પ્રહર્ષમતુલં પ્રાપ્ય સાધુસાધ્વિતિ ચાબ્રુવન્। વાનરાશ્ચ મહાત્માનઃ સુગ્રીવસહિતાસ્તદા
અતુલ આનંદ પામી, મહાત્મા વાનરો સુગ્રીવ સાથે 'સારા! સારું!' કહીને ખુશી વ્યક્ત કરી.
વાનર્યશ્ચ મહાભાગાસ્તારાદ્યાસ્તત્ર રાઘવમ્। અભિપ્રેક્ષ્યાશ્રુકંઠ્યશ્ચ પ્રણિપત્યેદમબ્રુવન્
તારા સહિત મહાભાગ્યવંત વાનર સ્ત્રીઓ રાઘવને જોઈ, આંખોમાં આંસુ સાથે નમસ્કાર કરી અને કહ્યું:
ક્વ સા દેવી ત્વયા દેવ યા વિનિર્જિત્યરાવણમ્। શુદ્ધિં કૃત્વા હિ તે વહ્નૌ પિતુરગ્ર ઉમાપતેઃ
'હે દેવ, એ દેવી ક્યાં છે, જેને તમે રાવણને જીત્યા પછી, તમારા પિતા અને શિવજીની સામે અગ્નિમાં શુદ્ધ કરી હતી?'
ત્વયાનીતા પુરીં રામ ન તાં પશ્યામિ તેગ્રતઃ। ન વિના ત્વં તયા દેવ શોભસે રઘુનંદન
'રામ, તમે શહેર પાછું લાવ્યું છે, પણ હું તેને તમારી સામે નથી જોઈ રહી; એ વિના, હે રઘુનંદન, તમે ચમકતા નથી.'
ત્વયા વિનાપિ સાધ્વી સા ક્વ નુ તિષ્ઠતિ જાનકી। અન્યાં ભાર્યાં ન તે વેદ્મિ ભાર્યાહીનો ન શોભસે
'એ સતી જાનકી, તમારી વિના ક્યાં છે? હું તમારી બીજી પત્ની જાણતી નથી; પત્ની વિના તમે ચમકતા નથી.'
ક્રૌંચયુગ્મં મિથો યદ્વચ્ચક્રવાકયુગં યથા। એવં વદંતીં તાં તારાં તારાધિપસમાનનામ્
'જેમ ક્રૌંચ પક્ષીઓ અથવા ચક્રવાક પક્ષીઓનું જોડી હોય છે, એ રીતે તારા, જે ચાંદની જેવી સુંદર હતી, એ બોલી.'
પ્રાહ પ્રવચસાં શ્રેષ્ઠો રામો રાજીવલોચનઃ। ચારુદંષ્ટ્રે વિશાલાક્ષિ કાલો હિ દુરતિક્રમઃ1.38.
પછી રામ, કમળ જેવી આંખો અને શ્રેષ્ઠ વક્તા, સુંદર દાંત અને વિશાળ આંખો ધરાવતી તારા સાથે કહ્યું: 'સમયને કોઈ પાર નથી પાડી શકે.'
સર્વં કાલકૃતં વિદ્ધિ જગદેતચ્ચરાચરમ્। વિસૃજ્યતાઃ સ્ત્રિયઃ સર્વાઃ સુગ્રીવોભિમુખઃ સ્થિતઃ
'આ આખું જગત, ચાલતું અને અચળ, બધું સમયથી ચાલે છે; હવે બધી સ્ત્રીઓ પાછી જાવ, કારણ કે સુગ્રીવ મારા સામે ઊભો છે.'
સુગ્રીવ ઉવાચ। ભવંતૌ યેન કાર્યેણ ઇહાયાતૌ નરેશ્વરૌ। તચ્ચાપિ કથ્યતાં શીઘ્રં કૃત્યકાલો હિ વર્તતે
સુગ્રીવ બોલ્યા: 'હે મનુષ્યમહારાજો, તમે બંને અહીં કયા કામ માટે આવ્યા છો? એ પણ જલદી કહો, કારણ કે કામ કરવાનો સમય આવી ગયો છે.'
બ્રુવાણમેવં સુગ્રીવં ભરતો રામચોદિતઃ। આચચક્ષે ચ ગમનં લંકાયાં રાઘવસ્ય તુ। તૌ ચાબ્રવીચ્ચ સુગ્રીવો ભવદ્ભ્યાં સહિતઃ પુરીમ્
સુગ્રીવ એ રીતે બોલતાં, રામના સંકેતથી ભરતએ રાઘવના લંકા પ્રવાસની વાત કહી; અને સુગ્રીવ બોલ્યા, 'હું બંને સાથે શહેર જઇશ.'
ગમિષ્યે રાક્ષસં દેવ દ્રષ્ટું તત્ર વિભીષણમ્। સુગ્રીવેણૈવમુક્તે તુ ગચ્છસ્વેત્યાહ રાઘવઃ
'હે દેવ, હું ત્યાં રાક્ષસ વિભીષણને જોવા જઇશ,' એમ સુગ્રીવે કહ્યું; સુગ્રીવના એમ કહેતાં, રાઘવે કહ્યું, 'જાવ.'
સુગ્રીવો રાઘવૌ તૌ ચ પુષ્પકે તુ સ્થિતાસ્ત્રયઃ। તાવત્પ્રાપ્તં વિમાનં તુ સમુદ્રસ્યોત્તરં તટમ્
સુગ્રીવ અને બંને રાઘવ, ત્રણેય પુષ્પકમાં બેઠા; પછી એ વિમાન સમુદ્રના ઉત્તર કિનારે આવી પહોંચ્યું.
અબ્રવીદ્ભરતં રામો હ્યત્ર મે રાક્ષસેશ્વરઃ। ચતુર્ભિઃ સચિવૈઃ સાર્ધં જીવિતાર્થે વિભીષણઃ
રામે ભરતને કહ્યું: અહીં રાક્ષસોના સ્વામી વિભીષણ ચાર મંત્રીઓ સાથે પોતાનું જીવન બચાવવા માટે મારા પાસે આવ્યો છે.
પ્રાપ્તસ્તતો લક્ષ્મણેન લંકારાજ્યેભિષેચિતઃ। અત્ર ચાહં સમુદ્રસ્ય પરેપારે સ્થિતસ્ત્ર્યહમ્
પછી, લક્ષ્મણ દ્વારા લંકાનું રાજ્ય મળ્યા પછી, તે અહીં આવ્યો; અને હું સમુદ્રના પાર, ત્રણ દિવસ સુધી અહીં રહ્યો હતો.
દર્શનં દાસ્યતે મેઽસૌ જ્ઞાતિકાર્યં ભવિષ્યતિ। તાવન્ન દર્શનં મહ્યં દત્તમેતેન શત્રુહન્
તે મને મળવાનું વચન આપશે; મારા સગાં માટેનું કામ પૂરૂં થશે; એ સુધી, શત્રુઓના વિનાશક, તેણે મને મળવાનું નથી આપ્યું.
તતઃ કોપઃ સુમદ્ભૂતશ્ચતુર્થેહનિ રાઘવ। ધનુરાયમ્ય વેગેન દિવ્યમસ્ત્રં કરે ધૃતમ્
પછી, ચોથા દિવસે, રાઘવ, મને ભારે ગુસ્સો આવ્યો; હું ઝડપથી ધનુષ તાણીને, હાથમાં દિવ્ય અસ્ત્ર લઈ લીધો.
દૃષ્ટ્વા માં શરણાન્વેષી ભીતો લક્ષ્મણમાશ્રિતઃ। સુગ્રીવેણાનુનીતોઽસ્મિ ક્ષમ્યતાં રાઘવ ત્વયા
મને આશ્રય માંગતો જોઈ, ભયથી તે લક્ષ્મણ પાસે ગયો; સુગ્રીવના સમજાવાથી હું શાંત થયો; રાઘવ, તું મને માફ કર.
તતો મયોત્ક્ષિપ્તશરો મરુદેશે હ્યપાકૃતઃ। તતસ્સમુદ્રરાજેન ભૃશં વિનયશાલિના
પછી, મેં છોડેલો તીર પવનના પ્રદેશમાં વળી ગયો; અને પછી, સમુદ્રના રાજાએ, ખૂબ નમ્રતાથી, મને સંબોધન કર્યું.
ઉક્તોહં સેતુબંધેન લંકાં ત્વં વ્રજ રાઘવ। લંઘયિત્વા નરવ્યાઘ્ર વારિપૂર્ણં મહોદધિમ્
તે મને કહ્યું: 'પુલ બાંધીને લંકા જા, રાઘવ; માનવ સિંહ, પાણીથી ભરેલા મહાસમુદ્રને પાર કરી જા.'
એષ સેતુર્મયા બદ્ધઃ સમુદ્રે વરુણાલયે। ત્રિભિર્દિનૈઃ સમાપ્તિં વૈ નીતો વાનરસત્તમૈઃ
'આ પુલ મેં સમુદ્ર, એટલે કે વરુણના નિવાસસ્થાન પર બાંધ્યો છે; ત્રણ દિવસમાં વાનર શ્રેષ્ઠોએ તેને પૂર્ણ કર્યો.'
પ્રથમે દિવસે બદ્ધો યોજનાનિ ચતુર્દશ। દ્વિતીયેહનિ ષટ્ત્રિંશત્તૃતીયેર્ધશતં તથા
પ્રથમ દિવસે ચૌદ યોજન, બીજા દિવસે છત્રીસ યોજન, અને ત્રીજા દિવસે પચાસ યોજન પુલ બાંધવામાં આવ્યો.
ઇયં સા દૃશ્યતે લંકા સ્વર્ણપ્રાકારતોરણા। અવરોધો મહાનત્ર કૃતો વાનરસત્તમૈઃ
અહીં લંકા દેખાય છે, સુવર્ણ કોટ અને દ્વાર સાથે; અહીં વાનર શ્રેષ્ઠોએ મોટો ઘેરાવ કર્યો હતો.
અત્ર યુદ્ધં મહદ્વૃત્તં ચૈત્રાશુક્લચતુર્દશિ। અષ્ટચત્વારિંશદ્દિનં યત્રાસૌ રાવણો હતઃ
અહીં ચૈત્ર માસની શુક્લ ચતુર્દશી પર મોટું યુદ્ધ થયું; અહીં, અડતાલીસ દિવસમાં રાવણનો વધ થયો.
અત્ર પ્રહસ્તો નીલેન હતો રાક્ષસપુંગવઃ। હનૂમતા ચ ધૂમ્રાક્ષો હ્યત્રૈવ વિનિપાતિતઃ
અહીં રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ પ્રહસ્તનો નિલ દ્વારા વધ થયો; અને અહીં ધૂમ્રાક્ષનો હનુમાન દ્વારા સંહાર થયો.
મહોદરાતિકાયૌ ચ સુગ્રીવેણ મહાત્મના। અત્રૈવ મે કુંભકર્ણો લક્ષ્મણેનેંદ્રજિત્તથા
મહોદર અને અતિકાયનો મહાત્મા સુગ્રીવ દ્વારા અહીં વધ થયો; અને અહીં કુંભકર્ણ અને ઇન્દ્રજિતનો લક્ષ્મણ દ્વારા સંહાર થયો.
મયા ચાત્ર દશગ્રીવો હતો રાક્ષસપુંગવઃ। અત્ર સંભાષિતું પ્રાપ્તો બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ
અહીં દશગ્રિવનો, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, મારા હાથથી વધ થયો; અને અહીં બ્રહ્મા, જગતના પિતામહ, સંવાદ માટે આવ્યા.
પાર્વત્યા સહિતો દેવઃ શૂલપાણિર્વૃષધ્વજઃ। મહેંદ્રાદ્યાઃ સુરગણાઃ સગંધર્વાસ્સ કિંનરાઃ
અહીં શૂળધારી, વૃષધ્વજ દેવ, પાર્વતી સાથે આવ્યા; મહેન્દ્ર સહિત દેવો, ગંધર્વો અને કિનરોએ હાજરી આપી.
પિતા મે ચ સમાયાતો મહારાજસ્ત્રિવિષ્ટપાત્। વૃતશ્ચાપ્સરસાં સંઘૈર્વિદ્યાધરગણૈસ્તથા
મારા પિતા, મહારાજ ત્રિવિષ્ટપથી, અહીં આવ્યા; અને તેઓ અપ્સરાઓ અને વિદ્યાધર સમૂહોથી ઘેરાયેલા હતા.
તેષાં સમક્ષં સર્વેષાં જાનકી શુદ્ધિમિચ્છતા। ઉક્તા સીતા હવ્યવાહં પ્રવિષ્ટા શુદ્ધિમાગતા
બધા સામે, શુદ્ધિ ઇચ્છતી સીતાને કહેવામાં આવ્યું: 'હવ્યા અગ્નિમાં પ્રવેશ કરીને, સીતે, તું શુદ્ધિ પામી છે.'
લંકાધિપૈઃ સુરૈર્દૃષ્ટા ગૃહીતા પિતૃશાસનાત્। અથાપ્યુક્તોથ રાજ્ઞાહમયોધ્યાં ગચ્છ પુત્રકમ્
લંકાના રાજાઓ અને દેવોએ મને જોયો અને પિતાના આજ્ઞાથી લીધો; પછી રાજાએ મને કહ્યું: 'પુત્ર, અયોધ્યા જા.'