યેન લોકોઽક્ષયઃ સ્વર્ગો ભવિતા ત્વત્કૃતેન મે। તતઃ પ્રતિગ્રહો દત્તો જગદ્વંદ્ય નૃપેણ હિ
તમારા કાર્યથી મને અવિનાશી લોક અને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થશે; તેથી, જગતમાં પૂજ્ય એવા રાજાએ મને દાન આપ્યું.
ભવાન્મામનુગૃહ્ણાતુ પ્રતીચ્છસ્વ પ્રતિગ્રહમ્
મારો ઉપકાર કરો અને મારું આ દાન સ્વીકારો.
કૃતા મતિસ્તારણાય ન લોભાદ્રઘુનંદન। ગૃહીતે ભૂષણે રામ મમ હસ્તગતે તદા
મારી મનશા મુક્તિ માટે હતી, લોભથી નહોતી, હે રઘુનંદન; જ્યારે મેં આ ભૂષણ લીધું, ત્યારે તે મારા હાથમાં આવ્યું.
માનુષઃ પૌર્વિકો દેહસ્તદા નષ્ટોસ્ય ભૂપતે। પ્રણષ્ટે તુ શરીરે ચ રાજર્ષિઃ પરયા મુદા
એ સમયે, હે રાજા, તેનો પહેલો માનવ દેહ નષ્ટ થયો; અને દેહ નષ્ટ થતાં રાજર્ષિ ખૂબ આનંદિત થયો.
મયોક્તોસૌ વિમાનેન જગામ ત્રિદિવં પુનઃ। તેન મે શક્રતુલ્યેન દત્તમાભરણં શુભં
મેં તેને કહ્યું અને તે વિમાનમાં બેસી ફરી સ્વર્ગે ગયો; તે ઇન્દ્ર સમાન પુરુષે મને શુભ આભૂષણ આપ્યું.
તસ્મિન્નિમિત્તે કાકુત્સ્થ દત્તમદ્ભુતકર્મણા। શ્વેતો વૈદર્ભકો રાજા તદાભૂદ્ગતકલ્મષઃ
આ આશ્ચર્યજનક કાર્યથી, હે કાકુત્સ્થ, વિદર્ભનો શ્વેત રાજા પાપમુક્ત થયો.
પુલસ્ત્ય ઉવાચ। તદદ્ભુતતમં વાક્યં શ્રુત્વા ચ રઘુનંદનઃ। ગૌરવાદ્વિસ્મયાચ્ચાપિ ભૂયઃ પ્રષ્ટું પ્રચક્રમે
પુલસ્ત્યે કહ્યું: એ અદ્ભુત વાત સાંભળી, રઘુનંદન રામે માન અને આશ્ચર્યથી ફરી પૂછવાનું શરૂ કર્યું.
રામ ઉવાચ। ભગવંસ્તદ્વનં ઘોરં યત્રાસૌ તપ્તવાંસ્તપઃ। શ્વેતો વૈદર્ભકો રાજા તદદ્ભુતમભૂત્કથં
રામે કહ્યું: હે ભગવન, એ ભયાનક જંગલ જ્યાં વિદર્ભના શ્વેત રાજાએ તપ કર્યું, એ અદ્ભુત ઘટના કેવી રીતે બની?
વિષમં તદ્વનં રાજા શૂન્યં મૃગવિવર્જિતં। પ્રવિષ્ટસ્તપ આસ્થાતું કથં વદ મહામુને
એ જંગલ કઠણ, સુનસાન અને પ્રાણીઓ વિહોણું હતું; રાજા ત્યાં તપ કરવા કેવી રીતે ગયો? કહો, હે મહામુની.
સમંતાદ્યોજનશતં નિર્મનુષ્યમભૂત્કથં। ભવાન્કથં પ્રવિષ્ટસ્તદ્યેન કાર્યેણ તદ્વદ
એ વિસ્તાર ચારેય બાજુએ સો યોજન જેટલો માનવવિહોણો કેમ થયો? તમે ત્યાં કેવી રીતે ગયા અને કયા કામ માટે? એ કહો.
અગસ્ત્ય ઉવાચ। પુરા કૃતયુગે રાજા મનુર્દંડધરઃ પ્રભુઃ। તસ્ય પુત્રોથ નામ્નાસીદિક્ષ્વાકુરમિતદ્યુતિઃ
અગસ્ત્યે કહ્યું: પ્રાચીન કૃતયુગમાં મનુ નામનો દંડધારી મહારાજ હતો; તેના પુત્ર ઇક્ષ્વાકુ નામે પ્રસિદ્ધ અને તેજસ્વી હતો.
તં પુત્રં પૂર્વજં રાજ્યે નિક્ષિપ્ય ભુવિસંમતમ્। પૃથિવ્યાં રાજવંશાનાં ભવ રાજેત્યુવાચ હ
તે પુત્રને, જે સૌને પ્રિય હતો, રાજગાદી પર બેસાડી, મનુએ કહ્યું: 'પૃથ્વી પર રાજવંશોમાં તું રાજા બન.'
તથેતિ ચ પ્રતિજ્ઞાતં પિતુઃ પુત્રેણ રાઘવ। તતઃપરમસંહૃષ્ટઃ પુનસ્તં પ્રત્યભાષત
પિતાને પુત્રએ કહ્યું: 'જેમ કહ્યું તેમ જ થશે, હે રાઘવ.' પછી પિતા ખૂબ આનંદિત થઈને ફરી બોલ્યા.
પ્રીતોસ્મિ પરમોદાર કર્મણા તે ન સંશયઃ। દંડેન ચ પ્રજા રક્ષ ન ચ દંડમકારણમ્
'હું તારા ઉત્તમ કાર્યથી પ્રસન્ન છું, એમાં કોઈ શંકા નથી; પ્રજાનું રક્ષણ દંડથી કર, પણ કારણ વિના દંડ ન આપ.'
અપરાધિષુ યો દંડઃ પાત્યતે માનવૈરિહ। સ દંડો વિધિવન્મુક્તઃ સ્વર્ગં નયતિ પાર્થિવમ્
'માનવોમાં જે દોષી હોય તેને યોગ્ય રીતે દંડ આપો, એ દંડ રાજાને સ્વર્ગે લઈ જાય છે.'
તસ્માદ્દણ્ડે મહાબાહો યત્નવાન્ભવ પુત્રક। ધર્મસ્તે પરમો લોકે કૃત એવં ભવિષ્યતિ
તેથી, હે બલવાન પુત્ર, દંડમાં સાવધાન રહેજે; આવું કરવાથી તારો સર્વોત્તમ ધર્મ જગતમાં સ્થાપિત થશે.
ઇતિ તં બહુસંદિશ્ય મનુઃ પુત્રં સમાધિના। જગામ ત્રિદિવં હૃષ્ટો બ્રહ્મલોકમનુત્તમમ્
મનુએ પોતાના પુત્રને અનેક ઉપદેશો આપ્યા પછી, આનંદથી, એકાગ્ર ચિત્તે, સર્વોચ્ચ બ્રહ્મલોકમાં વિદાય લીધા.
જનયિષ્યે કથં પુત્રાનિતિ ચિંતાપરોઽભવત્। કર્મભિર્બહુભિસ્તૈસ્તૈસ્સસુતૈસ્સંયુતોઽભવત્
પુત્રો કેવી રીતે જન્મે એ વિચારે તે absorbed થયો, અને અનેક કર્મો દ્વારા તેને એ પુત્રો પ્રાપ્ત થયા.
તોષયામાસ પુત્રૈસ્સ પિતૄન્દેવસુતોપમૈઃ। સર્વેષામુત્તમસ્તેષાં કનીયાન્રઘુનંદન
પુત્રોએ, દેવપુત્રો જેવાં, પોતાના પિતૃઓને પ્રસન્ન કર્યા; એ બધામાં સૌથી નાનો પુત્ર રઘુનંદન હતો.
શૂરશ્ચ કૃતવિદ્યશ્ચ ગુરુશ્ચ જનપૂજયા। નામ તસ્યાથ દંડેતિ પિતા ચક્રે સ બુદ્ધિમાન્
તે પુત્ર શૂરવીર, વિદ્યા પ્રાપ્ત કરેલો અને લોકોમાં માન પામેલો ગુરુ હતો; તેના બુદ્ધિશાળી પિતાએ તેનું નામ દંડ રાખ્યું.
ભવિષ્યદ્દણ્ડપતનં શરીરે તસ્ય વીક્ષ્ય ચ। સંપશ્યમાનસ્તં દોષં ઘોરં પુત્રસ્ય રાઘવ
દંડના શરીરનું ભવિષ્યમાં પતન થશે એ જોઈને, અને પુત્રમાં એ ભયાનક દોષ જોઈ, હે રાઘવ, મનુએ વિચાર કર્યો.
સ વિંધ્યનીલયોર્મધ્યે રાજ્યમસ્ય દદૌ પ્રભુઃ। સ દંડસ્તત્ર રાજાભૂદ્રમ્યે પર્વતમૂર્દ્ધનિ
પ્રભુએ વિંધ્ય અને નીલય પર્વતો વચ્ચેનું રાજ્ય તેને આપ્યું; ત્યાં દંડ એ સુંદર પર્વતની ટોચ પર રાજા બન્યો.
પુરં ચાપ્રતિમં તેન નિવેશાય તથા કૃતમ્। નામ તસ્ય પુરસ્યાથ મધુમત્તમિતિ સ્વયમ્
તેને ત્યાં પોતાના નિવાસ માટે અનન્ય અને અદ્વિતીય નગર સ્થાપ્યું; અને એ નગરનું નામ તેણે પોતે મધુમત્ત રાખ્યું.
તથાદેશેન સંપન્નઃ શૂરો વાસમથાકરોત્। એવં રાજા સ તદ્રાજ્યં ચકાર સપુરોહિતઃ
આ રીતે આજ્ઞાથી સમૃદ્ધ થયેલો એ શૂરવીર ત્યાં વસ્યો; અને એ રાજાએ પોતાના પુરોહિત સાથે એ રાજ્ય સંભાળ્યું.
પ્રહૃષ્ટ સુપ્રજાકીર્ણં દેવરાજો યથા દિવિ। તતઃ સ દંડઃ કાકુત્સ્થ બહુવર્ષગણાયુતમ્
આનંદથી ભરેલો અને ઉત્તમ સંતાનોથી ઘેરાયેલો, સ્વર્ગના દેવરાજા જેવો, દંડ, હે કકુત્સ્થ, ઘણા વર્ષો સુધી રાજ્ય કરતો રહ્યો.
અકારયત્તુ ધર્માત્મા રાજ્યં નિહતકંટકં। અથ કાલે તુ કસ્મિંશ્ચિદ્રાજા ભાર્ગવમાશ્રમમ્
એ ધર્મનિષ્ઠ રાજાએ રાજ્યમાં બધાં દુઃખ દૂર કરી શાંતિથી શાસન કર્યું; પછી ક્યારેક એ રાજા ભાર્ગવના આશ્રમમાં ગયો.
રમણીયમુપાક્રામચ્ચૈત્રમાસે મનોરમે। તત્ર ભાર્ગવકન્યાં તુ રૂપેણાપ્રતિમાં ભુવિ
ચૈત્ર માસના સુંદર સમયમાં એ મનોહર સ્થળે પહોંચ્યો; ત્યાં તેને ભૂમિ પર સૌંદર્યમાં અનન્ય એવી ભાર્ગવકન્યા દેખાઈ.
વિચરંતીં વનોદ્દેશે દંડોઽપશ્યદનુત્તમામ્। ઉત્તુંગપીવરીં શ્યામાં ચંદ્રાભવદનાં શુભામ્
જ્યારે એ કન્યા વનમાં ફરતી હતી, ત્યારે દંડે તેને જોયી — ઊંચી, ગઠીલી, શ્યામવર્ણની, ચાંદની જેવું મુખવાળું અને શુભ.
સુનાસાં ચારુસર્વાંગીં પીનોન્નતપયોધરામ્। મધ્યે ક્ષામાં ચ વિસ્તીર્ણાં દૃષ્ટ્વા તાં કુરુતે મુદમ્
સુંદર નાક, સૌમ્ય અંગો, ઊંચા અને ગોળ સ્તનો, કમરે પાતળી અને પહોળી કાયાની એ કન્યાને જોઈને દંડ આનંદિત થયો.
એકવસ્ત્રાં વને ચૈકાં પ્રથમે યૌવને સ્થિતામ્। સ તાં દૃષ્ટ્વાત્વધર્મેણ અનંગશરપીડિતઃ
એ એકલી કન્યા વનમાં એક જ વસ્ત્રમાં, યુવાનીના પ્રથમ ઉંમરે હતી; તેને જોઈને દંડ કામના બાણથી વ્યાકુળ થઈ અયોગ્ય રીતે વર્ત્યો.