ઉપવિષ્ટે તુ કાકુત્સ્થે અર્ઘં દત્વા વિભીષણઃ। ઉવાચ પ્રાંજલિર્ભૂત્વા સુગ્રીવં ભરતં તથા
કાકુત્સ્થ બેઠા ત્યારે વિભીષણે અર્ઘ્ય અર્પણ કર્યું અને હાથ જોડીને સુગ્રીવ અને ભરતને કહ્યું.
ઇહાગતસ્ય રામસ્ય યદ્દાસ્યે ન તદસ્તિ મે। ઇયં ચ લંકા રામેણ રિપું ત્રૈલોક્યકંટકમ્
અહીં આવેલા રામ માટે હું કંઈ આપી શકતો નથી; આ લંકા રામે, ત્રણેય લોકના દુશ્મનને નાશ કરીને—
હત્વા તુ પાપકર્માણં દત્તા પૂર્વં પુરી મમ। ઇયં પુરી ઇમે દારા અમી પુત્રાસ્તથા હ્યહં
દુશ્કર્મીનો નાશ કરીને, આ શહેર મને અગાઉ આપ્યું હતું; આ શહેર, આ પત્નીઓ, આ પુત્રો અને હું પોતે—
સર્વમેતન્મયા દત્તં સર્વમક્ષયમસ્તુ તે। તતઃ પ્રકૃતયઃ સર્વા લંકાવાસિજનાશ્ચ યે
આ બધું મેં આપી દીધું છે; એ બધું તારા માટે અક્ષય રહે. ત્યારબાદ લંકાના બધા પ્રજાજન અને વસવાટ કરનાર લોકો—
આજગ્મૂ રાઘવં દ્રષ્ટું કૌતૂહલસમન્વિતાઃ। ઉક્તો વિભીષણસ્તૈસ્તુ રામં દર્શય નઃ પ્રભો
રાઘવને જોવા માટે ઉત્સુક થઈને આવ્યા; તેમણે વિભીષણને કહ્યું, 'પ્રભુ, અમને રામ દર્શાવો.'
વિભીષણેન કથિતા રાઘવાય મહાત્મને। તેષામુપાયનં સર્વં ભરતો રામચોદિતઃ
વિભીષણે મહાત્મા રાઘવને તેમની વાત કહી; રામના આદેશથી ભરતે તેમના બધા ભેટો સ્વીકારી.
જગ્રાહ વાનરેન્દ્રશ્ચ ધનરત્નૌઘસંચયં। એવં તત્ર ત્ર્યહં રામો હ્યવસદ્રાક્ષસાલયે
વાનરરાજાએ ધન અને રત્નોની ઢગલીઓ લીધી; આમ રામ ત્યાં રાક્ષસોના નિવાસસ્થાને ત્રણ દિવસ રહ્યો.
ચતુર્થેહનિ સંપ્રાપ્તે રામે ચાપિ સભાસ્થિતે। કેકસી પુત્રમાહેદં રામં દ્રક્ષ્યામિ પુત્રક
ચોથા દિવસે, જ્યારે રામ સભામાં બેઠા હતા, ત્યારે કેકસી પોતાના પુત્રને બોલી: 'પુત્ર, હું રામને જોવા ઈચ્છું છું.'
દૃષ્ટે તસ્મિન્મહત્પુણ્યં પ્રાપ્યતે મુનિસત્તમૈઃ। વિષ્ણુરેષ મહાભાગશ્ચતુર્મૂર્તિસ્સનાતનઃ
એ જોઈને મહાન પુણ્ય મળે છે શ્રેષ્ઠ મુનિઓને; એ મહાભાગી, ચતુર મુર્તિ અને સનાતન ભગવાન છે, એ વિષ્ણુ છે.
સીતા લક્ષ્મીર્મહાભાગ ન બુદ્ધા સાગ્રજેન તે। પિત્રા તે પૂર્વમાખ્યાતં દેવાનાં દિવિસંગમે
સીતાએ લક્ષ્મી છે, હે મહાભાગી, તારા મોટા ભાઈએ તેને ઓળખી નહોતી; તારા પિતાએ એ વાત દેવતાઓની સભામાં પહેલા કહી હતી.
કુલે રઘૂણાં વૈ વિષ્ણુઃ પુત્રો દશરથસ્ય તુ। ભવિષ્યતિ વિનાશાય દશગ્રીવસ્ય રક્ષસઃ
વિષ્ણુ રઘુવંશમાં દશરથના પુત્ર તરીકે જન્મ લેશે, દશગ્રિવ રાક્ષસના વિનાશ માટે.
વિભીષણ ઉવાચ। એવં કુરુષ્વ વૈ માતર્ગૃહાણ નવમં વરમ્। પાત્રં ચંદનસંયુક્તં દધિક્ષૌદ્રાક્ષતૈઃ સહ
વિભીષણે કહ્યું: 'માતા, આવું જ કરો, નવમ વર સ્વીકારો અને ચંદનથી લિપ્ત પાત્ર લો, જેમાં દહીં, મધ અને ચોખા હોય.'
દૂર્વયાર્ઘં સહ કુરુ રાજપુત્રસ્ય દર્શનમ્। સરમામગ્રતઃ કૃત્વા યાશ્ચાન્યા દેવકન્યકાઃ
દૂર્વા સાથે અર્ઘ્ય આપો અને રાજપુત્રને જોવા જાઓ; સરમા આગળ ચાલે અને બાકી દેવકન્યાઓ સાથે જાઓ.
વ્રજસ્વ રાઘવાભ્યાશં તસ્માદગ્રે વ્રજામ્યહમ્। એવમુક્ત્વા ગતં રક્ષો યત્ર રામો વ્યવસ્થિતઃ
રાઘવ પાસે જાઓ; હું તારા પહેલા જઈશ; આવું કહીને રાક્ષસ ત્યાં ગયો જ્યાં રામ હાજર હતો.
ઉત્સાર્ય દાનવાન્સર્વાન્રામં દ્રષ્ટું સમાગતાન્। સભાં તાં વિમલાં કૃત્વા રામં સ્વાભિમુખે સ્થિતમ્
રામને જોવા માટે ભેગા થયેલા બધા દાનવોને દૂર કરી, સભા શુદ્ધ કરી અને રામને સામેથી ઊભો કર્યો.
વિભીષણ ઉવાચ। વિજ્ઞાપ્યં શૃણુ મે દેવ વદતશ્ચ વિશાંપતે। દશગ્રીવં કુંભકર્ણં યા ચ માં ચાપ્યજીજનત્
વિભીષણે કહ્યું: 'મારા વિનંતી સાંભળો, હે દેવ, હે મનુષ્યોના રાજા, જે સ્ત્રીએ દશગ્રિવ, કુંભકર્ણ અને મને જન્મ આપ્યો—'
ઇયં સા દેવમાતા નઃ પાદૌ તે દ્રષ્ટુમિચ્છતિ। તસ્યાસ્તુ ત્વં કૃપાં કૃત્વા દર્શનં દાતુ મર્હસિ1.38.
'એ અમારી દેવમાતા છે, અને તે તારા પગ જોવા માંગે છે; તેના પર કૃપા કરો અને તેને દર્શન આપો.'
રામ ઉવાચ। અહં તસ્યાઃ સમીપં તુ માતૃદર્શનકાંક્ષયા। ગમિષ્યે રાક્ષસેંદ્ર ત્વં શીઘ્રં યાહિ મમાગ્રતઃ
રામે કહ્યું: 'મારા માતાને જોવા ઈચ્છા છે, હું તેની પાસે જઈશ, હે રાક્ષસોના રાજા; તું મારા પહેલા જા.'
પ્રતિજ્ઞાય તુ તં વાક્યમુત્તસ્થૌ ચ વરાસનાત્। મૂર્ધ્નિ ચાંજલિમાધાય પ્રણામમકરોદ્વિભુઃ
એ વચન આપીને, ઉત્તમ આસન પરથી ઊભો થયો, હાથ જોડીને માથા પર રાખ્યા અને વંદન કર્યું.
અભિવાદયેહં ભવતીં માતા ભવસિ ધર્મતઃ। મહતા તપસા ચાપિ પુણ્યેન વિવિધેન ચ
'હું અહીં તને વંદન કરું છું; તું ધર્મથી મારી માતા છે, અને તારા મહાન તપ અને અનેક પુણ્યથી પણ.'
ઇમૌ તે ચરણૌ દેવિ માનવો યદિ પશ્યતિ। પૂર્ણસ્સ્યાત્તદહં પ્રીતો દૃષ્ટ્વેમૌ પુત્રવત્સલે
'હે દેવી, જો કોઈ મનુષ્ય તારા પગ જુએ, તો તે પૂર્ણ થાય છે; હે પુત્રપ્રેમી માતા, હું આ બંને પગ જોઈને આનંદિત છું.'
કૌસલ્યા મે યથા માતા ભવતી ચ તથા મમ। કેકસી ચાબ્રવીદ્રામં ચિરં જીવ સુખી ભવ
'કૌસલ્યા મારી માતા છે, એ રીતે તું પણ મારી માતા છે.' કેકસી રામને કહ્યું: 'દીર્ઘાયુ રહો, સુખી રહો.'
ભર્ત્રા મે કથિતં વીર વિષ્ણુર્માનુષરૂપધૃત્। અવતીર્ણો રઘુકુલે હિતાર્થેત્ર દિવૌકસામ્
'મારા પતિએ કહ્યું હતું, હે વીર, કે વિષ્ણુ માનવ રૂપે રઘુવંશમાં દેવતાઓના હિત માટે અવતરી છે.'
દશગ્રીવ વિનાશાય ભૂતિં દાતું વિભીષણે। વાલિનો નિધનં ચૈવ સેતુબંધં ચ સાગરે
'દશગ્રિવના વિનાશ માટે, વિભીષણને ભવિષ્ય માટે, વાલીનો અંત કરવા અને સાગરમાં પુલ બાંધવા.'
પુત્રો દશરથસ્યૈવ સર્વં સ ચ કરિષ્યતિ। ઇદાનીં ત્વં મયા જ્ઞાતઃ સ્મૃત્વા તદ્ભર્તૃભાષિતમ્
'દશરથના પુત્ર એ બધું કરશે; હવે હું તને ઓળખી છું, મારા પતિની વાત યાદ કરીને.'
સીતા લક્ષ્મીર્ભવાન્વિષ્ણુર્દેવા વૈ વાનરાસ્તથા। ગૃહં પુત્ર ગમિષ્યામિ સ્થિરકીર્તિમવાપ્નુહિ
'સીતાએ લક્ષ્મી છે, તું વિષ્ણુ છે, દેવતાઓ અને વાનર પણ; હવે હું ઘર જઈશ, હે પુત્ર, તું સ્થિર કીર્તિ મેળવો.'
સરમોવાચ। ઇહૈવ વત્સરં પૂર્ણમશોકવનિકાસ્થિતા। સેવિતા જાનકી દેવ સુખં તિષ્ઠતિ તે પ્રિયા
સરમા બોલી: અશોકવટિકામાં, પ્રભુ, તમારી પ્રિય જનકી આખું વર્ષ મારી સાથે રહી છે; એ સુખથી રહે છે.
નિત્યં સ્મરામિ વૈ પાદૌ સીતાયાસ્તુ પરંતપ। કદા દ્રક્ષ્યામિ તાં દેવીં ચિંતયાના ત્વહર્નિશમ્
હે શત્રુઓને દુઃખ આપનાર, હું સીતાના પગલાંને હંમેશાં યાદ કરું છું; દિવસ-રાત વિચારું છું કે ક્યારે એ દેવીને ફરીથી જોઈશ.
કિમર્થં દેવદેવેન નાનીતા જાનકી ત્વિહ। એકાકી નૈવ શોભેથા યોષિતા ચ તયા વિના
દેવોના દેવએ જનકીને અહીં કેમ લાવી નથી? તમે એકલા હો તો પણ તેજશો નહીં, અને એ પણ તમારા વિના શોભશે નહીં.
સમીપે શોભતે સીતા ત્વં ચ તસ્યાઃ પરંતપ। એવં બ્રુવન્ત્યાં ભરતઃ કેયમિત્યબ્રવીદ્વચઃ
સીતા તમારી પાસે હોય ત્યારે જ શોભે છે, અને તમે પણ એના સાથે જ તેજશો છો; આમ કહેતી વખતે ભરતે પૂછ્યું: 'આ કોણ છે?''