દક્ષિણાદુદધેશ્ચૈવ નિર્જગામ ત્વરાન્વિતઃ। અંતરિક્ષાદભૂદ્વાણી મેઘગંભીરનિઃસ્વના
પછી રામ દક્ષિણ દરિયાથી ઝડપથી નીકળી ગયા; ત્યારે આકાશમાંથી મેઘના ગર્જનાની જેમ ઊંડો અવાજ આવ્યો.
રુદ્ર ઉવાચ। ભો ભો રામાસ્તુ ભદ્રં તે સ્થિતોઽહમિહ સાંપ્રતમ્। યાવજ્જગદિદં રામ યાવદેષા ધરા સ્થિતા
રુદ્ર બોલ્યા: 'રામ, તને કલ્યાણ મળે! હું અહીં હાજર છું. જયાં સુધી આ જગત છે, જયાં સુધી ધરા ટકી છે—'
તાવદેવ ચ તે સેતુ તીર્થં સ્થાસ્યતિ રાઘવ। શ્રુત્વૈવં દેવદેવસ્ય ગિરં તામમૃતોપમામ્
'ત્યાં સુધી તારો પુલ અને તીર્થ, રાઘવ, અવિચલ રહેશે.' દેવદેવના અમૃત જેવા વચન સાંભળી—
રામ ઉવાચ। નમસ્તે દેવદેવેશ ભક્તાનામભયંકર। ગૌરીકાંત નમસ્તુભ્યં દક્ષયજ્ઞવિનાશન
રામે કહ્યું: 'દેવદેવેશ, ભક્તોને નિર્ભયતા આપનાર, તમને વંદન છે! ગૌરીના પ્રિય, દક્ષયજ્ઞના વિનાશક, તમને નમન.'
નમો ભવાય શર્વાય રુદ્રાય વરદાય ચ। પશૂનાંપતયે નિત્યં ચોગ્રાય ચ કપર્દિને
ભવ, શર્વ, રુદ્ર, વરદાન આપનાર, પશુઓના સ્વામી, હંમેશા ઉગ્ર અને જટાધારીને નમન.
મહાદેવાય ભીમાય ત્ર્યંબકાય દિશાંપતે। ઈશાનાય ભગઘ્નાય નમોસ્ત્વંધકઘાતિને
મહાદેવ, ભીમ, ત્ર્યંબક, દિશાના સ્વામી, ઈશાન, ભગના વિનાશક અને અંધકના સંહારકને નમન.
નીલગ્રીવાય ઘોરાય વેધસે વેધસા સ્તુત। કુમારશત્રુનિઘ્નાય કુમારજનનાય ચ
નીલકંઠ, ભયંકર, સૃષ્ટિકર્તા અને સૃષ્ટિકર્તા દ્વારા વંદિત, કુમારના શત્રુઓના સંહારક અને કુમારના જનકને નમન.
વિલોહિતાય ધૂમ્રાય શિવાય ક્રથનાય ચ। નમો નીલશિખંડાય શૂલિને દૈત્યનાશિને
લાલવર્ણી, ધૂમ્રવર્ણી, શિવ, સંહારક, નીલશિખરવાળા, ત્રિશૂળધારી અને દૈત્યોના વિનાશકને નમન.
ઉગ્રાય ચ ત્રિનેત્રાય હિરણ્યવસુરેતસે। અનિંદ્યાયાંબિકાભર્ત્રે સર્વદેવસ્તુતાય ચ
ઉગ્ર, ત્રિનેત્ર, સુવર્ણવીર્યવાળા, નિર્દોષ, અંબિકાના પતિ અને સર્વદેવો દ્વારા વંદિતને નમન.
અભિગમ્યાય કામ્યાય સદ્યોજાતાય વૈ નમઃ। વૃષધ્વજાય મુંડાય જટિને બ્રહ્મચારિણે
સર્વે માટે સરળ, ઇચ્છનીય, સદ્યોજાત, વૃષધ્વજ, મુંડધારી, જટાધારી અને બ્રહ્મચારીને નમન.
તપ્યમાનાય તપ્યાય બ્રહ્મણ્યાય જયાય ચ। વિશ્વાત્મને વિશ્વસૃજે વિશ્વમાવૃત્ય તિષ્ઠતે
તપસ્વી, તપ માટે યોગ્ય, બ્રાહ્મણપ્રેમી, વિજયી, વિશ્વના આત્મા, વિશ્વના સર્જનહાર અને સર્વત્ર વ્યાપકને નમન.
નમો નમોસ્તુ દિવ્યાય પ્રપન્નાર્તિહરાય ચ। ભક્તાનુકંપિને દેવ વિશ્વતેજો મનોગતે
દિવ્ય સ્વરૂપ ધરાવનારા, શરણાગતના દુઃખ દૂર કરનારા, ભક્તો પર દયા ધરાવનારા, સર્વત્ર પ્રકાશિત અને મનથી grasp કરી શકાય એવા દેવ, તમને વારંવાર નમન.
પુલસ્ત્ય ઉવાચ। એવં સંસ્તૂયમાનસ્તુ દેવદેવો હરો નૃપ। ઉવાચ રાઘવં વાક્યં ભક્તિનમ્રં પુરાસ્થિતમ્
પુલસ્ત્યએ કહ્યું: રાજા, દેવોના દેવ મહાદેવ જયારે આવા સ્તુતિથી પ્રસન્ન થયા, ત્યારે ભક્તિપૂર્વક નમન કરનાર રાઘવને એમણે કહ્યું.
રુદ્ર ઉવાચ। ભો ભો રાઘવ ભદ્રં તે બ્રૂહિ યત્તે મનોગતમ્। ભવાન્નારાયણો નૂનં ગૂઢો માનુષયોનિષુ
રુદ્રએ કહ્યું: હે રાઘવ, તને સુખ-શાંતિ મળે. તારા મનમાં જે છે, એ સ્પષ્ટ કહી દે. નિશ્ચયે, તું જ નારાયણ છે, માનવ સ્વરૂપમાં છુપાયેલો.
અવતીર્ણો દેવકાર્યં કૃતં તચ્ચાનઘ ત્વયા। ઇદાનીં સ્વં વ્રજસ્થાનં કૃતકાર્યોસિ શત્રુહન્
હે પાપરહિત, તું દેવોના કામ માટે અવતરીને એ કાર્ય પૂર્ણ કર્યું છે. હવે, દુશ્મનોના વિનાશક, તું તારા સ્વસ્થાને પરત જા, કારણ કે તારો હેતુ પૂર્ણ થયો છે.
ત્વયા કૃતં પરં તીર્થં સેત્વાખ્યં રઘુનંદન। આગત્ય માનવા રાજન્પશ્યેયુરિહ સાગરે
હે રઘુકુલના આનંદ, તારા દ્વારા સેતુ નામનું શ્રેષ્ઠ તીર્થ સ્થાપાયું છે. રાજા, માનવો અહીં સાગર કાંઠે આવીને એ તીર્થના દર્શન કરી શકે છે.
મહાપાતકયુક્તા યે તેષાં પાપં વિલીયતે। બ્રહ્મવધ્યાદિપાપાનિ યાનિ કષ્ટાનિ કાનિચિત્1.38.
જે લોકો ભારે પાપોથી ભરેલા છે, તેમના પાપો અહીં ધોવાઈ જાય છે—even બ્રાહ્મણ હત્યા જેવા કઠિન પાપો પણ.
દર્શનાદેવ નશ્યંતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા। ગચ્છ ત્વં વામનં સ્થાપ્ય ગંગાતીરે રઘૂત્તમ
માત્ર દર્શનથી જ પાપો નાશ પામે છે—અહીં કોઈ વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી. હે રઘુશ્રેષ્ઠ, તું હવે ગંગા કાંઠે વામનને સ્થાપિત કર.
પૃથિવ્યાં સર્વશઃ કૃત્વા ભાગાનષ્ટૌ પરંતપ। શ્વેતદ્વીપં સ્વકં સ્થાનં વ્રજ દેવ નમોસ્તુ તે
હે પરાક્રમી, તું પૃથ્વી પર સર્વત્ર આઠ ભાગો સ્થાપી, હવે તારા શ્વેતદ્વીપ નામના સ્થાન પર જા. હે દેવ, તને નમન.
પ્રણિપત્ય તતો રામસ્તીર્થં પ્રાપ્તશ્ચ પુષ્કરમ્। વિમાનં તુ ન યાત્યૂર્ધ્વં વેષ્ટિતં તત્તુ રાઘવઃ
પછી રામે નમન કરીને પુષ્કર તીર્થ પહોંચ્યા. પણ, હે રઘુનંદન, સુવર્ણથી શોભિત વિમાન ઉપર નહીં ઉડી શક્યું, કારણ કે તે ઘેરાઈ ગયું હતું.
કિમિદં વેષ્ટિતં યાનં નિરાલંબેઽમ્બરે સ્થિતમ્। ભવિતવ્યં કારણેન પશ્યેત્યાહ સ્મ વાનરમ્
રામે વાનરને પૂછ્યું: 'આ યાન કેમ આકાશમાં આધાર વિના ઊભું રહીને ઘેરાઈ ગયું છે? ચોક્કસ કોઈ કારણ હશે—જોઈને કહો.'
સુગ્રીવો રામવચનાદવતીર્ય ધરાતલે। સ ચ પશ્યતિ બ્રહ્માણં સુરસિદ્ધસમન્વિતમ્
રામના આદેશથી સુગ્રીવે ધરતી પર આવીને બ્રહ્માજીને દેવો અને સિદ્ધો સાથે જોયા.
બ્રહ્મર્ષિસઙ્ઘસહિતં ચતુર્વેદસમન્વિતમ્। દૃષ્ટ્વાઽઽગત્યાબ્રવીદ્રામં સર્વલોકપિતામહઃ
બ્રહ્મર્ષિગણ અને ચારે વેદોથી ઘેરાયેલા સર્વલોકના પિતામહને જોઈ, સુગ્રીવે આગળ જઈ રામને મળ્યા. ત્યારબાદ સર્વલોકના પિતામહ બ્રહ્માએ રામને સંબોધ્યા.
સહિતો લોકપાલૈશ્ચ વસ્વાદિત્યમરુદ્ગણૈઃ। તં દેવં પુષ્પકં નૈવ લંઘયેદ્ધિ પિતામહમ્
લોકપાલો, વસુ, આદિત્ય અને મરુદગણ સાથે રહેલા એ દેવ બ્રહ્માને પુષ્પક વિમાન પણ ઓળંગી શકતું નથી.
અવતીર્ય તતો રામઃ પુષ્પકાદ્ધેમભૂષિતાત્। નત્વા વિરિંચનં દેવં ગાયત્ર્યા સહ સંસ્થિતમ્
પછી રામે સુવર્ણથી શોભિત પુષ્પકમાંથી ઊતરી, ગાયત્રી સાથે ઊભેલા વિરિંચિ દેવને નમન કર્યા.
અષ્ટાંગપ્રણિપાતેન પંચાંગાલિંગિતાવનિઃ। તુષ્ટાવ પ્રણતો ભૂત્વા દેવદેવં વિરિંચનમ્
આઠ અંગોથી દંડવત પ્રણામ કરીને, પાંચ અંગોથી ધરતીને સ્પર્શી, રામે વિનમ્ર બની દેવોના દેવ વિરિંચિની સ્તુતિ કરી.
રામ ઉવાચ। નમામિ લોકકર્તારં પ્રજાપતિસુરાર્ચિતમ્। દેવનાથં લોકનાથં પ્રજાનાથં જગત્પતિમ્
રામે કહ્યું: હું સર્વલોકના સર્જનહારને, પ્રજાપતિઓ અને દેવો દ્વારા પૂજિતને, દેવોના સ્વામી, લોકના સ્વામી, પ્રજાના સ્વામી અને જગતના માલિકને નમન કરું છું.
નમસ્તે દેવદેવેશ સુરાસુરનમસ્કૃત। ભૂતભવ્યભવન્નાથ હરિપિંગલલોચન
હે દેવોના દેવ, દેવો અને દૈત્યોએ પણ જેમની વંદના કરી છે, ભૂત, વર્તમાન અને ભવિષ્યના સ્વામી, સિંહ સમાન પીળા નેત્ર ધરાવનારા, તમને નમન.
બાલસ્ત્વં વૃદ્ધરૂપી ચ મૃગચર્માસનાંબરઃ। તારણશ્ચાસિ દેવસ્ત્વં ત્રૈલોક્યપ્રભુરીશ્વરઃ
તમે ક્યારેક બાળરૂપ, ક્યારેક વૃદ્ધ સ્વરૂપ ધારણ કરો છો, મૃગચર્મ પર બેઠેલા અને મૃગચર્મ ધારણ કરનારા છો; તમે સંસારપાર કરાવનારા, દેવ, ત્રિલોકના સ્વામી અને સર્વાધિપતિ છો.
હિરણ્યગર્ભઃ પદ્મગર્ભઃ વેદગર્ભઃ સ્મૃતિપ્રદઃ। મહાસિદ્ધો મહાપદ્મી મહાદંડી ચ મેખલી
તમે હિરણ્યગર્ભ, કમળમાંથી જન્મેલા, વેદોના મૂળ, સ્મૃતિ આપનારા, મહાસિદ્ધ, મહાકમળધારી, મહાદંડ ધારણ કરનારા અને યજ્ઞમેખલા ધારણ કરનારા છો.