વસ્વષ્ટપર્વતોપેતં ત્રૈલોક્યાંભો મહોદધિમ્। સંધ્યાસંધ્યોર્મિસલિલમાપૂર્ણાનિલશોભિતમ્॥૧.૪૦.
વસુઓના આઠ પર્વતોથી શોભિત, ત્રણ લોકના જળનો મહાસાગર, સાંજ અને પ્રભાતના જળ સાથે મિશ્રિત, પવનની પૂર્ણતાથી તેજસ્વી.
દૈત્યયક્ષગણગ્રામં રક્ષોગણઝષાકુલમ્। પિતામહમહાવીર્યં સ્વર્ગસ્ત્રીરત્નસંકુલમ્॥૧.૪૦.
દૈત્ય અને યક્ષોના ગામથી ભરેલું, રાક્ષસોના માછલીઓથી ગૂંજીલ, પિતામહની મહાવીર્યથી સજ્જ, સ્વર્ગની રત્ન જેવી સ્ત્રીઓથી ભરપૂર.
શ્રી કીર્તિ કાંતિલક્ષ્મીભિર્નદીભિશ્ચ સમાકુલમ્। કાલયોગમહાવર્ષપ્રલયોત્પત્તિવેગિતમ્॥૧.૪૦.
શ્રી, કીર્તિ, કાંતિ અને લક્ષ્મીથી, તથા નદીઓથી ભરેલું, સમય, યોગ, સર્જન અને પ્રલયના મહા વરસાદથી પ્રેરિત.
સત્સંયોગમહાપારં નારાયણમહાર્ણવમ્। દેવાતિદેવં વરદં ભક્તાનાં ભક્તવત્સલમ્॥૧.૪૦.
સત્સંગનો મહાપાર, નારાયણનો મહાસાગર, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, વરદાન આપનાર, ભક્તોનો પ્રિય.
અનુગ્રહકરં દેવં પ્રશાંતિકરણં શુભમ્। હર્યશ્વરથસંયુક્ત સુપર્ણધ્વજશોભિતે॥૧.૪૦.
કૃપા આપનાર, શાંતિ અને શુભતા લાવનાર દેવ, હર્યશ્વના રથ અને સુપર્ણ ધ્વજથી શોભિત.
ચંદ્રાર્કચક્રરચિત ઉદારાક્ષવૃતાંતરે। અનંતરશ્મિસંયુક્તે દુર્દર્શે મેરુકૂબરે॥૧.૪૦.
ચાંદ અને સૂર્યના ચક્રથી રચાયેલ, ઉદાર દૃષ્ટિ ધરાવનારોથી ઘેરાયેલ, અનંત કિરણોથી જોડાયેલ, જોવામાં અઘરું, મેરુના શિખર પર.
તારકાચિત્રકુસુમે ગ્રહનક્ષત્રબંધુરે। ભયેષ્વભયદે વ્યોમ્નિ દેવદૈત્યાપરાજિતે॥૧.૪૦.
તારાઓથી રંગીન ફૂલો, ગ્રહ અને તારાઓથી તેજસ્વી, ભયમાં નિર્ભયતા આપનાર, આકાશમાં દેવ અને દૈત્યથી અજેય.
હર્યશ્વરથસંયુક્તમુક્તાશોભાસમન્વિતમ્। દદૃશુસ્તે સ્થિતં દેવં દિવ્યલોકમયે રથે॥૧.૪૦.
તેઓએ એ દેવને જોયો, જે દિવ્ય લોકોથી ભરેલા રથ પર ઊભો છે, હર્યશ્વના રથ સાથે અને મુક્તાની તેજથી શોભિત.
તે કૃતાંજલયઃ સર્વે દેવા ઇંદ્રપુરોગમાઃ। જયશબ્દં પુરસ્કૃત્ય શરણ્યં શરણં ગતાઃ॥૧.૪૦.
બધા દેવો, ઇન્દ્રની આગેવાનીમાં, હાથ જોડીને, જયના શબદ સાથે, આશ્રયને આશ્રય લેવા ગયા.
એતેષાં ચ ગિરઃ શ્રુત્વા સ વિષ્ણુર્દેવદૈવતઃ। મનશ્ચક્રે વિનાશાય દાનવાનાં મહામૃધે॥૧.૪૦.
તેમના વચન સાંભળીને, દેવોના દેવ વિષ્ણુએ, મહાસંગ્રામમાં દાનવોનો વિનાશ કરવાનો મનમાં સંકલ્પ કર્યો.
આકાશે તુ સ્થિતો વિષ્ણુરુત્તમં વપુરાશ્રિતઃ। ઉવાચ દેવતાઃ સર્વાઃ સપ્રતિજ્ઞમિદં વચઃ॥૧.૪૦.
આકાશમાં ઊભા રહી, વિષ્ણુએ શ્રેષ્ઠ રૂપ ધારણ કર્યું અને બધા દેવોને પ્રતિજ્ઞા સાથે આ વચન કહ્યું.
શાંતિં વ્રજત ભદ્રં વો મા ભૈષ્ટ મરુતાંગણાઃ। જિતા મે દાનવાઃ સર્વે ત્રૈલોક્યં પરિગૃહ્યતામ્॥૧.૪૦.
શાંતિથી જાઓ, તમારે કલ્યાણ થાય; ડરશો નહીં, મારુતોના સમૂહો. બધા દાનવો મેં જીત્યા છે; ત્રણેય લોકને ધારણ કરો.
તતોસ્ય સત્યસંધસ્ય વિષ્ણોર્વાક્યેન તોષિતાઃ। દેવાઃ પ્રીતિં પરાજગ્મુઃ પ્રાશ્યામૃતમિવોત્તમમ્॥૧.૪૦.
પછી, સત્યમાં અડગ વિષ્ણુના વચનથી દેવતાઓ ખુશ થયા અને તેમને Finest અમૃત પીધા જેવી આનંદની અનુભૂતિ થઈ.
તતસ્તમશ્ચ સંહૃત્ય વિનેશુશ્ચ બલાહકાઃ। પ્રવવુશ્ચ શિવા વાતાઃ પ્રસન્નાશ્ચ દિશો દશ॥૧.૪૦.
પછી અંધકાર દૂર થયો, વાદળો વિખેરાઈ ગયા, શાંત પવન વહેવા લાગ્યા અને દસેય દિશાઓ પ્રકાશિત થઈ.
શુદ્ધપ્રાયાણિ જ્યોતીંષિ સોમં ચક્રુઃ પ્રદક્ષિણમ્। ન વિગ્રહં ગ્રહાશ્ચક્રુઃ પ્રસન્નાશ્ચાપિ સિંધવઃ॥૧.૪૦.
તારાઓ તેજસ્વી બની ઝળહળી ઉઠ્યા, ચાંદ્રમાને શ્રદ્ધાપૂર્વક ફરવામાં આવ્યું, ગ્રહોએ કોઈ વિઘ્ન ન લાવ્યું અને નદીઓ શાંતિથી વહેવા લાગી.
વિરજા અભવન્માર્ગા લોકાઃ સ્વર્ગાદયસ્ત્રયઃ। યથાર્થમૂહુસ્સરિતશ્ચુક્ષુભે ન તથાર્ણવઃ॥૧.૪૦.
માર્ગો શુદ્ધ થઈ ગયા, સ્વર્ગ સહિત ત્રણેય લોક પવિત્ર બન્યા; નદીઓ યોગ્ય રીતે ઉછળી, પણ સમુદ્ર શાંત રહ્યો.
આસન્છુભાનીન્દ્રિયાણિ નરાણામંતરાત્મસુ। મહર્ષયો વીતશોકા વેદાનુચ્ચૈરધીયત॥૧.૪૦.
માણસોના ઇન્દ્રિયો અંદરથી પ્રકાશિત થઈ ગયા; મહર્ષિઓ દુઃખથી મુક્ત થઈને ઊંચે અવાજે વેદોનું પાઠ કરતા હતા.
યજ્ઞેષુ ચ હવિઃ પાકં શિવમાપ ચ પાવકઃ। પ્રવૃત્તધર્મસંવૃત્તા લોકા મુદિતમાનસાઃ॥૧.૪૦.
યજ્ઞોમાં હવનની સામગ્રી યોગ્ય રીતે પકવાઈ અને અગ્નિથી શુદ્ધ થઈ; ધર્મમાં સ્થિર થયેલા લોકોએ આનંદથી હૃદય ભર્યું.
વિષ્ણોઃ સત્યપ્રતિજ્ઞસ્ય શ્રુત્વારિનિધના ગિરઃ। તતો ભયં વિષ્ણુમુખાચ્છ્રુત્વા દૈતેયદાનવાઃ॥૧.૪૦.
વિષ્ણુના સત્યપ્રતિજ્ઞ વચન અને દુશ્મનોના વિનાશ વિશે સાંભળીને દૈત્ય અને દાનવો વિષ્ણુના મુખમાંથી સાંભળતાં જ ડરાઈ ગયા.
ઉદ્યોગં વિપુલં ચક્રુર્યુદ્ધાય વિજયાય ચ। મયસ્તુ કાંચનમયં ત્રિનલ્વાંતરમવ્યયમ્॥૧.૪૦.
તેઓએ યુદ્ધ અને વિજય માટે વિશાળ તૈયારીઓ કરી; માયાએ ત્રણ દિવાલવાળી અમર સોનાની કિલ્લા રચી.
ચતુશ્ચક્રં સુવિપુલં સુકલ્પિતમહાયુધમ્। કિંકિણીજાલનિર્ઘોષં દ્વીપિચર્મપરિષ્કૃતમ્॥૧.૪૦.
તે ચાર ચક્રી, વિશાળ અને સુસજ્જ રથ હતું, જેમાં મહાન શસ્ત્રો ગોઠવાયેલા હતા, ઘંટીઓની ઝણઝણથી ગુંજતો અને વાઘના ચામડાથી શોભિત.
રુચિરં રશ્મિજાલૈશ્ચ હૈમજાલૈશ્ચ શોભિતમ્। ઈહામૃગગણાકીર્ણં પક્ષિસંઘવિરાજિતમ્॥૧.૪૦.
તે રશ્મિ અને સોનાના જાળથી ઝળહળતું, ઉત્સુક પ્રાણીઓથી ભરેલું અને પક્ષીઓના ઝુંડથી તેજસ્વી હતું.
દિવ્યાસ્ત્રશસ્ત્રરુચિરં પયોધરનિનાદિતમ્। સ્વક્ષં રથવરોદારં સૂપસ્થં ગગનોપમમ્॥૧.૪૦.
દિવ્ય શસ્ત્રો અને તેજસ્વી હથિયારો સાથે શોભિત, મેઘના ગર્જન જેવી ધ્વનિથી ગુંજતું, પોતાનું વિશાળ રથ આકાશ જેવી ભવ્યતા સાથે તૈયાર હતું.
ગદાપરિઘસંપૂર્ણં મૂર્તિમંતમિવાર્ણવમ્। હેમકેયૂરવલયં ચંદ્રમંડલકૂબરમ્॥૧.૪૦.
ગદા અને લોખંડના દંડોથી ભરેલું, જીવંત સમુદ્ર જેવું દેખાતું, સોનાના કંકણ અને વળયોથી સુશોભિત, અને ચક્ર ચાંદ્રમંડળ જેવું.
સપતાકધ્વજોપેતં સાદિત્યમિવ મંદરમ્। ગજેંદ્રાભોગવપુષં ક્વચિત્કેસરવર્ચસમ્॥૧.૪૦.
ધ્વજ અને পতાકાથી સજ્જ, તે મંદર પર સૂર્યની જેમ ઝળહળતું, હાથીના ગળા જેવું આકાર ધરાવતું અને ક્યાંક સિંહની જટાથી તેજસ્વી હતું.
યુક્તમૃક્ષસહસ્રેણ સુધારાંબુદનાદિતમ્। દીપ્તમાકાશગં દિવ્યં રથં પરરથારુજમ્॥૧.૪૦.
હજાર રીક્ષાઓથી જોડાયેલ, અમૃતની ધારા જેવી ધ્વનિથી ગુંજતું, તેજસ્વી, દિવ્ય અને આકાશમાં ઉડતું, તે સર્વ શ્રેષ્ઠ રથ હતું.
અધ્યતિષ્ઠદ્રણાકાંક્ષી મેરું દીપ્તમિવાંશુમાન્। તારસ્તુ ક્રોશવિસ્તારમાયામે ચ તથાવિધમ્॥૧.૪૦.
યુદ્ધની ઇચ્છાથી તે રથ પર ચઢ્યો, મેરુ પર સૂર્ય જેવી ઝળહળાટ સાથે; તેની પહોળાઈ એક ક્રોશ અને લંબાઈ પણ એટલી જ વિશાળ હતી.
શૈલકૂબરસંકાશં નીલાંજનચયોપમમ્। કાલલોહસ્ય રત્નાનાં સમૂહાબદ્ધકૂબરમ્॥૧.૪૦.
રથનું ચક્ર પર્વતના શિખર જેવું, નીલાંજનના સમૂહ જેવું, અને કાળલોહના રત્નોના ગાંઠથી બંધાયેલું હતું.
તિમિરોદ્ગારકિરણં ગર્જંતમિવ તોયદમ્। લોહજાલેન મહતા સગવાક્ષેણ દંશિતમ્॥૧.૪૦.
અંધકારને દૂર કરતા કિરણો છોડતું, મેઘની ગર્જના જેવી ધ્વનિ કરતું, વિશાળ લોખંડના જાળ અને વિંડોઝથી છિદ્રિત હતું.
આયસૈઃ પરિઘૈઃ પૂર્ણં ક્ષેપણીયૈશ્ચ મુદ્ગરૈઃ। પ્રાસૈઃ પાશૈશ્ચ વિતતૈરસંયુક્તૈશ્ચ કણ્ટકૈઃ॥૧.૪૦.
તે લોખંડના દંડ, ફેંકી શકાય એવા દંડ, ભારે મુદગાર, ભાલા, લંબાયેલા પાશ અને અલગથી જોડાયેલા કાંટાથી ભરેલું હતું.