, ઉત્તમ નીલમણિ જેવી કાળી કાયાં, અને રત્નોથી સજ્જ કમરપટ્ટા ધરાવતો હતો.
વરુણઃ પાશધૃઙ્મધ્યે દેવાનીકસ્ય તસ્થિવાન્। યુદ્ધવેલામભિલષન્ભિન્નવેલ ઇવાર્ણવઃ
વરુણ, પાશ પકડી, દેવસેનાની વચ્ચે ઊભો રહ્યો, યુદ્ધની ઘડીની ઈચ્છા કરતો, જાણે સમુદ્ર પોતાની કિનારાને તોડવા માંગતો હોય.
યક્ષરાક્ષસસૈન્યેન ગુહ્યકાનાં ગણૈરપિ। યુક્તશ્ચ શંખપદ્માભ્યાં નિધીનામધિપઃ પ્રભુઃ
યક્ષ અને રાક્ષસોની સેના, ગુહ્યકોની ટોળીઓ સાથે જોડાયેલો, શંખ અને કમળથી સજ્જ, ખજાનાના સ્વામી, શક્તિશાળી, હાજર હતો.
રાજરાજેશ્વરઃશ્રીમાન્ગદાપાણિરદૃશ્યત। વિમાનયોધી ધનદો વિમાને પુષ્પકે સ્થિતઃ
રાજાઓના રાજા, ગદાધારી શ્રીમંત ધનદેવ, પુષ્પક વિમાનમાં બેઠેલા, યુદ્ધના મેદાનમાં વીર યોદ્ધાઓ વચ્ચે દેખાયા.
સ રાજરાજઃ શુશુભે યક્ષેશો નરવાહનઃ। પૂર્વપક્ષે સહસ્રાક્ષઃ પિતૃરાજશ્ચ દક્ષિણે
એ રાજાઓના રાજા, યક્ષોના સ્વામી, મનુષ્ય વાહન પર સવાર થઈને તેજથી ઝગમગતા હતા; પૂર્વ તરફ હજારો આંખો ધરાવનાર દેવ અને દક્ષિણ તરફ પિતૃઓના રાજા ઊભા હતા.
વરુણઃ પશ્ચિમે પક્ષ ઉત્તરે નરવાહનઃ। ચતુઃપક્ષાશ્ચ ચત્ત્વારો લોકપાલા મહાબલાઃ
પશ્ચિમ તરફ વરુણ અને ઉત્તર તરફ મનુષ્ય વાહન પર સવાર દેવ હતા; ચારેય દિશામાં વિશ્વના મહાશક્તિશાળી રક્ષક દેવતાઓ ઊભા હતા.
આત્મદિક્ષુચરંતશ્ચતસ્યદેવબલસ્યતે। સૂર્યઃ સપ્તાશ્વયુક્તેન રથેનાનિલગામિના
સૂર્યદેવ પોતાના દિશાઓમાં ફરતા, દેવસેનાની સાથે, સાત ઘોડાઓ જોડાયેલા અને પવનની જેમ દોડતા રથમાં સવાર હતા.