અવશ્યં તુ મયા જ્ઞેયા સરસોસ્ય વિનિષ્ક્રિયા। યાવદેવં સ્થિતશ્ચાહં ચિંતયાનો રઘૂત્તમ
પણ મને તો આ સરોવરનું રહસ્ય ચોક્કસ જાણી લેવું જ પડશે; આમ ઊભો રહીને હું એ વિશે વિચારતો રહ્યો, હે રઘુવંશમાં શ્રેષ્ઠ.
અથાપશ્યં મૂહૂર્તાત્તુ દિવ્યમદ્ભુતદર્શનમ્। વિમાનં પરમોદારં હંસયુક્તં મનોજવમ્
એ પછી થોડા જ સમયે મેં એક અદ્ભુત અને દિવ્ય દૃશ્ય જોયું—હંસો જોડાયેલું, મનગમતું અને અતિ સુંદર વિમાન દેખાયું.
પુરસ્તત્ર સહસ્રં તુ વિમાનેપ્સરસાં નૃપ। ગંધર્વાશ્ચૈવ તત્સંખ્યા રમયંતિ વરં નરમ્
એ વિમાનની આગળ હજારો અપ્સરાઓ અને એટલાં જ સંખ્યામાં ગંધર્વો એ ઉત્તમ પુરુષને આનંદ આપી રહ્યા હતા, હે રાજા.
ગાયંતિ દિવ્યગેયાનિ વાદયંતિ તથા પરે। અથાપશ્યં નરં તસ્માદ્વિમાનાદવરોહિતમ્
કેટલાંક દિવ્ય ગીતો ગાઈ રહ્યા હતા, તો બીજાઓ વાદ્યો વગાડી રહ્યા હતા; એ સમયે મેં જોયું કે એ વિમાનમાંથી એક પુરુષ નીચે ઉતર્યો.
શવમાંસં ભક્ષયન્તં ચ સ્નાત્વા રઘુકુલોદ્વહ। તતો ભુક્ત્વા યથાકામં સ માંસં બહુપીવરમ્
એ પુરુષે લાશનું માંસ ખાધું અને પછી સ્નાન કરીને, હે રઘુકુલના શ્રેષ્ઠ, પોતાની ઇચ્છા મુજબ એ ભરપૂર માંસ ફરીથી ખાધું.
અવતીર્ય સરઃ શીઘ્રમારુરોહ દિવં પુનઃ। તમહં દેવસંકાશં શ્રિયા પરમયાન્વિતમ્
પછી એ ઝડપથી સરોવરમાં ઉતર્યો અને ત્યાંથી ફરી સ્વર્ગમાં ચડી ગયો; મેં તેને દેવતાસમાન અને અતિ તેજસ્વી રૂપે જોયો.
ભો ભો સ્વર્ગિન્મહાભાગ પૃચ્છામિ ત્વાં કથં ત્વિદમ્। જુગુપ્સિતસ્તવાહારો ગતિશ્ચેયં તવોત્તમા
હે સ્વર્ગસ્થ મહાભાગ્યશાળી, હું તને પૂછું છું—તારો આહાર તો એટલો અઘોર છે, તો પણ તારી ગતિ એટલી ઉત્તમ કેમ છે?
યદિ ગુહ્યં ન ચૈતત્તે કથય ત્વદ્ય મે ભવાન્। કામતઃ શ્રોતુમિચ્છામિ કિમેતત્પરમં વચઃ
જો આ કોઈ ગુપ્ત વાત ન હોય તો આજે મને કહેજે; હું મારી ઇચ્છાથી આ પરમ રહસ્ય સાંભળવા માંગું છું.
કો ભવાન્વદ સંદેહમાહારશ્ચ વિગર્હિતઃ। ત્વયેદં ભુજ્યતે સૌમ્ય કિમર્થં ક્વ ચ વર્તસે
તમે કોણ છો? મારા સંશય દૂર કરો. હે સૌમ્ય, તમે આવું નિંદનીય ખોરાક કેમ ખાઓ છો? એનું કારણ શું છે અને તમે ક્યાં વસો છો?
કસ્યાયમૈશ્વરોભાવઃ શવત્વેન વિનિર્મિતઃ। આહારં ચ કથં નિંદ્યં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ
આ દિવ્ય અવસ્થા કોણની છે, જે લાશરૂપે પ્રગટ થઈ છે? અને તમારો આહાર આવો નિંદનીય કેમ છે? હું આ સત્ય જાણવા ઇચ્છું છું.
શ્રુત્વા ચ ભાષિતં તત્ર મમ રામ સતાં વર। પ્રાંજલિઃ પ્રત્યુવાચેદં સ સ્વર્ગી રઘુનંદન
હે રામ, સજ્જનોમાં શ્રેષ્ઠ, ત્યાં મેં જે કહ્યું તે સાંભળીને, એ સ્વર્ગવાસી પુરુષે હાથ જોડીને મને, રઘુનંદનને, ઉત્તર આપ્યો.
શૃણુષ્વાદ્ય યથાવૃત્તં મમેદં સુખદુઃખજમ્। કામો હિ દુરિતક્રમ્યઃ શૃણુ યત્પૃચ્છસે દ્વિજ
હવે તમે ધ્યાનથી સાંભળો, મારા સુખ-દુઃખની સાચી વાત શું છે; કારણ કે ઇચ્છા જો ખોટી રીતે પાળી જાય તો દુઃખ જ આપે—હે દ્વિજ, તમે જે પૂછ્યું તે હું કહું છું.
પુરા વૈદર્ભકો રાજા પિતા મે હિ મહાયશાઃ। વાસુદેવ ઇતિ ખ્યાતસ્ત્રિષુ લોકેષુ ધાર્મિકઃ
પહેલાં, મારા પિતા વિદર્ભના પ્રસિદ્ધ અને ધર્મી રાજા હતા, જેમનું નામ વાસુદેવ હતું અને ત્રણેય લોકમાં તેમની ખ્યાતિ હતી.
તસ્ય પુત્રદ્વયં બ્રહ્મન્દ્વાભ્યાં સ્ત્રીભ્યામજાયત। અહં શ્વેત ઇતિ ખ્યાતો યવીયાન્સુરથોઽભવત્
તેમને બે પત્નીથી બે પુત્રો થયા; હું 'શ્વેત' તરીકે ઓળખાય છું અને મારો નાનો ભાઈ 'સુરથ' હતો.
પિતર્યુપરતે તસ્મિન્પૌરા મામભ્યષેચયન્। તત્રાહંકારયન્રાજ્યં ધર્મે ચાસં સમાહિતઃ
પિતાજી અવસાન પામ્યા પછી, નાગરિકોએ મને રાજા બનાવ્યો; પણ રાજ કરતો રહ્યો ત્યારે હું અભિમાની બની ગયો અને ધર્મમાં સ્થિર રહ્યો નહીં.
એવં વર્ષસહસ્રાણિ બહૂનિ સમુપાવ્રજન્। મમ રાજ્યં કારયતઃ પરિપાલયતઃ પ્રજાઃ
આ રીતે, હજારો વર્ષો સુધી હું રાજ્ય ચલાવતો રહ્યો અને પ્રજાનું રક્ષણ કરતો રહ્યો.
સોહં નિમિત્તે કસ્મિંશ્ચિદ્વૈરાગ્યેણ દ્વિજોત્તમ। મરણં હૃદયે કૃત્વા તપોવનમુપાગમમ્
પછી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, કોઈ સમયે વૈરાગ્ય આવતા, મેં મૃત્યુનો વિચાર મનમાં કરીને તપોવનમાં ગયો.
સોહં વનમિદં રમ્યં ભૃશં પક્ષિવિવર્જિતમ્। પ્રવિષ્ટસ્તપ આસ્થાતુમસ્યૈવ સરસોંતિકે
હું આ મનોહર અને પક્ષીઓથી રહિત વનમાં આવી પહોંચ્યો અને આ જ સરોવર પાસે તપ કરવા લાગ્યો.
રાજ્યેઽભિષિચ્ય સુરથં ભ્રાતરં તં નરાધિપમ્। ઇદં સરઃ સમાસાદ્ય તપસ્તપ્તં સુદારુણમ્
મારે ભાઈ સુરથને રાજગાદી સોંપીને, હું આ સરોવર પાસે આવીને કઠોર તપ કર્યુ.
દશવર્ષસહસ્રાણિ તપસ્તપ્ત્વા મહાવને। શુભં તુ ભવનં પ્રાપ્તો બ્રહ્મલોકમનામયમ્
મહાવનમાં દસ હજાર વર્ષ સુધી તપ કર્યા પછી, હું સુંદર અને નિર્વિકાર બ્રહ્મલોકમાં પહોંચ્યો.
સ્વર્ગસ્થમપિ માં બ્રહ્મન્ક્ષુત્પિપાસે દ્વિજોત્તમ। અબાધેતાં ભૃશં ચાહમભવં વ્યથિતેંદ્રિયઃ
પણ, હે બ્રાહ્મણ, સ્વર્ગમાં હોવા છતાં મને ભારે ભૂખ અને તરસ લાગતી રહી અને મારા ઇન્દ્રિયો પીડાતી રહી.
તતસ્ત્રિભુવનશ્રેષ્ઠમવોચં વૈ પિતામહમ્। ભગવન્સ્વર્ગલોકોઽયં ક્ષુત્પિપાસા વિવર્જિતઃ
પછી મેં ત્રણેય લોકના શ્રેષ્ઠ પિતામહને કહ્યું: 'ભગવાન, કહે છે કે આ સ્વર્ગલોકમાં ભૂખ અને તરસ નથી હોતી.'
કસ્યેયં કર્મણઃ પક્તિઃ ક્ષુત્પિપાસે યતો હિ મે। આહારઃ કશ્ચ મે દેવ બ્રૂહિ ત્વં શ્રીપિતામહ
'મને આ ભૂખ અને તરસ કયા કર્મના પરિણામે મળી છે? હે પિતામહ, કૃપા કરીને કહો કે મારો ખોરાક શું છે?'
તતઃ પિતામહઃ સમ્યક્ચિરં ધ્યાત્વા મહામુને। મામુવાચ તતો વાક્યં નાસ્તિ ભોજ્યં સ્વદેહજમ્
પછી પિતામહે લાંબો ધ્યાન કરીને કહ્યું: 'અહીં તારા પોતાના શરીર સિવાય બીજું કંઈ ખાવાનું નથી.'
ૠતે તે સ્વાનિ માંસાનિ ભક્ષય ત્વં તુ હિ નિત્યશઃ। સ્વશરીરં ત્વયા પુષ્ટં કુર્વતા તપ ઉત્તમમ્
'તારે તારા પોતાના માંસને જ હંમેશા ખાવું પડે છે; તું તારા શરીરને પોષી શ્રેષ્ઠ તપ કરે છે.'
નાદત્તં જાયતે તાત શ્વેત પશ્ય મહીતલે। આગ્રહાદ્ભિક્ષમાણાય ભિક્ષાપિ પ્રાણિને પુરા
'શ્વેત, પૃથ્વી પર જો, આપ્યા વિના કશું મળતું નથી; ભિક્ષુકને પણ ભિક્ષા આગ્રહથી જ મળતી હતી.'
ન હિ દત્તા ગૃહે ભ્રાંત્યા મોહાદતિથયે તદા। તેન સ્વર્ગગતસ્યાપિ ક્ષુત્પિપાસે તવાધુના
'જો કોઈ ઘરમાં અતિથિને ભુલથી કે મોહથી આપતું નથી, તો સ્વર્ગમાં પણ તેને હવે ભૂખ અને તરસ સતાવે છે.'
સ ત્વં પ્રપુષ્ટમાહારૈઃ સ્વશરીરમનુત્તમમ્। ભક્ષયસ્વ ચ રાજેંદ્ર સા તે તૃપ્તિર્ભવિષ્યતિ1.36.
'હું કહું છું, હે રાજા, તું તારા શરીરને સારી રીતે પોષી તેને જ ખા; એથી તને સંતોષ મળશે.'
એવમુક્તસ્તતો દેવં બ્રહ્માણમહમુક્તવાન્। ભક્ષિતે ચ સ્વકે દેહે પુનરન્યન્ન મે વિભો
આ રીતે સાંભળીને, મેં ભગવાન બ્રહ્માને કહ્યું: 'મારા શરીરને ખાઈ લીધા પછી, હે પ્રભુ, હવે મારે બીજું ખાવાનું નથી.'
ક્ષુધાનિવારણં નૈવ દેહસ્યાસ્ય વિનૌદનં। ખાદામિ હ્યક્ષયં દેવ પ્રિયં મે ન હિ જાયતે
'આ શરીરને અન વિના ભૂખથી છૂટકારો નથી; હું મારું અક્ષય માંસ જ ખાઉં છું, પણ તેમાં મને આનંદ મળતો નથી.'