ભવિષ્યદ્દણ્ડપતનં શરીરે તસ્ય વીક્ષ્ય ચ। સંપશ્યમાનસ્તં દોષં ઘોરં પુત્રસ્ય રાઘવ
દંડના શરીરનું ભવિષ્યમાં પતન થશે એ જોઈને, અને પુત્રમાં એ ભયાનક દોષ જોઈ, હે રાઘવ, મનુએ વિચાર કર્યો.
સ વિંધ્યનીલયોર્મધ્યે રાજ્યમસ્ય દદૌ પ્રભુઃ। સ દંડસ્તત્ર રાજાભૂદ્રમ્યે પર્વતમૂર્દ્ધનિ
પ્રભુએ વિંધ્ય અને નીલય પર્વતો વચ્ચેનું રાજ્ય તેને આપ્યું; ત્યાં દંડ એ સુંદર પર્વતની ટોચ પર રાજા બન્યો.
પુરં ચાપ્રતિમં તેન નિવેશાય તથા કૃતમ્। નામ તસ્ય પુરસ્યાથ મધુમત્તમિતિ સ્વયમ્
તેને ત્યાં પોતાના નિવાસ માટે અનન્ય અને અદ્વિતીય નગર સ્થાપ્યું; અને એ નગરનું નામ તેણે પોતે મધુમત્ત રાખ્યું.
તથાદેશેન સંપન્નઃ શૂરો વાસમથાકરોત્। એવં રાજા સ તદ્રાજ્યં ચકાર સપુરોહિતઃ
આ રીતે આજ્ઞાથી સમૃદ્ધ થયેલો એ શૂરવીર ત્યાં વસ્યો; અને એ રાજાએ પોતાના પુરોહિત સાથે એ રાજ્ય સંભાળ્યું.
પ્રહૃષ્ટ સુપ્રજાકીર્ણં દેવરાજો યથા દિવિ। તતઃ સ દંડઃ કાકુત્સ્થ બહુવર્ષગણાયુતમ્
આનંદથી ભરેલો અને ઉત્તમ સંતાનોથી ઘેરાયેલો, સ્વર્ગના દેવરાજા જેવો, દંડ, હે કકુત્સ્થ, ઘણા વર્ષો સુધી રાજ્ય કરતો રહ્યો.
અકારયત્તુ ધર્માત્મા રાજ્યં નિહતકંટકં। અથ કાલે તુ કસ્મિંશ્ચિદ્રાજા ભાર્ગવમાશ્રમમ્
એ ધર્મનિષ્ઠ રાજાએ રાજ્યમાં બધાં દુઃખ દૂર કરી શાંતિથી શાસન કર્યું; પછી ક્યારેક એ રાજા ભાર્ગવના આશ્રમમાં ગયો.
રમણીયમુપાક્રામચ્ચૈત્રમાસે મનોરમે। તત્ર ભાર્ગવકન્યાં તુ રૂપેણાપ્રતિમાં ભુવિ
ચૈત્ર માસના સુંદર સમયમાં એ મનોહર સ્થળે પહોંચ્યો; ત્યાં તેને ભૂમિ પર સૌંદર્યમાં અનન્ય એવી ભાર્ગવકન્યા દેખાઈ.
વિચરંતીં વનોદ્દેશે દંડોઽપશ્યદનુત્તમામ્। ઉત્તુંગપીવરીં શ્યામાં ચંદ્રાભવદનાં શુભામ્
જ્યારે એ કન્યા વનમાં ફરતી હતી, ત્યારે દંડે તેને જોયી — ઊંચી, ગઠીલી, શ્યામવર્ણની, ચાંદની જેવું મુખવાળું અને શુભ.
સુનાસાં ચારુસર્વાંગીં પીનોન્નતપયોધરામ્। મધ્યે ક્ષામાં ચ વિસ્તીર્ણાં દૃષ્ટ્વા તાં કુરુતે મુદમ્
સુંદર નાક, સૌમ્ય અંગો, ઊંચા અને ગોળ સ્તનો, કમરે પાતળી અને પહોળી કાયાની એ કન્યાને જોઈને દંડ આનંદિત થયો.
એકવસ્ત્રાં વને ચૈકાં પ્રથમે યૌવને સ્થિતામ્। સ તાં દૃષ્ટ્વાત્વધર્મેણ અનંગશરપીડિતઃ
એ એકલી કન્યા વનમાં એક જ વસ્ત્રમાં, યુવાનીના પ્રથમ ઉંમરે હતી; તેને જોઈને દંડ કામના બાણથી વ્યાકુળ થઈ અયોગ્ય રીતે વર્ત્યો.
અભિગમ્ય સુવિશ્રાંતાં કન્યાં વચનમબ્રવીત્। કુતસ્ત્વમસિ સુશ્રોણિ કસ્ય ચાસિ સુશોભને
સુવિશ્વાંતિ એ કન્યાને નજીક જઈ દંડે પૂછ્યું: 'હે સુંદર કટિવાળી, તું ક્યાંથી આવી છે? અને હે સુંદર, તું કોની પુત્રી છે?'
પીડતોહમનંગેન પૃચ્છામિ ત્વાં સુશોભને। ત્વયા મેઽપહૃતં ચિત્તં દર્શનાદેવ સુંદરિ
'હે સુંદર, હું કામથી પીડાઈને તને પૂછું છું; માત્ર તને જોઈને જ, હે સુન્દરી, મારું મન તું લઈ ગઈ છે.'
ઇદં તે વદનં રમ્યં મુનીનાં ચિત્તહારકમ્। યદ્યહં ન લભે ભોક્તું મૃતં મામવધારય
'તું જેવું આકર્ષક મુખ ધરાવે છે, એ ઋષિઓના મનને પણ મોહી લે છે; જો હું તને ન મેળવી શકું, તો મને મરેલો જ માનજે.'
ત્વયા હૃતા મમ પ્રાણા માં જીવય સુલોચને। દાસોસ્મિ તે વરારોહે ભક્તં માં ભજ શોભને
'હે સુંદર નેત્રવાળી, તું મારું જીવન લઈ ગઈ છે; હવે તું મને જીવંત રાખ, હે સુંદર કટિવાળી. હું તારો દાસ છું; હે તેજસ્વિ, મને ભક્ત તરીકે સ્વીકાર.'
તસ્યૈવં તુ બ્રુવાણસ્ય મદોન્મત્તસ્ય કામિનઃ। ભાર્ગવી પ્રત્યુવાચેદં વચઃ સવિનયં નૃપમ્
તે રાજા કામ અને અહંકારથી મસ્ત થઈને જ્યારે આવું બોલતો હતો, ત્યારે ભાર્ગવી એ વિનમ્રતાપૂર્વક રાજાને કહ્યું.
ભાર્ગવસ્ય સુતાં વિદ્ધિ શુક્રસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ। અરજાં નામ રાજેંદ્ર જ્યેષ્ઠામાશ્રમવાસિનઃ
હે રાજા, હું શુક્ર નામના પવિત્ર કર્મવાળા ભાર્ગવની દીકરી છું. મારો નામ અરજા છે અને હું આશ્રમમાં રહેતી બહેનોમાં મોટી છું.
શુક્રઃ પિતા મે રાજેંદ્ર ત્વં ચ શિષ્યો મહાત્મનઃ। ધર્મતો ભગિની ચાહં ભવામિ નૃપનંદન
હે રાજા, શુક્ર મારા પિતા છે અને તમે એ મહાન આત્માના શિષ્ય છો. ધર્મથી હું તમારી બહેન છું, હે રાજકુમાર.
એવંવિધં વચો વક્તું ન ત્વમર્હસિ પાર્થિવ। અન્યેભ્યોપિ સુદુષ્ટેભ્યો રક્ષ્યા ચાહં સદા ત્વયા
હે રાજા, તું આવું બોલવા યોગ્ય નથી. મને તો તારે હંમેશા—even બીજા દુષ્ટ લોકો પાસેથી પણ—રક્ષાવવી જોઈએ.
ક્રોધનો મે પિતા રૌદ્રો ભસ્મત્વં ત્વાં સમાનયેત્। અથવા રાજધર્મેણાસંબંધં કુરુષે બલાત્
મારા પિતા ક્રોધી અને ભયાનક છે; તેઓ તને ભસ્મ કરી શકે. નહિંતર, રાજધર્મથી તું બળજબરીથી અયોગ્ય સંબંધ બાંધે છે.
પિતરં યાચયસ્વ ત્વં ધર્મદૃષ્ટેન કર્મણા। વરયસ્વ નૃપશ્રેષ્ઠ પિતરં મે મહાદ્યુતિમ્
તારે યોગ્ય રીતથી મારા પિતાને વિનંતી કરવી જોઈએ. હે શ્રેષ્ઠ રાજા, મારા તેજસ્વી પિતાને પસંદ કર.
અન્યથા વિપુલં દુઃખં તવ ઘોરં ભવેદ્ધ્રુવમ્। ક્રુદ્ધો હિ મે પિતા સર્વં ત્રૈલોક્યમભિનિર્દહેત્
નહીંતર, તને મોટું અને ભયાનક દુઃખ ચોક્કસ મળશે; કારણ કે મારા પિતા જો ગુસ્સે થાય તો ત્રણેય લોકને ભસ્મ કરી શકે.
તતોઽશુભં મહાઘોરં શ્રુત્વા દંડઃ સુદારુણમ્। પ્રત્યુવાચ મદોન્મત્તઃ શિરસાભિનતઃ પુનઃ
પછી એ ભયાનક અને કઠોર દંડની વાત સાંભળી, કામમાં મસ્ત રાજાએ માથું ઝુકાવ્યું અને ફરી જવાબ આપ્યો.
પ્રસાદં કુરુ સુશ્રોણિ કામોન્મત્તસ્ય કામિનિ। ત્વયા રુદ્ધા મમ પ્રાણા વિશીર્યંતિ શુભાનને
હે સુંદર કટિવાળી, મને કૃપા કર, કેમ કે હું કામથી ઉન્મત્ત છું. હે શુભમુખી, તારા કારણે મારા પ્રાણ અટકી ગયા છે અને તૂટી રહ્યા છે.
ત્વાં પ્રાપ્ય વૈરં મેઽત્રાસ્તુ વધો વાપિ મહત્તરઃ। ભક્તં ભજસ્વ માં ભીરુ ત્વયિ ભક્તિર્હિ મે પરા
હું તને મેળવી લઉં તો દુશ્મનાવટ કે મૃત્યુ પણ ચાલે. હે ભયભીત, મને તારો ભક્ત સ્વીકાર, કેમ કે મારી ભક્તિ તારા પર સર્વોપરી છે.
એવમુક્ત્વા તુ તાં કન્યાં બલાત્સંગૃહ્ય બાહુના। અન્યેન રાજ્ઞા હસ્તેન વિવસ્ત્રા સા તથા કૃતા
આવી રીતે કન્યાને બોલ્યા પછી, રાજાએ બળજબરીથી એને હાથથી પકડી લીધી; બીજા હાથથી એની વસ્ત્ર ઉતારી નાંખી.
અંગમંગે સમાશ્લેષ્ય મુખે ચૈવ મુખં કૃતમ્। વિસ્ફુરંતીં યથાકામં મૈથુનાયોપચક્રમે
પછી એણે પોતાનું શરીર એની સાથે ભેળવી, મોઢું મોઢા પર મૂક્યું અને એના ઇચ્છા પ્રમાણે, એના વિરોધ છતાં, સંભોગ શરૂ કર્યો.
તમનર્થં મહાઘોરં દંડઃ કૃત્વા સુદારુણમ્। નગરં સ્વં જગામાશુ મદોન્મત્ત ઇવ દ્વિપઃ
એ ભયાનક અને દુષ્કર્મ કર્યા પછી, કામમાં ઉન્મત્ત થયેલો રાજા ઝડપથી પોતાના શહેર તરફ વળી ગયો.
ભાર્ગવી રુદતી દીના આશ્રમસ્યાવિદૂરતઃ। પ્રત્યપાલયદુદ્વિગ્ના પિતરં દેવસમ્મિતમ્
ભાર્ગવી રડતી અને દુઃખી થઈ, આશ્રમથી થોડું દૂર, ભયથી પોતાના દેવસમાન પિતાની રાહ જોઈ રહી હતી.
સ મુહૂર્તાદુપસ્પૃશ્ય દેવર્ષિરમિતદ્યુતિઃ। સ્વમાશ્રમં શિષ્યવૃતં ક્ષુધાર્તઃ સન્યવર્તત
થોડા સમય પછી, અનંત તેજવાળા દેવર્ષિ, સ્નાન કરીને, પોતાના શિષ્યો સાથે અને ભૂખ્યા, પોતાના આશ્રમમાં પાછા ફર્યા.
સોપશ્યદરજાં દીનાં રજસા સમભિપ્લુતામ્। ચંદ્રસ્ય ઘનસંયુક્તાં જ્યોત્સ્નામિવ પરાજિતામ્
એણે અરજાને દુઃખી અને ધૂળથી ઢંકાયેલી જોઈ, જાણે મેઘોથી ઢંકાયેલી ચાંદની મલિન થઈ ગઈ હોય.