નારાયણો હ્યનંતાત્મા પ્રભવાપ્યય એવ ચ। એષ નારાયણો ભૂત્વા હરિરાસીત્સનાતનઃ॥૧.૪૦.
નારાયણ અનંત સ્વરૂપ ધરાવે છે, અને તે ઉત્પત્તિ તથા લય છે; એ નારાયણ હરિ બનીને સનાતન છે.
બ્રહ્મા વાયુશ્ચ સોમશ્ચ ધર્મઃ શક્રો બૃહસ્પતિઃ। અદિતેરપિ પુત્રત્વમેત્યજઃ કુરુનંદન॥૧.૪૦.
બ્રહ્મા, વાયુ, સોમ, ધર્મ, શક્ર અને બૃહસ્પતિ—એ અજન્મા હોવા છતાં, અદિતીના પુત્ર બન્યા, હે કુરુનંદન.
એષ વિષ્ણુરિતિ ખ્યાત ઇન્દ્રસ્યાવરજો વિભુઃ। પ્રસાદનં તસ્યવિભોરદિત્યાઃ પુત્રકારણમ્॥૧.૪૦.
તે વિષ્ણુ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, ઇન્દ્રનો નાના ભાઈ અને શક્તિશાળી છે; એ અદિતી પર કૃપા કરીને તેના પુત્ર બન્યા.
વધાર્થં સુરશત્રૂણાં દૈત્યદાનવરક્ષસામ્। સસર્જાથ સુરાન્કલ્પે બ્રહ્માણં ચ પ્રજાપતીન્॥૧.૪૦.
દેવોના દુશ્મન—દૈત્ય, દાનવ અને રાક્ષસ—ના વિનાશ માટે, તેણે કલ્પના આરંભે દેવો, બ્રહ્મા અને પ્રજાપતિઓનું સર્જન કર્યું.
અસૃજન્માનસાંસ્તત્ર બ્રહ્મવંશાનનુત્તમાન્। તેભ્યોભવન્મહાત્મભ્યઃ પરંબ્રહ્મ સનાતનમ્॥૧.૪૦.
ત્યાં તેણે મનથી બ્રહ્મવંશના શ્રેષ્ઠોનું સર્જન કર્યું; એ મહાત્માઓમાંથી પરમ સનાતન બ્રહ્મ ઉત્પન્ન થયું.
એતદાશ્ચર્યભૂતસ્ય વિષ્ણોઃ કર્માનુકીર્તિતં। કીર્ત્તનીયસ્ય લોકેષુ કીર્ત્યમાનં નિબોધ મે॥૧.૪૦.
વિષ્ણુના આ અદભુત કર્મોનું વર્ણન થયું છે; હવે જે લોકોમાં કીર્તિત છે, તે જે કીર્તન કરવું જોઈએ, તે મને સાંભળો.
વૃત્તે વૃત્રવધે ભીષ્મ વર્તમાને કૃતેયુગે। આસીત્ત્રૈલોક્યવિખ્યાતઃ સંગ્રામસ્તારકામયઃ॥૧.૪૦.
કૃતા યુગમાં, જ્યારે વૃત્રનો વધ થયો, ત્યારે ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ તારકામય યુદ્ધ થયું હતું.
યત્ર તે દાનવા ઘોરાઃ સર્વે સંગ્રામદુર્જયાઃ। ઘ્નંતિ દેવાસુરાન્સર્વાન્સયક્ષોરગરાક્ષસાન્॥૧.૪૦.
તે યુદ્ધમાં, ભયાનક અને યુદ્ધમાં અપરાજિત દાનવો, દેવ, અસુર, યક્ષ, નાગ અને રાક્ષસોને માર્યા હતા.
તે વધ્યમાના વિમુખાશ્છિન્નપ્રહરણા રણે। ત્રાતારં મનસા જગ્મુર્દેવં નારાયણં પ્રભુમ્॥૧.૪૦.
યુદ્ધમાં માર ખાતા, હથિયારો તૂટી ગયેલા અને હારતા, તેઓ રક્ષક માટે મનમાં ભગવાન નારાયણ પાસે ગયા.
એતસ્મિન્નંતરે મેઘા નિર્વાણાંગારવર્ચસઃ। સાર્કચંદ્રગ્રહગણં ચ્છાદયંતો નભસ્તલમ્॥૧.૪૦.
એ સમયે, નિર્વાણના અંગાર જેવી તેજવાળા વાદળોએ આકાશને ઢાંકી દીધું, અને સૂર્ય, ચંદ્ર તથા ગ્રહોને છુપાવી દીધા.
ચંડવિદ્યુદ્ગણોપેતા ઘોરનિર્હ્રાદકારિણઃ। અન્યોન્યવેગાભિહતાઃ પ્રવવુઃ સપ્તમારુતાઃ॥૧.૪૦.
ભયાનક વીજળી સાથે, ગર્જન કરતા અને એકબીજાને ટકરાતા સાત પવનોએ જોરથી ફૂંક્યા.
દીપ્તતોયાઃ સનિર્ઘાતૈઃ સહ વજ્રાનલાનિલૈઃ। રવૈસ્સુઘોરૈરુત્પાતૈર્દહ્યમાનમિવામ્બરમ્॥૧.૪૦.
પાણી અને ગર્જન સાથે, વીજળી, અગ્નિ અને પવનના ભયાનક અવાજ અને અશુભ સંકેતોથી આકાશ જાણે દહાય રહ્યું હતું.
પેતુરુલ્કાસહસ્રાણિ નિપેતુઃ ખચરાણ્યપિ। દૈવાનિ ચ વિમાનાનિ પ્રપતંત્યુત્પતંતિ ચ॥૧.૪૦.
હજારો ઉલ્કાઓ પડ્યા, અને આકાશમાં રહેલા દૈવી પ્રાણીઓ પણ નીચે પડ્યા; દૈવી વિમાનો પણ અચાનક ઊંચા-નીચા થયા.
ચતુર્યુગાંતસમયે લોકાનાં યદ્ભયં ભવેત્। અરૂપવતિ રૂપાણિ તસ્મિન્નુત્પાતલક્ષણે॥૧.૪૦.
એ સમયે, ચાર યુગના અંતે જે ભય થાય છે, તેવા નિરૂપ રૂપો અને અશુભ સંકેતો દેખાયા, જે લોકોએ ભય પેદા કરે છે.
તસ્માદ્દુષ્પ્રથિતં સર્વં ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન। તિમિરૌઘપરિક્ષિપ્તા ન રેજુશ્ચ દિશો દશ॥૧.૪૦.
એટલા અંધકારમાં બધું સ્પષ્ટ દેખાતું નહોતું; બધું જ ઘેરા અંધકારથી ઢંકાઈ ગયું હતું, અને દશ દિશાઓ પણ પ્રકાશિત નહોતી.
વિવેશ રૂપિણી કાલી કાલમેઘાવગુંઠિતા। દ્યૌર્નભાત્યભિભૂતાર્કા ઘોરેણ તમસા વૃતા॥૧.૪૦.
પછી કાળી રૂપ ધારણ કરી, સમયના વાદળોથી ઢંકાઈ, આકાશમાં પ્રવેશી; સૂર્ય છુપાઈ ગયો અને આકાશ ભયાનક અંધકારથી ઢંકાઈ ગયું.
તાં ઘનૌઘાં સતિમિરાં દોર્ભ્યામાછિદ્ય સ પ્રભુઃ। વપુઃ સ્વં દર્શયામાસ દિવ્યં કૃષ્ણવપુર્હરિઃ॥૧.૪૦.
તે પ્રભુએ, બંને હાથથી ઘેરા અંધકાર વાદળોને ફાડી, પોતાનું દિવ્ય રૂપ દર્શાવ્યું—હરી, વરસાદના વાદળ જેવો કાળો.
બલાહકાંજનનિભં બલાહકતનૂરુહમ્। તેજસા વપુષા ચૈવ કૃષ્ણં કૃષ્ણમિવાચલમ્॥૧.૪૦.
તેમનું શરીર અને વાળ વાદળ જેવા હતા, તેજ અને રૂપમાં કાળા અને અડગ પર્વત જેવા લાગતા.
દીપ્તપીતાંબરધરં તપ્તકાંચનભૂષણમ્। ધૂમ્રાંધકારવપુષં યુગાંતાગ્નિમિવોત્થિતમ્॥૧.૪૦.
તેમણે તેજસ્વી પીળા વસ્ત્ર પહેર્યા, તપેલા સોનાના આભૂષણોથી સજ્જ, ધૂમ્ર અને અંધકાર જેવા રૂપમાં, યુગના અંતની અગ્નિ જેવું પ્રગટ થયા.
વૃત્તદ્વિગુણપીનાં સંકિરીટાચ્છન્નમૂર્ધજમ્। બભૌ ચામીકરપ્રખ્યૈરાયુધૈરુપશોભિતમ્॥૧.૪૦.
તેમના હાથ ગોળ અને મજબૂત હતા, માથું સુંદર મુકુટથી ઢંકાયેલું હતું, અને સોનાની જેમ ઝળહળતા શસ્ત્રોથી તેજસ્વી લાગતા.
ચંદ્રાર્કકિરણોદ્યોતં ગિરિકૂટમિવોચ્છ્રિતમ્। નંદકાનંદિતકરં કૌસ્તુભોદ્ભાસિતોરસમ્॥૧.૪૦.
તેમના શરીરથી ચંદ્ર અને સૂર્યની કિરણો પ્રકાશિત થતી, પર્વતની ટોચ જેવું ઊંચું, નંદને આનંદ આપતા હાથ અને કૌસ્તુભ રત્નથી ઉજવાયેલું છાતી.
શક્તિચિત્રફલોદગ્રં શંખચક્રગદાધરમ્। વિષ્ણુશૈલં ક્ષમાશીલં શ્રીવત્સં શાર્ઙ્ગપાણિનમ્॥૧.૪૦.
તેમણે શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરી, ઢાલ પર અદભુત ડિઝાઇન હતી; તેઓ વિશ્વનુ, પર્વત જેવો અડગ, શ્રીવત્સ ચિહ્ન અને શારંગ ધનુષ ધરાવતા.
ત્રિદશોદારફલદં સ્વર્ગસ્ત્રીચારુવલ્લભમ્। સર્વલોકમનઃકાંતં સર્વસત્વમનોહરમ્॥૧.૪૦.
તેમણે દેવોને વરદાન આપ્યા, સ્વર્ગની સુંદર સ્ત્રીઓના પ્રિય, બધા લોકના મનને આકર્ષતા અને સર્વ જીવોને મોહી લેનારા.
માયાવિશાલવિટપં તોયદૌઘસમપ્રભમ્। વિદ્યાહંકારમાનાઢ્ય મહાભૂતપ્રરોહણમ્॥૧.૪૦.
તેમનું રૂપ માયાનો વિશાળ વૃક્ષ જેવું, વાદળના સમૂહ જેવું તેજસ્વી, જ્ઞાન, અહંકાર અને માનથી ભરપૂર, મહાભૂતોના મૂળ.
વિશેષપત્રૈર્નિચિતં ગ્રહનક્ષત્રપુષ્પિતમ્। દૈત્યલોકમહાસ્કંધં મર્ત્યલોકપ્રકાશિતમ્॥૧.૪૦.
વિશેષ પાંદડાંથી શોભિત, ગ્રહ અને તારાઓથી ફૂલેલું, એ દૈત્યલોકનું મહાન થડ છે, જે મરત્યોના લોકમાં સ્પષ્ટ દેખાય છે.
સાગરાકારનિર્હ્રાદં રસાતલગલાશ્રયમ્। નાગેંદ્રપાશૈર્વિતતં પક્ષિજંતુસમન્વિતમ્॥૧.૪૦.
સમુદ્ર જેવી ગુંજ સાથે, તેની મૂળ રસાતલના ઊંડાણમાં છે, નાગરાજના બંધથી વિસ્તૃત, અને પંખીઓના ઝુંડથી ભરેલું છે.
શીલાનાહાર્યગંધાઢ્યં સર્વલોકમહાદ્રુમમ્। અવ્યક્તાનંદસલિલં વ્યક્તાહંકારફેનિલમ્॥૧.૪૦.
સ્થિરતા ની સુગંધથી ભરપૂર, સર્વ લોકનો મહાન વૃક્ષ, તેની જળ અપ્રગટ આનંદ છે, અને તેની ફેન પ્રગટ અહંકાર છે.
મહાભૂતકરૌઘૌઘં ગ્રહનક્ષત્રબુદ્બુદમ્। વિમાનવાહનૈર્વ્યાપ્તં તોયદાડમ્બરાકુલમ્॥૧.૪૦.
મહાભૂતોના પ્રવાહોથી બનેલું, ગ્રહ અને તારાઓ એ બબલ તરીકે, દેવોના વિમાનોથી ભરેલું, વાદળોના ઘેરા ગૂંજીલથી ભયંકર છે.
જંતુમત્સ્યગણાકીર્ણં શૈલશંખકુલૈર્યુતમ્। ત્રૈગુણ્યવિષયાવર્તં સર્વલોકતિમિંગિલમ્॥૧.૪૦.
જીવો અને માછલીઓના જૂથોથી ભરેલું, પર્વતો અને શંખોના સમૂહ સાથે જોડાયેલું, ત્રણ ગુણોના વાવાઝોડું, સર્વ લોકને ગળી જાય છે.
વીરવૃક્ષલતાગુલ્મં ભુજગોત્સૃષ્ટશૈવલમ્। દ્વાદશાર્કમહાદ્વીપં રુદ્રૈકાદશપત્તનમ્॥૧.૪૦.
વીર વૃક્ષો, લતાઓ અને ઝાડીઓથી શોભિત, સર્પો દ્વારા ફેંકાયેલ શૈવલથી ભરેલું, બાર સૂર્યના મહાદ્વીપ અને રુદ્રના અગિયાર શહેરો સાથે.