સર્વતસ્તમસાછન્નં માર્કંડેયોન્વવૈક્ષત। તસ્યોત્પન્નં ભયં તીવ્રં વ્યત્યયં ચાત્મજીવિતમ્
માર્કંડેયે ચારે બાજુ અંધકારથી ઢંકાયેલું બધું જોયું; તેમને તીવ્ર ભય અને પોતાના જીવન માટે ચિંતા થઈ.
દેવદર્શનસંહૃષ્ટો વિસ્મયં પરમં ગતઃ। સોઽચિંતયદમોઘાત્મા માર્કંડેયોથ શંકિતઃ
દેવના દર્શનથી આનંદિત થઈ, તેઓ પરમ આશ્ચર્યમાં મગ્ન થયા; એ અવિનાશી આત્માવાળા માર્કંડેય પછી સંશયમાં પડ્યા.
કિં નુ સ્યાચ્ચિત્તસંમોહઃ કિં નુ સ્વપ્નોનુભૂયતે। વ્યક્તમન્યતરો ભાવ એતયોર્ભવિતા મમ
શું મનમાં ભ્રમ છે? કે શું હું સ્વપ્ન અનુભવી રહ્યો છું? સ્પષ્ટ છે કે આ બંનેમાંથી એક સ્થિતિ મને થઈ રહી છે.
ન હિ સ્વપ્નો હ્યયં સત્યયુક્તં યત્સત્યમર્હતિ। નષ્ટચંદ્રાર્કપવનો નષ્ટપર્વતભૂતલઃ
પણ આ સ્વપ્ન નથી, કારણ કે એ સત્ય સાથે જોડાયેલું છે, અને સત્યને યોગ્યતા છે; ચાંદ્ર, સૂર્ય, પવન, પર્વતો અને પૃથ્વી બધું અદૃશ્ય થઈ ગયું છે.
કતમઃ સ્યાદયં લોક ઇતિ શોકમુપાગતઃ। દદર્શ ચાપિ પુરુષં સ્વપંતં પર્વતોપમમ્
આ કયું જગત હશે? એમ વિચારીને તેઓ દુઃખમાં ડૂબી ગયા; અને એક પર્વત જેવો વિશાળ પુરુષ નિદ્રામાં પડેલો જોયો.
સલિલેઽધમથો મગ્નં જીમૂતમિવ સાગરે। તપંતમિવ તેજોભિરામુક્તશશિભાસ્કરમ્
પાણીમાં ડૂબેલો અને મગ્ન, સમુદ્રમાં વાદળ જેવો, તેજથી ઝળહળતો, ચાંદ્ર અને સૂર્યને પ્રકાશિત કરતો.
ગાંભીર્યાત્સાગરમિવ ભાસમાનમ્મવૌજસા। દેવં દ્રષ્ટુમિહાયાતઃ કો ભવાનિતિ વિસ્મયાત્
સમુદ્ર જેવી ઊંડાઈ અને તેજસ્વી શક્તિથી ભરપૂર, તે આશ્ચર્યથી વિચારતો રહ્યો: 'તમે કોણ છો, જે અહીં દેવને જોવા આવ્યા છો?'
તથૈવ ચ મુનિઃ કુક્ષિં પુનરેવ પ્રવેશિતઃ। સંપ્રવિષ્ટઃ પુનઃ કુક્ષિં માર્કંડેયઃ સવિસ્મયમ્
પછી, પહેલા જેવું જ, મુનિ ફરીથી પેટમાં પ્રવેશી ગયો; માર્કંડેય આશ્ચર્યથી ફરી પેટમાં ગયો.
તથૈવ ચ પુનર્ભૂયો વિજાનન્સ્વપ્નદર્શનમ્। સ તથૈવ યથાપૂર્વં પૃથિવીમટતે વનમ્
અને ફરી, સ્વપ્ન જેવી દૃશ્યતા સમજીને, તે પૃથ્વી અને વનમાં પહેલા જેવું જ ફરતો રહ્યો.
પુણ્યતીર્થજલોપેતં વિવિધાન્યાશ્રમાણિ ચ। ક્રતુભિર્યજમાનાંશ્ચ સમાપ્તગુરુદક્ષિણૈઃ
તેને પવિત્ર તીર્થોના પાણીથી ભરેલા વિવિધ આશ્રમો અને ક્રતુ કર્યા પછી ગુરુને દક્ષિણ આપી ચૂકેલા યજમાનો દેખાયા.
અપશ્યદ્દેવકુક્ષિસ્થાન્યજ્ઞસ્થાન્શતશો દ્વિજાન્। સદ્વૃત્તમાશ્રિતાઃ સર્વે વર્ણા બ્રાહ્મણપૂર્વકાઃ1.39.
તેને દેવના પેટમાં અનેક યજ્ઞ સ્થળો અને અનેક દ્વિજ લોકો દેખાયા; બધા વર્ગો, બ્રાહ્મણ આગેવાન, સદાચારમાં સ્થિર હતા.
ચત્વાર આશ્રમાઃ સમ્યગ્યથાપૂર્વં વિલોકિતા। એવં વર્ષશતં સાગ્રં માર્કંડેયેન ધીમતા
તેને ચાર આશ્રમો પહેલા જેવું જ દેખાયા; આ રીતે, બુદ્ધિમાન માર્કંડેયે સો વર્ષથી વધુ સમય વિતાવ્યો.
ચરતા પૃથિવી સર્વા તત્કુક્ષૌ હિ સમીક્ષ્યતે। તતઃ કદાચિદથ વૈ પુનઃ કુક્ષેર્વિનિર્ગતઃ
પૃથ્વી પર ફરતા, તે આખું જગત એ પેટમાં જ જોઈ શક્યો; પછી, એક સમયે, તે ફરી પેટમાંથી બહાર આવ્યો.
સુપ્તં ન્યગ્રોધશાખાય ાંબાલમેકં નિરીક્ષ્ય ચ। તથૈવૈકાર્ણવજલે નીહારેણાવૃતાંતરે
તેને વટના ડાળ પર સૂતો બાળક અને એક જ સમુદ્ર, ચારેય બાજુ ધુમ્મસથી ઢંકાયેલો, દેખાયો.
અવ્યક્તક્રીડિતે લોકે સર્વભૂતવિવર્જિતે। સ મુનિર્વિસ્મયાવિષ્ટઃ કૌતૂહલસમન્વિતઃ
જગતમાં રમણ અદૃશ્ય અને બધા જીવ અણહાં, એ મુનિ આશ્ચર્ય અને કૌતુકથી ભરાઈને જોઈ રહ્યો.
બાલમાદિત્યસંકાશં ન શક્નોત્યભિવીક્ષિતુમ્। સોપ્યચિંતયદેકાંતે સ્થિત્વા સલિલસન્નિધૌ
તે બાળક, સૂર્ય જેવો તેજસ્વી, તેને જોઈ શકતો નહોતો; પાણી પાસે એકાંતમાં ઊભો રહી વિચારતો રહ્યો.
પૂર્વદૃષ્ટમિદં મેને શંકિતો દેવમાયયા। અગાધે સલિલે શેતે માર્કંડેયઃ સવિસ્મયઃ
તે વિચાર્યો: 'આ તો મેં પહેલા જોયું હતું,' અને દેવની માયા હોવાની શંકા કરી; માર્કંડેય આશ્ચર્યથી ઊંડા પાણીમાં સૂતો રહ્યો.
પૂર્વવત્તમથો દ્રષ્ટુમવ્રજત્ત્રસ્તલોચનઃ। સ તસ્મૈ ભગવાનાહ સ્વાગતો બાલ ભો ઇતિ
પહેલાં જેવું જ, તે જોવા માટે ડરેલી આંખે આગળ ગયો; અને ભગવાને તેને કહ્યું: 'સ્વાગત છે, બાળક.'
બભાષે મેઘતુલ્યેન સ્વરેણ પુરુષોત્તમઃ। માર્કંડેય ન ભેતવ્યમાગચ્છસ્વ મમાંતિકમ્
પુરુષોત્તમ ભગવાને મેઘ સમાન અવાજે કહ્યું: 'માર્કંડેય, ડરશો નહીં. મારા નજીક આવો.'
માર્કંડેય ઉવાચ। કો નામ્ના કીર્તયતિ માં કુર્વન્પરિભવં મમ। દિવ્યવર્ષસહસ્રાખ્યં ધર્ષયંશ્ચૈવ મે વયઃ
માર્કંડેયે કહ્યું: 'કોણ છે જે મને નામથી બોલાવે છે, મારી અવગણના કરે છે અને મારા દિવ્ય, હજાર વર્ષના વયને પડકારે છે?'
ન હ્યેષ ચ સદાચારો દેવેષ્વપિ મમોચિતઃ। માં બ્રહ્માપિ હિ સસ્નેહો દીર્ઘાયુરિતિ ભાષતે
આવું વર્તન તો દેવો વચ્ચે પણ મારા માટે યોગ્ય નથી; બ્રહ્મા પણ મને પ્રેમથી લાંબુ આયુષ્ય ધરાવતો કહે છે.
કસ્તપોઘોરમાસાદ્ય મમાદ્ય ત્યક્તજીવિતઃ। માર્કંડેયેતિ મામુક્ત્વા મૃત્યુમીક્ષિતુમર્હસિ
કોણ છે, જેણે ભયાનક તપ પ્રાપ્ત કરીને આજે માર્કંડેય કહીને મારી જીવિતી છોડી છે અને મારી મૃત્યુ જોવા ઈચ્છે છે?
એવં પ્રક્ષુભિતઃ ક્રોધાન્માર્કંડેયો મહામુનિઃ। તદૈનં ભગવાન્ભૂયો બભાષે મધુસૂદનઃ
આ રીતે, ક્રોધથી ઉશ્કેરાઈને મહામુનિ માર્કંડેયે બોલ્યો; પછી ભગવાન મધુસૂદનએ તેને ફરીથી કહ્યું.
શ્રીભગવાનુવાચ। અહં તે જનકો વત્સ હૃષીકેશઃ પિતા ગુરુઃ। આયુઃ પ્રદાતા પૌરાણઃ કિં માં ત્વં નોપસર્પસિ
શ્રી ભગવાને કહ્યું: 'હું તારો પિતા છું, બાળક, હૃષીકેશ છું, તારો ગુરુ છું; હું પુરાતન આયુષ્ય આપનાર છું—તમે મારા નજીક કેમ આવતા નથી?'
માં પુત્રકામઃ પ્રથમં ત્વત્પિતાંગિરસો મુનિઃ। પૂર્વમારાધયામાસ તપસ્તીવ્રં સમાશ્રિતઃ
પુત્રની ઈચ્છા રાખીને, તારા પિતા અંગિરસ મુનિએ સૌથી પહેલા મને કઠોર તપ કરવું શરૂ કર્યું હતું.
તં દૃષ્ટ્વા ઘોરતપસં ત્રિદશોત્તમતેજસમ્। દત્તવાંસ્ત્વામહં પુત્રં મહર્ષિમમિતૌજસમ્
તે મહાન તપસ્વીને, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ તેજથી ચમકતા જોઈને, મેં તેને તને પુત્ર રૂપે આપ્યો, અપરિમિત શક્તિ ધરાવતો મહર્ષિ.
કસ્સમુત્સહતે ચાન્યો યોગિભૂતાત્મગાત્મકમ્। દ્રષ્ટુમેકાર્ણવગતં ક્રીડંતં યોગમાયયા
યોગી જેનું મન પરમાત્મા સાથે એક થઈ ગયું છે, એ સિવાય બીજું કોણ તને એક જ મહાસાગરમાં યોગમાયાથી રમતા જોઈ શકે?
તતઃ પ્રહૃષ્ટહૃદયો વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ। મૂર્ધ્નિ બદ્ધાંજલિપુટો માર્કંડેયો માહાતપાઃ
પછી મહાતપા માર્કંડેય, આનંદથી ભરેલા હૃદય અને આશ્ચર્યથી ફાટેલા આંખો સાથે, માથા પર હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા.
નામગોત્રે તુ સંપ્રોચ્ય દીર્ઘાયુર્લોકપૂજિતઃ। તસ્મૈ ભગવતે ભક્ત્યા નમસ્કારમથાકરોત્
પોતાનું નામ અને કુળ કહી, લાંબુ આયુષ્ય ધરાવતો અને લોકમાં પૂજિત, તેણે ભક્તિથી ભગવાનને વંદન કર્યું.
માર્કંડેય ઉવાચ। ઇચ્છામિ તત્ત્વતો જ્ઞાતુમિમાં માયાં તવાનઘ। યદેકાર્ણવમધ્યસ્થઃ શેષે ત્વં બાલરૂપવાન્
માર્કંડેયે કહ્યું: હે નિર્દોષ, હું તારી આ માયા સાચી રીતે જાણવી ઈચ્છું છું—કે કેવી રીતે તું એક જ સાગરમાં બાળક રૂપે વસે છે.