ન મે સ્વર્ગો બહુમતસ્ત્વયા હીનસ્ય રાઘવ। તારિતોહં ત્વયા પુત્ર પ્રાપ્તોઽસ્મીન્દ્રસલોકતામ્
રાઘવ, તારા વગર સ્વર્ગ મને કોઈ મૂલ્ય ધરાવતો નથી; તું મને બચાવ્યું છે, પુત્ર, અને તારી કૃપાથી હું ઈન્દ્રના લોકમાં પહોંચી ગયો છું.
લક્ષ્મણં ચાબ્રવીદ્રાજા પુત્ર પુણ્યં ત્વયાર્જિતમ્। ભ્રાત્રાસમમથો દિવ્યાંલ્લોકાન્પ્રાપ્સ્યસિ ચોત્તમાન્
પછી રાજાએ લક્ષ્મણને કહ્યું: 'પુત્ર, તું પુણ્ય કમાયું છે; તું તારા ભાઈ જેવું, શ્રેષ્ઠ દૈવી લોક પ્રાપ્ત કરશે.'
આહૂય જાનકીં રાજા વાક્યં ચેદમુવાચ હ। ન ચ મન્યુસ્ત્વયા કાર્યો ભર્તારં પ્રતિ સુવ્રતે
રાજાએ જાનકીને બોલાવીને કહ્યું: 'સુવ્રતા, તારે પતિ સામે ક્યારેય ગુસ્સો રાખવો નથી.'
ખ્યાતિર્ભવિષ્યત્યેવાગ્ર્યા ભર્તુસ્તે શુભલોચને। એવં વદતિ રામે તુ પુષ્પકે ચ વ્યવસ્થિતે
શુભદૃષ્ટિ ધરાવતી, તારા પતિની ખ્યાતિ નિશ્ચિતપણે સર્વોત્તમ રહેશે; આમ રામ પુષ્પકમાં બેઠો હતો અને બોલ્યો.
તત્ર યે રાક્ષસવરાસ્તે ગત્વાશુ વિભીષણં। પ્રાપ્તો રામઃ સસુગ્રીવશ્ચારા ઇત્થં તદાઽવદન્
ત્યાં રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા લોકો ઝડપથી વિભીષણ પાસે ગયા અને કહ્યું: 'રામ સુગ્રીવ સાથે આવી ગયા છે,' એમ જાણકારી આપી.
વિભીષણસ્તુ તચ્છ્રુત્વા રામાગમનમંતિકે। ચારાંસ્તાન્પૂજયામાસ સર્વકામધનાદિભિઃ
રામના આગમનની વાત સાંભળીને વિભીષણે એ ચારોને ઇચ્છિત ધન અને ખજાનાથી સન્માન આપ્યો.
અલંકૃત્ય પુરીં તાં તુ નિષ્ક્રાન્તઃ સચિવૈઃ સહ। દૃષ્ટ્વા રામં વિમાનસ્થં મેરાવિવ દિવાકરં
શહેરને શણગાર્યા પછી, તે પોતાના મંત્રીઓ સાથે બહાર આવ્યો; રામને વિમાનમાં બેઠેલા જોઈને, જાણે મેરુ પર્વત પર સૂર્ય.
અષ્ટાંગપ્રણિપાતેન નત્વા રાઘવમબ્રવીત્। અદ્ય મે સફલં જન્મ પ્રાપ્તાઃ સર્વે મનોરથાઃ
અષ્ટાંગ દંડવત કરીને તેણે રાઘવને નમન કર્યું અને કહ્યું: 'આજે મારું જન્મ સફળ થયું, મારા બધા મનના ઈચ્છા પૂર્ણ થઈ.'
યદ્દૃષ્ટૌ દેવચરણૌ જગદ્વંદ્યાવનિંદિતૌ। કૃતઃ શ્લાઘ્યોસ્મ્યહં દેવ શક્રાદીનાં દિવૌકસાં
દેવના પગ, જે જગત દ્વારા પૂજાય છે અને નિર્દોષ છે, જોઈને, હું દેવ, ઈન્દ્ર અને અન્ય દેવોમાં પણ પ્રશંસા પાત્ર બન્યો છું.
આત્માનમધિકં મન્યે ત્રિદશેશાત્પુરંદરાત્। રાવણસ્ય ગૃહે દીપ્તે સર્વરત્નોપશોભિતે
હું પોતાને દેવોના રાજા પુરંદર કરતાં પણ વધુ માનું છું, કારણ કે હું રાવણના તેજસ્વી, સર્વ રત્નોથી શોભિત ઘરમાં રહું છું.
ઉપવિષ્ટે તુ કાકુત્સ્થે અર્ઘં દત્વા વિભીષણઃ। ઉવાચ પ્રાંજલિર્ભૂત્વા સુગ્રીવં ભરતં તથા
કાકુત્સ્થ બેઠા ત્યારે વિભીષણે અર્ઘ્ય અર્પણ કર્યું અને હાથ જોડીને સુગ્રીવ અને ભરતને કહ્યું.
ઇહાગતસ્ય રામસ્ય યદ્દાસ્યે ન તદસ્તિ મે। ઇયં ચ લંકા રામેણ રિપું ત્રૈલોક્યકંટકમ્
અહીં આવેલા રામ માટે હું કંઈ આપી શકતો નથી; આ લંકા રામે, ત્રણેય લોકના દુશ્મનને નાશ કરીને—
હત્વા તુ પાપકર્માણં દત્તા પૂર્વં પુરી મમ। ઇયં પુરી ઇમે દારા અમી પુત્રાસ્તથા હ્યહં
દુશ્કર્મીનો નાશ કરીને, આ શહેર મને અગાઉ આપ્યું હતું; આ શહેર, આ પત્નીઓ, આ પુત્રો અને હું પોતે—
સર્વમેતન્મયા દત્તં સર્વમક્ષયમસ્તુ તે। તતઃ પ્રકૃતયઃ સર્વા લંકાવાસિજનાશ્ચ યે
આ બધું મેં આપી દીધું છે; એ બધું તારા માટે અક્ષય રહે. ત્યારબાદ લંકાના બધા પ્રજાજન અને વસવાટ કરનાર લોકો—
આજગ્મૂ રાઘવં દ્રષ્ટું કૌતૂહલસમન્વિતાઃ। ઉક્તો વિભીષણસ્તૈસ્તુ રામં દર્શય નઃ પ્રભો
રાઘવને જોવા માટે ઉત્સુક થઈને આવ્યા; તેમણે વિભીષણને કહ્યું, 'પ્રભુ, અમને રામ દર્શાવો.'
વિભીષણેન કથિતા રાઘવાય મહાત્મને। તેષામુપાયનં સર્વં ભરતો રામચોદિતઃ
વિભીષણે મહાત્મા રાઘવને તેમની વાત કહી; રામના આદેશથી ભરતે તેમના બધા ભેટો સ્વીકારી.
જગ્રાહ વાનરેન્દ્રશ્ચ ધનરત્નૌઘસંચયં। એવં તત્ર ત્ર્યહં રામો હ્યવસદ્રાક્ષસાલયે
વાનરરાજાએ ધન અને રત્નોની ઢગલીઓ લીધી; આમ રામ ત્યાં રાક્ષસોના નિવાસસ્થાને ત્રણ દિવસ રહ્યો.
ચતુર્થેહનિ સંપ્રાપ્તે રામે ચાપિ સભાસ્થિતે। કેકસી પુત્રમાહેદં રામં દ્રક્ષ્યામિ પુત્રક
ચોથા દિવસે, જ્યારે રામ સભામાં બેઠા હતા, ત્યારે કેકસી પોતાના પુત્રને બોલી: 'પુત્ર, હું રામને જોવા ઈચ્છું છું.'
દૃષ્ટે તસ્મિન્મહત્પુણ્યં પ્રાપ્યતે મુનિસત્તમૈઃ। વિષ્ણુરેષ મહાભાગશ્ચતુર્મૂર્તિસ્સનાતનઃ
એ જોઈને મહાન પુણ્ય મળે છે શ્રેષ્ઠ મુનિઓને; એ મહાભાગી, ચતુર મુર્તિ અને સનાતન ભગવાન છે, એ વિષ્ણુ છે.
સીતા લક્ષ્મીર્મહાભાગ ન બુદ્ધા સાગ્રજેન તે। પિત્રા તે પૂર્વમાખ્યાતં દેવાનાં દિવિસંગમે
સીતાએ લક્ષ્મી છે, હે મહાભાગી, તારા મોટા ભાઈએ તેને ઓળખી નહોતી; તારા પિતાએ એ વાત દેવતાઓની સભામાં પહેલા કહી હતી.
કુલે રઘૂણાં વૈ વિષ્ણુઃ પુત્રો દશરથસ્ય તુ। ભવિષ્યતિ વિનાશાય દશગ્રીવસ્ય રક્ષસઃ
વિષ્ણુ રઘુવંશમાં દશરથના પુત્ર તરીકે જન્મ લેશે, દશગ્રિવ રાક્ષસના વિનાશ માટે.
વિભીષણ ઉવાચ। એવં કુરુષ્વ વૈ માતર્ગૃહાણ નવમં વરમ્। પાત્રં ચંદનસંયુક્તં દધિક્ષૌદ્રાક્ષતૈઃ સહ
વિભીષણે કહ્યું: 'માતા, આવું જ કરો, નવમ વર સ્વીકારો અને ચંદનથી લિપ્ત પાત્ર લો, જેમાં દહીં, મધ અને ચોખા હોય.'
દૂર્વયાર્ઘં સહ કુરુ રાજપુત્રસ્ય દર્શનમ્। સરમામગ્રતઃ કૃત્વા યાશ્ચાન્યા દેવકન્યકાઃ
દૂર્વા સાથે અર્ઘ્ય આપો અને રાજપુત્રને જોવા જાઓ; સરમા આગળ ચાલે અને બાકી દેવકન્યાઓ સાથે જાઓ.
વ્રજસ્વ રાઘવાભ્યાશં તસ્માદગ્રે વ્રજામ્યહમ્। એવમુક્ત્વા ગતં રક્ષો યત્ર રામો વ્યવસ્થિતઃ
રાઘવ પાસે જાઓ; હું તારા પહેલા જઈશ; આવું કહીને રાક્ષસ ત્યાં ગયો જ્યાં રામ હાજર હતો.
ઉત્સાર્ય દાનવાન્સર્વાન્રામં દ્રષ્ટું સમાગતાન્। સભાં તાં વિમલાં કૃત્વા રામં સ્વાભિમુખે સ્થિતમ્
રામને જોવા માટે ભેગા થયેલા બધા દાનવોને દૂર કરી, સભા શુદ્ધ કરી અને રામને સામેથી ઊભો કર્યો.
વિભીષણ ઉવાચ। વિજ્ઞાપ્યં શૃણુ મે દેવ વદતશ્ચ વિશાંપતે। દશગ્રીવં કુંભકર્ણં યા ચ માં ચાપ્યજીજનત્
વિભીષણે કહ્યું: 'મારા વિનંતી સાંભળો, હે દેવ, હે મનુષ્યોના રાજા, જે સ્ત્રીએ દશગ્રિવ, કુંભકર્ણ અને મને જન્મ આપ્યો—'
ઇયં સા દેવમાતા નઃ પાદૌ તે દ્રષ્ટુમિચ્છતિ। તસ્યાસ્તુ ત્વં કૃપાં કૃત્વા દર્શનં દાતુ મર્હસિ1.38.
'એ અમારી દેવમાતા છે, અને તે તારા પગ જોવા માંગે છે; તેના પર કૃપા કરો અને તેને દર્શન આપો.'
રામ ઉવાચ। અહં તસ્યાઃ સમીપં તુ માતૃદર્શનકાંક્ષયા। ગમિષ્યે રાક્ષસેંદ્ર ત્વં શીઘ્રં યાહિ મમાગ્રતઃ
રામે કહ્યું: 'મારા માતાને જોવા ઈચ્છા છે, હું તેની પાસે જઈશ, હે રાક્ષસોના રાજા; તું મારા પહેલા જા.'
પ્રતિજ્ઞાય તુ તં વાક્યમુત્તસ્થૌ ચ વરાસનાત્। મૂર્ધ્નિ ચાંજલિમાધાય પ્રણામમકરોદ્વિભુઃ
એ વચન આપીને, ઉત્તમ આસન પરથી ઊભો થયો, હાથ જોડીને માથા પર રાખ્યા અને વંદન કર્યું.
અભિવાદયેહં ભવતીં માતા ભવસિ ધર્મતઃ। મહતા તપસા ચાપિ પુણ્યેન વિવિધેન ચ
'હું અહીં તને વંદન કરું છું; તું ધર્મથી મારી માતા છે, અને તારા મહાન તપ અને અનેક પુણ્યથી પણ.'