આકાશે તુ સ્થિતો વિષ્ણુરુત્તમં વપુરાશ્રિતઃ। ઉવાચ દેવતાઃ સર્વાઃ સપ્રતિજ્ઞમિદં વચઃ॥૧.૪૦.
આકાશમાં ઊભા રહી, વિષ્ણુએ શ્રેષ્ઠ રૂપ ધારણ કર્યું અને બધા દેવોને પ્રતિજ્ઞા સાથે આ વચન કહ્યું.
શાંતિં વ્રજત ભદ્રં વો મા ભૈષ્ટ મરુતાંગણાઃ। જિતા મે દાનવાઃ સર્વે ત્રૈલોક્યં પરિગૃહ્યતામ્॥૧.૪૦.
શાંતિથી જાઓ, તમારે કલ્યાણ થાય; ડરશો નહીં, મારુતોના સમૂહો. બધા દાનવો મેં જીત્યા છે; ત્રણેય લોકને ધારણ કરો.
તતોસ્ય સત્યસંધસ્ય વિષ્ણોર્વાક્યેન તોષિતાઃ। દેવાઃ પ્રીતિં પરાજગ્મુઃ પ્રાશ્યામૃતમિવોત્તમમ્॥૧.૪૦.
પછી, સત્યમાં અડગ વિષ્ણુના વચનથી દેવતાઓ ખુશ થયા અને તેમને Finest અમૃત પીધા જેવી આનંદની અનુભૂતિ થઈ.
તતસ્તમશ્ચ સંહૃત્ય વિનેશુશ્ચ બલાહકાઃ। પ્રવવુશ્ચ શિવા વાતાઃ પ્રસન્નાશ્ચ દિશો દશ॥૧.૪૦.
પછી અંધકાર દૂર થયો, વાદળો વિખેરાઈ ગયા, શાંત પવન વહેવા લાગ્યા અને દસેય દિશાઓ પ્રકાશિત થઈ.
શુદ્ધપ્રાયાણિ જ્યોતીંષિ સોમં ચક્રુઃ પ્રદક્ષિણમ્। ન વિગ્રહં ગ્રહાશ્ચક્રુઃ પ્રસન્નાશ્ચાપિ સિંધવઃ॥૧.૪૦.
તારાઓ તેજસ્વી બની ઝળહળી ઉઠ્યા, ચાંદ્રમાને શ્રદ્ધાપૂર્વક ફરવામાં આવ્યું, ગ્રહોએ કોઈ વિઘ્ન ન લાવ્યું અને નદીઓ શાંતિથી વહેવા લાગી.
વિરજા અભવન્માર્ગા લોકાઃ સ્વર્ગાદયસ્ત્રયઃ। યથાર્થમૂહુસ્સરિતશ્ચુક્ષુભે ન તથાર્ણવઃ॥૧.૪૦.
માર્ગો શુદ્ધ થઈ ગયા, સ્વર્ગ સહિત ત્રણેય લોક પવિત્ર બન્યા; નદીઓ યોગ્ય રીતે ઉછળી, પણ સમુદ્ર શાંત રહ્યો.
આસન્છુભાનીન્દ્રિયાણિ નરાણામંતરાત્મસુ। મહર્ષયો વીતશોકા વેદાનુચ્ચૈરધીયત॥૧.૪૦.
માણસોના ઇન્દ્રિયો અંદરથી પ્રકાશિત થઈ ગયા; મહર્ષિઓ દુઃખથી મુક્ત થઈને ઊંચે અવાજે વેદોનું પાઠ કરતા હતા.
યજ્ઞેષુ ચ હવિઃ પાકં શિવમાપ ચ પાવકઃ। પ્રવૃત્તધર્મસંવૃત્તા લોકા મુદિતમાનસાઃ॥૧.૪૦.
યજ્ઞોમાં હવનની સામગ્રી યોગ્ય રીતે પકવાઈ અને અગ્નિથી શુદ્ધ થઈ; ધર્મમાં સ્થિર થયેલા લોકોએ આનંદથી હૃદય ભર્યું.
વિષ્ણોઃ સત્યપ્રતિજ્ઞસ્ય શ્રુત્વારિનિધના ગિરઃ। તતો ભયં વિષ્ણુમુખાચ્છ્રુત્વા દૈતેયદાનવાઃ॥૧.૪૦.
વિષ્ણુના સત્યપ્રતિજ્ઞ વચન અને દુશ્મનોના વિનાશ વિશે સાંભળીને દૈત્ય અને દાનવો વિષ્ણુના મુખમાંથી સાંભળતાં જ ડરાઈ ગયા.
ઉદ્યોગં વિપુલં ચક્રુર્યુદ્ધાય વિજયાય ચ। મયસ્તુ કાંચનમયં ત્રિનલ્વાંતરમવ્યયમ્॥૧.૪૦.
તેઓએ યુદ્ધ અને વિજય માટે વિશાળ તૈયારીઓ કરી; માયાએ ત્રણ દિવાલવાળી અમર સોનાની કિલ્લા રચી.
ચતુશ્ચક્રં સુવિપુલં સુકલ્પિતમહાયુધમ્। કિંકિણીજાલનિર્ઘોષં દ્વીપિચર્મપરિષ્કૃતમ્॥૧.૪૦.
તે ચાર ચક્રી, વિશાળ અને સુસજ્જ રથ હતું, જેમાં મહાન શસ્ત્રો ગોઠવાયેલા હતા, ઘંટીઓની ઝણઝણથી ગુંજતો અને વાઘના ચામડાથી શોભિત.
રુચિરં રશ્મિજાલૈશ્ચ હૈમજાલૈશ્ચ શોભિતમ્। ઈહામૃગગણાકીર્ણં પક્ષિસંઘવિરાજિતમ્॥૧.૪૦.
તે રશ્મિ અને સોનાના જાળથી ઝળહળતું, ઉત્સુક પ્રાણીઓથી ભરેલું અને પક્ષીઓના ઝુંડથી તેજસ્વી હતું.
દિવ્યાસ્ત્રશસ્ત્રરુચિરં પયોધરનિનાદિતમ્। સ્વક્ષં રથવરોદારં સૂપસ્થં ગગનોપમમ્॥૧.૪૦.
દિવ્ય શસ્ત્રો અને તેજસ્વી હથિયારો સાથે શોભિત, મેઘના ગર્જન જેવી ધ્વનિથી ગુંજતું, પોતાનું વિશાળ રથ આકાશ જેવી ભવ્યતા સાથે તૈયાર હતું.
ગદાપરિઘસંપૂર્ણં મૂર્તિમંતમિવાર્ણવમ્। હેમકેયૂરવલયં ચંદ્રમંડલકૂબરમ્॥૧.૪૦.
ગદા અને લોખંડના દંડોથી ભરેલું, જીવંત સમુદ્ર જેવું દેખાતું, સોનાના કંકણ અને વળયોથી સુશોભિત, અને ચક્ર ચાંદ્રમંડળ જેવું.
સપતાકધ્વજોપેતં સાદિત્યમિવ મંદરમ્। ગજેંદ્રાભોગવપુષં ક્વચિત્કેસરવર્ચસમ્॥૧.૪૦.
ધ્વજ અને পতાકાથી સજ્જ, તે મંદર પર સૂર્યની જેમ ઝળહળતું, હાથીના ગળા જેવું આકાર ધરાવતું અને ક્યાંક સિંહની જટાથી તેજસ્વી હતું.
યુક્તમૃક્ષસહસ્રેણ સુધારાંબુદનાદિતમ્। દીપ્તમાકાશગં દિવ્યં રથં પરરથારુજમ્॥૧.૪૦.
હજાર રીક્ષાઓથી જોડાયેલ, અમૃતની ધારા જેવી ધ્વનિથી ગુંજતું, તેજસ્વી, દિવ્ય અને આકાશમાં ઉડતું, તે સર્વ શ્રેષ્ઠ રથ હતું.
અધ્યતિષ્ઠદ્રણાકાંક્ષી મેરું દીપ્તમિવાંશુમાન્। તારસ્તુ ક્રોશવિસ્તારમાયામે ચ તથાવિધમ્॥૧.૪૦.
યુદ્ધની ઇચ્છાથી તે રથ પર ચઢ્યો, મેરુ પર સૂર્ય જેવી ઝળહળાટ સાથે; તેની પહોળાઈ એક ક્રોશ અને લંબાઈ પણ એટલી જ વિશાળ હતી.
શૈલકૂબરસંકાશં નીલાંજનચયોપમમ્। કાલલોહસ્ય રત્નાનાં સમૂહાબદ્ધકૂબરમ્॥૧.૪૦.
રથનું ચક્ર પર્વતના શિખર જેવું, નીલાંજનના સમૂહ જેવું, અને કાળલોહના રત્નોના ગાંઠથી બંધાયેલું હતું.
તિમિરોદ્ગારકિરણં ગર્જંતમિવ તોયદમ્। લોહજાલેન મહતા સગવાક્ષેણ દંશિતમ્॥૧.૪૦.
અંધકારને દૂર કરતા કિરણો છોડતું, મેઘની ગર્જના જેવી ધ્વનિ કરતું, વિશાળ લોખંડના જાળ અને વિંડોઝથી છિદ્રિત હતું.
આયસૈઃ પરિઘૈઃ પૂર્ણં ક્ષેપણીયૈશ્ચ મુદ્ગરૈઃ। પ્રાસૈઃ પાશૈશ્ચ વિતતૈરસંયુક્તૈશ્ચ કણ્ટકૈઃ॥૧.૪૦.
તે લોખંડના દંડ, ફેંકી શકાય એવા દંડ, ભારે મુદગાર, ભાલા, લંબાયેલા પાશ અને અલગથી જોડાયેલા કાંટાથી ભરેલું હતું.
શોભિતં ત્રાસનીયૈશ્ચ તોમરૈઃ સપરશ્વધૈઃ। ઉદ્યતં દ્વિષતાં હેતોર્દ્વિતીયમિવ મંદરમ્॥૧.૪૦.
ભયાનક ભાલા અને કટારીઓથી શોભાયમાન, એ દુશ્મનોના વિનાશ માટે ઊભું થયું, જાણે બીજું મન્દર પર્વત હોય.
યુક્તં ખરસહસ્રેણ સોઽધ્યારોહદ્રથોત્તમમ્। વિરોચનસ્તુ સંક્રુદ્ધો ગદાપાણિરવસ્થિતઃ॥૧.૪૦.
વિરોચન ગુસ્સામાં finest રથ પર ચઢ્યો, જે હજાર ગધાઓથી જોડાયેલો હતો; હાથમાં ગદા પકડીને ઊભો રહ્યો.
પ્રમુખે તસ્ય સૈન્યસ્ય દીપ્તશૃંગ ઇવાચલઃ। યુક્તં હયસહસ્રેણ હયગ્રીવસ્તુ દાનવઃ॥૧.૪૦.
એના સૈન્યના આગળ, તેજસ્વી શિખરોવાળા પર્વત જેવો, દાનવ હયગ્રીવ હજાર ઘોડાઓ સાથે તૈયાર ઊભો હતો.
વ્યૂહિતં દાનવવ્યૂહં પરિચક્રામ વીર્યવાન્। વિપ્રચિત્તિસુતઃ શ્વેતઃ શ્વેતકુંડલભૂષણઃ॥૧.૪૦.
વિપ્રચિત્તિનો પુત્ર, શ્વેત, સફેદ કુંડલોથી શોભાયમાન, દાનવોની પાંખી ગોઠવીને ચારે બાજુ ફર્યો.
સ્યંદનં વાહયામાસ પરાનીકસ્ય મર્દનઃ। વ્યાયતં કિષ્કુસાહસ્રં ધનુર્વિસ્ફારયન્મહત્॥૧.૪૦.
એ દુશ્મનના સૈન્યને ચકનાચૂર કરતા, પોતાનું મોટું ધનુષ, હજારો તાણવાળું, ખેંચતો, રથ ચલાવતો હતો.
સ ચાહવમુખે તસ્થૌ સપ્રરોહ ઇવાચલઃ। ખરસ્તુ વિષ્કિરિન્ક્રોધાન્નેત્રાભ્યાં રોપજં જલમ્॥૧.૪૦.
યુદ્ધભૂમિમાં પર્વત જેવો ઊભો રહ્યો; ખરો ગુસ્સામાં, આંખોમાંથી આંસુ ટપકાવતો, તૈયાર હતો.
સ્ફુરદ્દંતૌષ્ઠનયનઃ સંગ્રામં સોભ્યકાંક્ષત। ત્વષ્ટા ત્વષ્ટાદશહયં યાનમાસ્થાય દાનવઃ॥૧.૪૦.
એના દાંત, ઓઠ અને આંખો ફફડતા, યુદ્ધ માટે આતુર; દાનવ ત્વષ્ટા અઢાર ઘોડાઓથી જોડાયેલા રથ પર ચઢ્યો.
દિવ્યવ્યૂહપ્રતીકાશા યુદ્ધાયાભિમુખઃ સ્થિતઃ। અરિષ્ટો બલિપુત્રશ્ચ વરિષ્ઠો દુર્ધરાયુધઃ॥૧.૪૦.
દિવ્ય સૈન્યની જેમ, યુદ્ધ તરફ મોઢું કરીને ઊભો રહ્યો; બલિનો પુત્ર અરીષ્ટ, શ્રેષ્ઠ અને શક્તિશાળી હથિયારો પકડીને ઊભો હતો.
યુદ્ધાયાભિમુખસ્તસ્થૌ ધરાધરવિકંપનઃ। કિશોરસ્ત્વતિસંહર્ષાત્કિશોર ઇવ ચોદિતઃ॥૧.૪૦.
યુદ્ધ તરફ મોઢું કરીને, પર્વતોને હલાવીને ઊભો રહ્યો; કિશોર ખૂબ ઉત્સાહથી, યુવાન વાછરડા જેવો, આગળ ધપ્યો.
અભવદ્દૈત્યમધ્યે સ ગ્રહમધ્યે યથા રવિઃ। લંબસ્તુ નવમેઘાભઃ પ્રલંબાંબરભૂષણઃ॥૧.૪૦.
દૈત્યોના વચ્ચે, એ ગ્રહોમાં રવિ જેવો તેજસ્વી હતો; લંબા, નવા વાદળ જેવો, પ્રલંબાના વસ્ત્રથી શોભાયમાન હતો.