કુલે રઘૂણાં વૈ વિષ્ણુઃ પુત્રો દશરથસ્ય તુ। ભવિષ્યતિ વિનાશાય દશગ્રીવસ્ય રક્ષસઃ
વિષ્ણુ રઘુવંશમાં દશરથના પુત્ર તરીકે જન્મ લેશે, દશગ્રિવ રાક્ષસના વિનાશ માટે.
વિભીષણ ઉવાચ। એવં કુરુષ્વ વૈ માતર્ગૃહાણ નવમં વરમ્। પાત્રં ચંદનસંયુક્તં દધિક્ષૌદ્રાક્ષતૈઃ સહ
વિભીષણે કહ્યું: 'માતા, આવું જ કરો, નવમ વર સ્વીકારો અને ચંદનથી લિપ્ત પાત્ર લો, જેમાં દહીં, મધ અને ચોખા હોય.'
દૂર્વયાર્ઘં સહ કુરુ રાજપુત્રસ્ય દર્શનમ્। સરમામગ્રતઃ કૃત્વા યાશ્ચાન્યા દેવકન્યકાઃ
દૂર્વા સાથે અર્ઘ્ય આપો અને રાજપુત્રને જોવા જાઓ; સરમા આગળ ચાલે અને બાકી દેવકન્યાઓ સાથે જાઓ.
વ્રજસ્વ રાઘવાભ્યાશં તસ્માદગ્રે વ્રજામ્યહમ્। એવમુક્ત્વા ગતં રક્ષો યત્ર રામો વ્યવસ્થિતઃ
રાઘવ પાસે જાઓ; હું તારા પહેલા જઈશ; આવું કહીને રાક્ષસ ત્યાં ગયો જ્યાં રામ હાજર હતો.
ઉત્સાર્ય દાનવાન્સર્વાન્રામં દ્રષ્ટું સમાગતાન્। સભાં તાં વિમલાં કૃત્વા રામં સ્વાભિમુખે સ્થિતમ્
રામને જોવા માટે ભેગા થયેલા બધા દાનવોને દૂર કરી, સભા શુદ્ધ કરી અને રામને સામેથી ઊભો કર્યો.
વિભીષણ ઉવાચ। વિજ્ઞાપ્યં શૃણુ મે દેવ વદતશ્ચ વિશાંપતે। દશગ્રીવં કુંભકર્ણં યા ચ માં ચાપ્યજીજનત્
વિભીષણે કહ્યું: 'મારા વિનંતી સાંભળો, હે દેવ, હે મનુષ્યોના રાજા, જે સ્ત્રીએ દશગ્રિવ, કુંભકર્ણ અને મને જન્મ આપ્યો—'
ઇયં સા દેવમાતા નઃ પાદૌ તે દ્રષ્ટુમિચ્છતિ। તસ્યાસ્તુ ત્વં કૃપાં કૃત્વા દર્શનં દાતુ મર્હસિ1.38.
'એ અમારી દેવમાતા છે, અને તે તારા પગ જોવા માંગે છે; તેના પર કૃપા કરો અને તેને દર્શન આપો.'
રામ ઉવાચ। અહં તસ્યાઃ સમીપં તુ માતૃદર્શનકાંક્ષયા। ગમિષ્યે રાક્ષસેંદ્ર ત્વં શીઘ્રં યાહિ મમાગ્રતઃ
રામે કહ્યું: 'મારા માતાને જોવા ઈચ્છા છે, હું તેની પાસે જઈશ, હે રાક્ષસોના રાજા; તું મારા પહેલા જા.'
પ્રતિજ્ઞાય તુ તં વાક્યમુત્તસ્થૌ ચ વરાસનાત્। મૂર્ધ્નિ ચાંજલિમાધાય પ્રણામમકરોદ્વિભુઃ
એ વચન આપીને, ઉત્તમ આસન પરથી ઊભો થયો, હાથ જોડીને માથા પર રાખ્યા અને વંદન કર્યું.
અભિવાદયેહં ભવતીં માતા ભવસિ ધર્મતઃ। મહતા તપસા ચાપિ પુણ્યેન વિવિધેન ચ
'હું અહીં તને વંદન કરું છું; તું ધર્મથી મારી માતા છે, અને તારા મહાન તપ અને અનેક પુણ્યથી પણ.'
ઇમૌ તે ચરણૌ દેવિ માનવો યદિ પશ્યતિ। પૂર્ણસ્સ્યાત્તદહં પ્રીતો દૃષ્ટ્વેમૌ પુત્રવત્સલે
'હે દેવી, જો કોઈ મનુષ્ય તારા પગ જુએ, તો તે પૂર્ણ થાય છે; હે પુત્રપ્રેમી માતા, હું આ બંને પગ જોઈને આનંદિત છું.'
કૌસલ્યા મે યથા માતા ભવતી ચ તથા મમ। કેકસી ચાબ્રવીદ્રામં ચિરં જીવ સુખી ભવ
'કૌસલ્યા મારી માતા છે, એ રીતે તું પણ મારી માતા છે.' કેકસી રામને કહ્યું: 'દીર્ઘાયુ રહો, સુખી રહો.'
ભર્ત્રા મે કથિતં વીર વિષ્ણુર્માનુષરૂપધૃત્। અવતીર્ણો રઘુકુલે હિતાર્થેત્ર દિવૌકસામ્
'મારા પતિએ કહ્યું હતું, હે વીર, કે વિષ્ણુ માનવ રૂપે રઘુવંશમાં દેવતાઓના હિત માટે અવતરી છે.'
દશગ્રીવ વિનાશાય ભૂતિં દાતું વિભીષણે। વાલિનો નિધનં ચૈવ સેતુબંધં ચ સાગરે
'દશગ્રિવના વિનાશ માટે, વિભીષણને ભવિષ્ય માટે, વાલીનો અંત કરવા અને સાગરમાં પુલ બાંધવા.'
પુત્રો દશરથસ્યૈવ સર્વં સ ચ કરિષ્યતિ। ઇદાનીં ત્વં મયા જ્ઞાતઃ સ્મૃત્વા તદ્ભર્તૃભાષિતમ્
'દશરથના પુત્ર એ બધું કરશે; હવે હું તને ઓળખી છું, મારા પતિની વાત યાદ કરીને.'
સીતા લક્ષ્મીર્ભવાન્વિષ્ણુર્દેવા વૈ વાનરાસ્તથા। ગૃહં પુત્ર ગમિષ્યામિ સ્થિરકીર્તિમવાપ્નુહિ
'સીતાએ લક્ષ્મી છે, તું વિષ્ણુ છે, દેવતાઓ અને વાનર પણ; હવે હું ઘર જઈશ, હે પુત્ર, તું સ્થિર કીર્તિ મેળવો.'
સરમોવાચ। ઇહૈવ વત્સરં પૂર્ણમશોકવનિકાસ્થિતા। સેવિતા જાનકી દેવ સુખં તિષ્ઠતિ તે પ્રિયા
સરમા બોલી: અશોકવટિકામાં, પ્રભુ, તમારી પ્રિય જનકી આખું વર્ષ મારી સાથે રહી છે; એ સુખથી રહે છે.
નિત્યં સ્મરામિ વૈ પાદૌ સીતાયાસ્તુ પરંતપ। કદા દ્રક્ષ્યામિ તાં દેવીં ચિંતયાના ત્વહર્નિશમ્
હે શત્રુઓને દુઃખ આપનાર, હું સીતાના પગલાંને હંમેશાં યાદ કરું છું; દિવસ-રાત વિચારું છું કે ક્યારે એ દેવીને ફરીથી જોઈશ.
કિમર્થં દેવદેવેન નાનીતા જાનકી ત્વિહ। એકાકી નૈવ શોભેથા યોષિતા ચ તયા વિના
દેવોના દેવએ જનકીને અહીં કેમ લાવી નથી? તમે એકલા હો તો પણ તેજશો નહીં, અને એ પણ તમારા વિના શોભશે નહીં.
સમીપે શોભતે સીતા ત્વં ચ તસ્યાઃ પરંતપ। એવં બ્રુવન્ત્યાં ભરતઃ કેયમિત્યબ્રવીદ્વચઃ
સીતા તમારી પાસે હોય ત્યારે જ શોભે છે, અને તમે પણ એના સાથે જ તેજશો છો; આમ કહેતી વખતે ભરતે પૂછ્યું: 'આ કોણ છે?''
તતશ્ચેંગિતવિદ્રામો ભરતં પ્રાહ સત્વરમ્। વિભીષણસ્ય ભાર્યા વૈ સરમા નામ નામતઃ
ત્યારે વિદ્રામે ઇશારો કરીને ઝડપથી ભરતને કહ્યું: 'આ વિભીષણની પત્ની સરમા છે.'
પ્રિયા સખી મહાભાગા સીતાયાસ્સુદૃઢં મતા। સર્વંકાલકૃતં પશ્ય ન જાને કિં કરિષ્યતિ
આ સીતાની પ્રિય અને મહાન મિત્ર છે, સીતાએ એને ખૂબ માન આપ્યો છે; જોઈ લો, બધું યોગ્ય રીતે થયું છે—હવે એ શું કરશે, એ મને ખબર નથી.
ગચ્છ ત્વં સુભગે ભર્તૃગેહં પાલય શોભને। માં ત્યક્ત્વા હિ ગતા દેવી ભાગ્યહીનં ગતિર્યથા
હે સુભાગ્યવતી, તું તારા પતિના ઘરે જા અને તેનું રક્ષણ કર; કારણ કે દેવી મને છોડી ગઈ છે, હવે હું ભાગ્યવિહિન થઈ ગયો છું, જેમ કિસ્મત હોય એમ.
તયા વિરહિતઃ સુભ્રુ રતિં વિંદે ન કર્હિચિત્। શૂન્યા એવ દિશઃ સર્વાઃ પશ્યામીહ પુનર્ભ્રમન્
એના વિના, હે સુંદર ભ્રૂવાળી, મને ક્યાંય આનંદ નથી મળતો; અહીં ફરીને પણ બધું ખાલી જ લાગે છે.
વિસૃજ્યતાં ચ સરમાં સીતાયાસ્તુ પ્રિયાં સખીમ્। ગતાયામથ કેકસ્યાં રામઃ પ્રાહ વિભીષણમ્
હવે સરમાને, જે સીતાની પ્રિય સખી છે, વિદાય આપો; અને જ્યારે એ કૈકયમાં ગઈ, ત્યારે રામે વિભીષણને કહ્યું.
દૈવતેભ્યઃ પ્રિયં કાર્યં નાપરાધ્યાસ્ત્વયા સુરાઃ। આજ્ઞયા રાજરાજસ્ય વર્તિતવ્યં ત્વયાનઘ
દેવતાઓને પ્રિય એવું કામ કરવું જોઈએ; તારા દ્વારા દેવતાઓનો કોઈ અપમાન ન થાય; હે નિર્દોષ, રાજાઓના રાજાની આજ્ઞા પ્રમાણે જ વર્તવું.
લંકાયાં માનુષો યો વૈ સમાગચ્છેત્કથંચન। રાક્ષસૈર્ન ચ હંતવ્યો દ્રષ્ટવ્યોસૌ યથા ત્વહમ્
લંકામાં કોઈ માનવ કોઈ પણ રીતે આવે તો, રાક્ષસોએ તેને મારવો નહીં; એને એ રીતે જ જોવા દેજો જેમ હું છું.
વિભીષણ ઉવાચ। આજ્ઞયાહં નરવ્યાઘ્ર કરિષ્યે સર્વમેવ તુ। વિભીષણે હિ વદતિ વાયૂ રામમુવાચ હ
વિભીષણે કહ્યું: તમારી આજ્ઞાથી, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, હું બધું કરીશ; વિભીષણ આવું બોલતો હતો ત્યારે વાયુએ રામને કહ્યું.
ઇહાસ્તિવૈષ્ણવી મૂર્તિઃ પૂર્વં બદ્ધો બલિર્યયા। તાં નયસ્વ મહાભાગ કાન્યકુબ્જે પ્રતિષ્ઠય
અહીં વૈષ્ણવી મૂર્તિ છે, જેના દ્વારા પહેલા બલિને બંધાયો હતો; હે મહાભાગ્યશાળી, એ લઈ જા અને કાન્યકુબ્જમાં સ્થાપિત કર.
વિદિત્વા તદભિપ્રાયં વાયુના સમુદાહૃતમ્। વિભીષણસ્ત્વલંકૃત્ય રત્નૈઃ સર્વૈશ્ચ વામનમ્
વાયુએ જે આશય વ્યક્ત કર્યો હતો એ સમજીને, વિભીષણે વામનમૂર્તિને બધા રત્નોથી શણગારી.