અગસ્ત્ય ઉવાચ। પુરા કૃતયુગે રાજા મનુર્દંડધરઃ પ્રભુઃ। તસ્ય પુત્રોથ નામ્નાસીદિક્ષ્વાકુરમિતદ્યુતિઃ
અગસ્ત્યે કહ્યું: પ્રાચીન કૃતયુગમાં મનુ નામનો દંડધારી મહારાજ હતો; તેના પુત્ર ઇક્ષ્વાકુ નામે પ્રસિદ્ધ અને તેજસ્વી હતો.
તં પુત્રં પૂર્વજં રાજ્યે નિક્ષિપ્ય ભુવિસંમતમ્। પૃથિવ્યાં રાજવંશાનાં ભવ રાજેત્યુવાચ હ
તે પુત્રને, જે સૌને પ્રિય હતો, રાજગાદી પર બેસાડી, મનુએ કહ્યું: 'પૃથ્વી પર રાજવંશોમાં તું રાજા બન.'
તથેતિ ચ પ્રતિજ્ઞાતં પિતુઃ પુત્રેણ રાઘવ। તતઃપરમસંહૃષ્ટઃ પુનસ્તં પ્રત્યભાષત
પિતાને પુત્રએ કહ્યું: 'જેમ કહ્યું તેમ જ થશે, હે રાઘવ.' પછી પિતા ખૂબ આનંદિત થઈને ફરી બોલ્યા.
પ્રીતોસ્મિ પરમોદાર કર્મણા તે ન સંશયઃ। દંડેન ચ પ્રજા રક્ષ ન ચ દંડમકારણમ્
'હું તારા ઉત્તમ કાર્યથી પ્રસન્ન છું, એમાં કોઈ શંકા નથી; પ્રજાનું રક્ષણ દંડથી કર, પણ કારણ વિના દંડ ન આપ.'
અપરાધિષુ યો દંડઃ પાત્યતે માનવૈરિહ। સ દંડો વિધિવન્મુક્તઃ સ્વર્ગં નયતિ પાર્થિવમ્
'માનવોમાં જે દોષી હોય તેને યોગ્ય રીતે દંડ આપો, એ દંડ રાજાને સ્વર્ગે લઈ જાય છે.'
તસ્માદ્દણ્ડે મહાબાહો યત્નવાન્ભવ પુત્રક। ધર્મસ્તે પરમો લોકે કૃત એવં ભવિષ્યતિ
તેથી, હે બલવાન પુત્ર, દંડમાં સાવધાન રહેજે; આવું કરવાથી તારો સર્વોત્તમ ધર્મ જગતમાં સ્થાપિત થશે.
ઇતિ તં બહુસંદિશ્ય મનુઃ પુત્રં સમાધિના। જગામ ત્રિદિવં હૃષ્ટો બ્રહ્મલોકમનુત્તમમ્
મનુએ પોતાના પુત્રને અનેક ઉપદેશો આપ્યા પછી, આનંદથી, એકાગ્ર ચિત્તે, સર્વોચ્ચ બ્રહ્મલોકમાં વિદાય લીધા.
જનયિષ્યે કથં પુત્રાનિતિ ચિંતાપરોઽભવત્। કર્મભિર્બહુભિસ્તૈસ્તૈસ્સસુતૈસ્સંયુતોઽભવત્
પુત્રો કેવી રીતે જન્મે એ વિચારે તે absorbed થયો, અને અનેક કર્મો દ્વારા તેને એ પુત્રો પ્રાપ્ત થયા.
તોષયામાસ પુત્રૈસ્સ પિતૄન્દેવસુતોપમૈઃ। સર્વેષામુત્તમસ્તેષાં કનીયાન્રઘુનંદન
પુત્રોએ, દેવપુત્રો જેવાં, પોતાના પિતૃઓને પ્રસન્ન કર્યા; એ બધામાં સૌથી નાનો પુત્ર રઘુનંદન હતો.
શૂરશ્ચ કૃતવિદ્યશ્ચ ગુરુશ્ચ જનપૂજયા। નામ તસ્યાથ દંડેતિ પિતા ચક્રે સ બુદ્ધિમાન્
તે પુત્ર શૂરવીર, વિદ્યા પ્રાપ્ત કરેલો અને લોકોમાં માન પામેલો ગુરુ હતો; તેના બુદ્ધિશાળી પિતાએ તેનું નામ દંડ રાખ્યું.
ભવિષ્યદ્દણ્ડપતનં શરીરે તસ્ય વીક્ષ્ય ચ। સંપશ્યમાનસ્તં દોષં ઘોરં પુત્રસ્ય રાઘવ
દંડના શરીરનું ભવિષ્યમાં પતન થશે એ જોઈને, અને પુત્રમાં એ ભયાનક દોષ જોઈ, હે રાઘવ, મનુએ વિચાર કર્યો.
સ વિંધ્યનીલયોર્મધ્યે રાજ્યમસ્ય દદૌ પ્રભુઃ। સ દંડસ્તત્ર રાજાભૂદ્રમ્યે પર્વતમૂર્દ્ધનિ
પ્રભુએ વિંધ્ય અને નીલય પર્વતો વચ્ચેનું રાજ્ય તેને આપ્યું; ત્યાં દંડ એ સુંદર પર્વતની ટોચ પર રાજા બન્યો.
પુરં ચાપ્રતિમં તેન નિવેશાય તથા કૃતમ્। નામ તસ્ય પુરસ્યાથ મધુમત્તમિતિ સ્વયમ્
તેને ત્યાં પોતાના નિવાસ માટે અનન્ય અને અદ્વિતીય નગર સ્થાપ્યું; અને એ નગરનું નામ તેણે પોતે મધુમત્ત રાખ્યું.
તથાદેશેન સંપન્નઃ શૂરો વાસમથાકરોત્। એવં રાજા સ તદ્રાજ્યં ચકાર સપુરોહિતઃ
આ રીતે આજ્ઞાથી સમૃદ્ધ થયેલો એ શૂરવીર ત્યાં વસ્યો; અને એ રાજાએ પોતાના પુરોહિત સાથે એ રાજ્ય સંભાળ્યું.
પ્રહૃષ્ટ સુપ્રજાકીર્ણં દેવરાજો યથા દિવિ। તતઃ સ દંડઃ કાકુત્સ્થ બહુવર્ષગણાયુતમ્
આનંદથી ભરેલો અને ઉત્તમ સંતાનોથી ઘેરાયેલો, સ્વર્ગના દેવરાજા જેવો, દંડ, હે કકુત્સ્થ, ઘણા વર્ષો સુધી રાજ્ય કરતો રહ્યો.
અકારયત્તુ ધર્માત્મા રાજ્યં નિહતકંટકં। અથ કાલે તુ કસ્મિંશ્ચિદ્રાજા ભાર્ગવમાશ્રમમ્
એ ધર્મનિષ્ઠ રાજાએ રાજ્યમાં બધાં દુઃખ દૂર કરી શાંતિથી શાસન કર્યું; પછી ક્યારેક એ રાજા ભાર્ગવના આશ્રમમાં ગયો.
રમણીયમુપાક્રામચ્ચૈત્રમાસે મનોરમે। તત્ર ભાર્ગવકન્યાં તુ રૂપેણાપ્રતિમાં ભુવિ
ચૈત્ર માસના સુંદર સમયમાં એ મનોહર સ્થળે પહોંચ્યો; ત્યાં તેને ભૂમિ પર સૌંદર્યમાં અનન્ય એવી ભાર્ગવકન્યા દેખાઈ.
વિચરંતીં વનોદ્દેશે દંડોઽપશ્યદનુત્તમામ્। ઉત્તુંગપીવરીં શ્યામાં ચંદ્રાભવદનાં શુભામ્
જ્યારે એ કન્યા વનમાં ફરતી હતી, ત્યારે દંડે તેને જોયી — ઊંચી, ગઠીલી, શ્યામવર્ણની, ચાંદની જેવું મુખવાળું અને શુભ.
સુનાસાં ચારુસર્વાંગીં પીનોન્નતપયોધરામ્। મધ્યે ક્ષામાં ચ વિસ્તીર્ણાં દૃષ્ટ્વા તાં કુરુતે મુદમ્
સુંદર નાક, સૌમ્ય અંગો, ઊંચા અને ગોળ સ્તનો, કમરે પાતળી અને પહોળી કાયાની એ કન્યાને જોઈને દંડ આનંદિત થયો.
એકવસ્ત્રાં વને ચૈકાં પ્રથમે યૌવને સ્થિતામ્। સ તાં દૃષ્ટ્વાત્વધર્મેણ અનંગશરપીડિતઃ
એ એકલી કન્યા વનમાં એક જ વસ્ત્રમાં, યુવાનીના પ્રથમ ઉંમરે હતી; તેને જોઈને દંડ કામના બાણથી વ્યાકુળ થઈ અયોગ્ય રીતે વર્ત્યો.
અભિગમ્ય સુવિશ્રાંતાં કન્યાં વચનમબ્રવીત્। કુતસ્ત્વમસિ સુશ્રોણિ કસ્ય ચાસિ સુશોભને
સુવિશ્વાંતિ એ કન્યાને નજીક જઈ દંડે પૂછ્યું: 'હે સુંદર કટિવાળી, તું ક્યાંથી આવી છે? અને હે સુંદર, તું કોની પુત્રી છે?'
પીડતોહમનંગેન પૃચ્છામિ ત્વાં સુશોભને। ત્વયા મેઽપહૃતં ચિત્તં દર્શનાદેવ સુંદરિ
'હે સુંદર, હું કામથી પીડાઈને તને પૂછું છું; માત્ર તને જોઈને જ, હે સુન્દરી, મારું મન તું લઈ ગઈ છે.'
ઇદં તે વદનં રમ્યં મુનીનાં ચિત્તહારકમ્। યદ્યહં ન લભે ભોક્તું મૃતં મામવધારય
'તું જેવું આકર્ષક મુખ ધરાવે છે, એ ઋષિઓના મનને પણ મોહી લે છે; જો હું તને ન મેળવી શકું, તો મને મરેલો જ માનજે.'
ત્વયા હૃતા મમ પ્રાણા માં જીવય સુલોચને। દાસોસ્મિ તે વરારોહે ભક્તં માં ભજ શોભને
'હે સુંદર નેત્રવાળી, તું મારું જીવન લઈ ગઈ છે; હવે તું મને જીવંત રાખ, હે સુંદર કટિવાળી. હું તારો દાસ છું; હે તેજસ્વિ, મને ભક્ત તરીકે સ્વીકાર.'
તસ્યૈવં તુ બ્રુવાણસ્ય મદોન્મત્તસ્ય કામિનઃ। ભાર્ગવી પ્રત્યુવાચેદં વચઃ સવિનયં નૃપમ્
તે રાજા કામ અને અહંકારથી મસ્ત થઈને જ્યારે આવું બોલતો હતો, ત્યારે ભાર્ગવી એ વિનમ્રતાપૂર્વક રાજાને કહ્યું.
ભાર્ગવસ્ય સુતાં વિદ્ધિ શુક્રસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ। અરજાં નામ રાજેંદ્ર જ્યેષ્ઠામાશ્રમવાસિનઃ
હે રાજા, હું શુક્ર નામના પવિત્ર કર્મવાળા ભાર્ગવની દીકરી છું. મારો નામ અરજા છે અને હું આશ્રમમાં રહેતી બહેનોમાં મોટી છું.
શુક્રઃ પિતા મે રાજેંદ્ર ત્વં ચ શિષ્યો મહાત્મનઃ। ધર્મતો ભગિની ચાહં ભવામિ નૃપનંદન
હે રાજા, શુક્ર મારા પિતા છે અને તમે એ મહાન આત્માના શિષ્ય છો. ધર્મથી હું તમારી બહેન છું, હે રાજકુમાર.
એવંવિધં વચો વક્તું ન ત્વમર્હસિ પાર્થિવ। અન્યેભ્યોપિ સુદુષ્ટેભ્યો રક્ષ્યા ચાહં સદા ત્વયા
હે રાજા, તું આવું બોલવા યોગ્ય નથી. મને તો તારે હંમેશા—even બીજા દુષ્ટ લોકો પાસેથી પણ—રક્ષાવવી જોઈએ.
ક્રોધનો મે પિતા રૌદ્રો ભસ્મત્વં ત્વાં સમાનયેત્। અથવા રાજધર્મેણાસંબંધં કુરુષે બલાત્
મારા પિતા ક્રોધી અને ભયાનક છે; તેઓ તને ભસ્મ કરી શકે. નહિંતર, રાજધર્મથી તું બળજબરીથી અયોગ્ય સંબંધ બાંધે છે.
પિતરં યાચયસ્વ ત્વં ધર્મદૃષ્ટેન કર્મણા। વરયસ્વ નૃપશ્રેષ્ઠ પિતરં મે મહાદ્યુતિમ્
તારે યોગ્ય રીતથી મારા પિતાને વિનંતી કરવી જોઈએ. હે શ્રેષ્ઠ રાજા, મારા તેજસ્વી પિતાને પસંદ કર.