તં તથોક્ત્વા મુનિજનમરજામિદમબ્રવીત્। આશ્રમે ત્વં સુદુર્મેધે વસ ચેહ સમાહિતા
મુનિઓને આ રીતે કહીને, તેમણે અરજાને કહ્યું: 'હે અત્યંત દુષ્ટ બુદ્ધિ, તું અહીં આશ્રમમાં શાંતિથી રહે.'
ઇદં યોજનપર્યંતમાશ્રમં રુચિરપ્રભમ્। અરજે વિરજાસ્તિષ્ઠ કાલમત્ર સમાશ્શતમ્
હે પાપરહિત અરજા, આ સુંદર તેજવંત આશ્રમમાં, એક યોજન સુધી, તું અહીં સો વર્ષ સુધી રહે.
શ્રુત્વા નિયોગં વિપ્રર્ષેરરજા ભાર્ગવી તદા। તથેતિ પિતરં પ્રાહ ભાર્ગવં ભૃશદુઃખિતા
મુનિનો આદેશ સાંભળી, ભૃગુકન્યા અરજા ખૂબ દુઃખી થઈ પિતાશ્રી ભૃગુને કહ્યું: 'જેમ કહ્યો તેમ જ થશે.'
ઇત્યુક્ત્વા ભાર્ગવો વાસં તસ્માદન્યમુપાક્રમત્। સપ્તાહે ભસ્મસાદ્ભૂતં યથોક્તં બ્રહ્મવાદિના
આ રીતે કહીને, ભાર્ગવ બીજા નિવાસસ્થાને ગયા; અને બ્રહ્મજ્ઞાની જેવુ કહ્યું હતું, એ પ્રમાણે સાત દિવસમાં બધું ભસ્મ થઈ ગયું.
તસ્માદ્દંડસ્ય વિષયો વિંધ્યશૈલસ્ય માનુષ। શપ્તો હ્યુશનસા રામ તદાભૂદ્ધર્ષણે કૃતે
માટે, હે મનુષ્ય, દંડનું રાજ્ય વિંધ્ય પર્વત સુધી ઉશનાએ શાપ આપ્યું હતું, હે રામ, કારણ કે ત્યાં દુશ્મનાઈ થઈ હતી.
તતઃપ્રભૃતિ કાકુત્સ્થ દંડકારણ્યમુચ્યતે। એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યન્માં પૃચ્છસિ રાઘવ
ત્યાંથી, હે કાકુત્થ વંશી, એ પ્રદેશ દંડક અરણ્ય કહેવાય છે; હે રાઘવ, તું જે પૂછ્યું તે બધું મેં કહી દીધું.
સંધ્યામુપાસિતું વીર સમયો હ્યતિવર્તતે। એતે મહર્ષયો રામ પૂર્ણકુંભાઃ સમંતતઃ
હે વીર, સંધ્યા પૂજાનો સમય આવી ગયો છે; હે રામ, આ મહર્ષિઓ બધા તરફથી ભરેલા કળશો લઈને ઉભા છે.
કૃતોદકા નરવ્યાઘ્ર પૂજયંતિ દિવાકરમ્। સર્વૈરૄષિભિરભ્યસ્તૈઃ સ્તોત્રૈર્બ્રહ્માદિભિઃ કૃતૈઃ
હે મનુષ્યમાં શ્રેષ્ઠ, જળાર્પણ કરીને, બધા ઋષિઓએ અભ્યાસ કરેલા અને બ્રહ્મા વગેરે દ્વારા રચાયેલા સ્તોત્રો વડે તેઓ સૂર્યની પૂજા કરે છે.
રવિરસ્તંગતો રામ ગત્વોદકમુપસ્પૃશ। ૠષેર્વચનમાદાય રામઃ સંધ્યામુપાસિતુમ્
સૂર્ય અસ્ત ગયો ત્યારે, હે રામ, જળાર્પણ કરીને, રામે ઋષિના વચન મનમાં રાખીને સંધ્યા પૂજા શરૂ કરી.
ઉપચક્રામ તત્પુણ્યં સસરોરઘુનંદનઃ। અથ તસ્મિન્વનોદ્દેશે રમ્યે પાદપશોભિતે
પછી રઘુવંશી રામે એ પવિત્ર સંધ્યા પૂજા આરંભી; એ સુંદર વૃક્ષોથી શોભતા આનંદદાયક વનપ્રદેશમાં—
નદપુણ્યે ગિરિવરે કોકિલાશતમંડિતે। નાનાપક્ષિરવોદ્યાને નાનામૃગસમાકુલે
પવિત્ર નદી પાસે, ઊંચા પર્વત પર, જ્યાં કોયલના ટોળા ગૂંજી રહ્યા છે, અને વિવિધ પક્ષીઓના કલરવથી ભરેલા બગીચામાં, અનેક પ્રકારના પ્રાણીઓથી ભરેલો એ પ્રદેશ હતો.
સિંહવ્યાઘ્રસમાકીર્ણે નાનાદ્વિજસમાવૃતે। ગૃધ્રોલૂકૌ પ્રવસિતૌ બહૂન્વર્ષગણાનપિ
એ જગ્યાએ સિંહો અને વાઘોથી ઘેરાયેલ, અનેક જાતના પક્ષીઓથી ભરપૂર, ગૃધ્ર અને ઉલ્લૂ ઘણા વર્ષો સુધી ત્યાં રહેતા હતા.
અથોલૂકસ્ય ભવનં ગૃધ્રઃ પાપવિનિશ્ચયઃ। મમેદમિતિ કૃત્વાઽસૌ કલહં તેન ચાકરોત્
પછી, પાપી મનવાળો ગૃધ્ર, ઉલ્લૂનું ઘર પોતાનું છે એમ માની, તેની સાથે ઝઘડો કરવા લાગ્યો.
રાજા સર્વસ્ય લોકસ્ય રામો રાજીવલોચનઃ। તં પ્રપદ્યાવહૈ શીઘ્રં કસ્યૈતદ્ભવનં ભવેત્
આ જગતના રાજા, કમળની આંખો ધરાવનાર રામ, ચાલો, આપણે ઝડપથી તેમની પાસે જઈએ કે આ ઘર કોણું થાય તે નક્કી કરવા.
ગૃધ્રોલૂકૌ પ્રપદ્યેતાં જાતકોપાવમર્ષિણૌ। રામં પ્રપદ્યતૌ શીઘ્રં કલિવ્યાકુલચેતસૌ
ગૃધ્ર અને ઉલ્લૂ, બંને ગુસ્સાવાળા અને સહન ન કરી શકતા, મનમાં ઝઘડાની ચિંતા લઈને, ઝડપથી રામ પાસે પહોંચ્યા.
તૌ પરસ્પરવિદ્વેષૌ સ્પૃશતશ્ચરણૌ તથા। અથ દૃષ્ટ્વા રાઘવેંદ્રં ગૃધ્રો વચનમબ્રવીત્
એકબીજાથી દુશ્મની રાખીને, બંનેએ રામના પગ સ્પર્શ કર્યા; પછી રઘુકુલના રાજાને જોઈને, ગૃધ્ર બોલ્યો.
સુરાણામસુરાણાં ચ ત્વં પ્રધાનો મતો મમ। બૃહસ્પતેશ્ચ શુક્રાચ્ચ ત્વં વિશિષ્ટો મહામતિઃ
દેવતાઓ અને દાનવોમાં, હું તમને સર્વોપરી માનું છું; બુદ્ધિમાં તમે બૃહસ્પતિ અને શુક્રથી પણ વધુ છો, મહાન બુદ્ધિશાળી છો.
પરાવરજ્ઞો ભૂતાનાં મર્ત્યે શક્ર ઇવાપરઃ। દુર્નિરીક્ષો યથા સૂર્યો હિમવાનિવ ગૌરવે
તમે સર્વ જીવોમાં ઊંચા-નીચા જાણો છો, મનુષ્યોમાં તમે બીજા ઇન્દ્ર સમાન છો; જેમ સૂર્યને જોવું મુશ્કેલ છે, તેમ તમે, અને હિમાલય જેવી ગંભીરતા ધરાવો છો.
સાગરશ્ચાસિ ગાંભીર્યે લોકપાલો યમો હ્યસિ। ક્ષાંત્યા ધરણ્યા તુલ્યોસિ શીઘ્રત્વે હ્યનિલોપમઃ
તમારી ગંભીરતા સાગર જેવી છે, વિશ્વના રક્ષક તરીકે તમે યમ સમાન છો; ક્ષમામાં ધરતી જેવી સમાનતા છે, અને ઝડપમાં પવન જેવો છો.
ગુરુસ્ત્વં સર્વસંપન્નો વિષ્ણુરૂપોસિ રાઘવ। અમર્ષી દુર્જયો જેતા સર્વાસ્ત્રવિધિપારગઃ
તમે સર્વ ગુણોથી ભરપૂર ગુરુ છો, રાઘવ, તમે વિષ્ણુ સ્વરૂપ છો; અણ્યાય સહન ન કરનાર, અપરાજિત, વિજયી અને સર્વ શસ્ત્રો-વિદ્યામાં પારંગત છો.
શૃણુ ત્વં મમ દેવેશ વિજ્ઞાપ્યં નરપુંગવ। મમાલયં પૂર્વકૃતં બાહુવીર્યેણ વૈ પ્રભો
હે દેવોના સ્વામી, હે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય, મારી વાત સાંભળો; આ ઘર પહેલાં મારું હતું, અને મેં મારા બળથી મેળવ્યું હતું, હે પ્રભુ.
ઉલૂકો હરતે રાજંસ્ત્વત્સમીપે વિશેષતઃ। ઈદૃશોયં દુરાચારસ્ત્વદાજ્ઞા લંઘકો નૃપ
રાજા, ઉલ્લૂએ ખાસ કરીને તમારી નજીક આ ઘર કબજે કર્યું છે; તેની આવી દુશ્ચરિત્રતા છે, કે તે તમારી આજ્ઞા ઉલ્લંઘે છે.
પ્રાણાંતિકેન દંડેન રામ શાસિતુમર્હસિ। એવમુક્તે તુ ગૃધ્રેણ ઉલૂકો વાક્યમબ્રવીત્
હે રામ, જીવન અંત કરનાર દંડથી તમે તેને શાસન કરવું જોઈએ; ગૃધ્રે આવી વાત કહી, પછી ઉલ્લૂ બોલ્યો.
શૃણુ દેવ મમ જ્ઞાપ્યમેકચિત્તો નરાધિપ। સોમાચ્છક્રાચ્ચ સૂર્યાચ્ચ ધનદાચ્ચ યમાત્તથા
હે દેવ, હે રાજા, એકાગ્ર ચિત્તથી હું જે કહેવા માંગું છું તે સાંભળો; ચંદ્ર, ઇન્દ્ર, સૂર્ય, કુબેર અને યમ પાસેથી,
જાયતે વૈ નૃપો રામ કિંચિદ્ભવતિ માનુષઃ। ત્વં તુ સર્વમયો દેવો નારાયણપરાયણઃ
રાજા જન્મે છે, હે રામ, અને થોડું માનવીય બને છે; પણ તમે સર્વવ્યાપી દેવ છો, અને નારાયણના ભક્ત છો.
પ્રોચ્યતે સોમતા રાજન્સમ્યક્કાર્યે વિચારિતે। સમ્યગ્રક્ષસિ તાપેભ્યસ્તમોઘ્નો હિ યતો ભવાન્
હે રાજા, યોગ્ય કાર્ય વિચારવામાં તમને ચંદ્ર કહે છે; તમે દુઃખોથી સાચો છો, કારણ કે તમે અંધકારનો નાશક છો.
દોષે દંડાત્પ્રજાનાં ત્વં યતઃ પાપભયાપહઃ। દાતા પ્રહર્તા ગોપ્તા ચ તેનેંદ્ર ઇવ નો ભવાન્
પ્રજામાં દોષ માટે દંડ આપીને, તમે પાપનો ભય દૂર કરો છો; તમે દાતા, દંડ આપનાર અને રક્ષક છો, તેથી તમે અમારે માટે ઇન્દ્ર સમાન છો.
અધૃષ્યઃ સર્વભૂતેષુ તેજસા ચાનલો મતઃ। અભીક્ષ્ણં તપસે પાપાંસ્તેન ત્વં રામ ભાસ્કરઃ
તમારી તેજસ્વિતાથી, તમે સર્વ જીવોમાં અપરાજિત અને અગ્નિ સમાન ગણાવ છો; સતત તપથી તમે પાપોનો નાશ કરો છો, તેથી, હે રામ, તમે સૂર્ય સમાન છો.
સાક્ષાદ્વિત્તેશતુલ્યસ્ત્વમથવા ધનદાધિકઃ। ચિત્તાયત્તા તુ પત્નીશ્રીર્નિત્યં તે રાજસત્તમ
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તમે સીધા ધનના દેવ કુબેર જેટલા છો, કે કદાચ તેમનાથી પણ વધારે. છતાં, પત્નીની સમૃદ્ધિ તો હંમેશા મનની સ્થિતિ પર જ આધાર રાખે છે.
ધનદસ્ય તુ કોશેન ધનદસ્તેન વૈભવાન્। સમઃ સર્વેષુ ભૂતેષુ સ્થાવરેષુ ચરેષુ ચ
કુબેરને તો પોતાના ખજાનાથી જ ધન મળે છે અને એના કારણે જ તે બધા જીવોમાં, સ્થાવર અને જંગમમાં, સમાન સમૃદ્ધિ ધરાવે છે.