દૃષ્ટ્વા પ્રીતિસમાયુક્તો ભૂયશ્ચેદં વ્યચિંતયત્। નેદૃશાનિ ચ રત્નાનિ મયા દૃષ્ટાનિ કાનિચિત્
તે જોઈને રામ આનંદથી ભરાઈ ગયો અને ફરી વિચાર કર્યો: 'આવા રત્નો મેં ક્યાંય જોયા નથી.'
ઉપશોભાનિ બદ્ધાનિ પૃથ્વીમૂલ્યસમાનિ ચ। વિભીષણસ્ય લંકાયાં ન દૃષ્ટાનિ મયા પુરા
આ રત્નો એટલા સુંદર રીતે ગાંઠી અને મૂલ્યમાં પૃથ્વી જેટલા છે, આવા રત્નો મેં વિભીષણની લંકામાં પણ પહેલાં ક્યારેય જોયા નથી.
ઇતિ સંચિત્ય મનસા રાઘવસ્તમૃષિં પુનઃ। આગમં તસ્ય દિવ્યસ્ય પ્રષ્ટું સમુપચક્રમે
એ રીતે મનમાં વિચાર કરીને, રાઘવએ ફરી ઋષિ પાસે જઈને એ દિવ્ય આભૂષણની ઉત્પત્તિ વિશે પૂછવાનું શરૂ કર્યું.
અત્યદ્ભુતમિદં બ્રહ્મન્ન પ્રાપ્યં ચ મહીક્ષિતામ્। કથં ભગવતા પ્રાપ્તં કુતો વા કેન નિર્મિતમ્
'હે બ્રાહ્મણ, આ ખૂબ જ અદભુત છે અને રાજાઓ માટે અપ્રાપ્ય છે; તમે આ કઈ રીતે મેળવ્યું, ક્યાંથી અને કોણે બનાવ્યું?'
કુતૂહલવશાચ્ચૈવ પૃચ્છામિ ત્વાં મહામતે। કરતલેસ્થિતે રત્ને કરમધ્યં પ્રકાશતે
'કુતૂહલથી, હે વિદ્વાન, હું તમને પૂછું છું: હાથની હથેળીમાં રહેલું રત્ન હાથના મધ્યમાં તેજ આપે છે.'
અધમં તદ્વિજાનીયાત્સર્વશાસ્ત્રેષુ ગર્હિતમ્। દિશઃ પ્રકાશયેદ્યત્તન્મધ્યમં મુનિસત્તમ
'જે સૌથી નીચું હોય તે બધાં શાસ્ત્રોમાં નિંદિત છે, હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ; અને જે દિશાઓમાં તેજ આપે છે તે મધ્યમ ગણાય છે.'
ઊર્ધ્વગં ત્રિશિખં યત્સ્યાદુત્તમં તદુદાહૃતમ્। એતાન્યુત્તમજાતીનિ ઋષિભિઃ કીર્તિતાનિ તુ
'જે ત્રણ શિખા સાથે ઉપર તરફ તેજ આપે છે તે ઉત્તમ ગણાય છે; આવા શ્રેષ્ઠ પ્રકારના રત્નો ઋષિઓએ વખાણ્યા છે.'
આશ્ચર્યાણાં બહૂનાં હિ દિવ્યાનાં ભગવાન્નિધિઃ। એવં વદતિ કાકુત્સ્થે મુનિર્વાક્યમથાબ્રવીત્
અનેક અદભુત અને દિવ્ય ખજાનાઓમાં ભગવાન જ ખજાનાનું સ્થાન છે; આમ કાકુત્સ્થએ કહ્યું ત્યારે ઋષિએ જવાબ આપ્યો.
અગસ્ત્ય ઉવાચ। શૃણુ રામ પુરાવૃત્તં પુરા ત્રેતાયુગે મહત્। દ્વાપરે સમનુપ્રાપ્તે વને યદ્દૃષ્ટવાનહમ્
'અગસ્ત્યએ કહ્યું: રામ, ત્રેતાયુગમાં જે ઘટના બની, અને દ્વાપર યુગ આવતાં જંગલમાં મેં જે જોયું, એ સાંભળો.'
આશ્ચર્યં સુમહાબાહો નિબોધ રઘુનંદન। પુરા ત્રેતાયુગે હ્યાસીદરણ્યં બહુવિસ્તરમ્
'હે રઘુવંશી, બલવાન, એક અદભુત વાત સાંભળો: ત્રેતાયુગમાં એક વિશાળ જંગલ હતું.'
સમંતાદ્યોજનશતં મૃગવ્યાઘ્રવિવર્જિતમ્। તસ્મિન્નિષ્પુરુષેઽરણ્યે ચિકીર્ષુસ્તપ ઉત્તમમ્
'ચારેય બાજુએ સો યોજન જેટલું, જ્યાં કોઈ હરણ કે વાઘ નહોતાં; એ નિર્વન જંગલમાં હું શ્રેષ્ઠ તપ કરવા ઈચ્છતો હતો.'
અહમાક્રમિતું સૌમ્ય તદરણ્યમુપાગતઃ। તસ્યારણ્યસ્ય મધ્યં તુ યુક્તં મૂલફલૈઃ સદા
'હે સૌમ્ય, હું એ જંગલમાં પ્રવેશ્યો અને તેનું મધ્ય ભાગ હંમેશા મૂળ અને ફળોથી ભરપૂર હતું.'
શાકૈર્બહુવિધાકારૈર્નાનારૂપૈઃ સુકાનનૈઃ। તસ્યારણ્યસ્ય મધ્યે તુ પંચયોજનમાયતમ્
'તેમાં અનેક પ્રકારની શાકભાજી અને વિવિધ રૂપનાં સુંદર વન હતા; એ જંગલના મધ્યમાં પાંચ યોજન લાંબો વિસ્તાર હતો.'
હંસકારંડવાકીર્ણં ચક્રવાકોપશોભિતમ્। તત્રાશ્ચર્યં મયા દૃષ્ટં સરઃ પરમશોભિતમ્
'હંસ અને કાંદરા ભરેલા, ચક્રવાકથી શોભિત, ત્યાં મેં એક અદભુત અને અત્યંત સુંદર સરોવર જોયું.'
વિસારિકચ્છપાકીર્ણં બકપંક્તિગણૈર્યુતમ્। સમીપે તસ્ય સરસસ્તપસ્તપ્તું ગતઃ પુરા
એક વખત હું એ સરોવર પાસે ગયો, જ્યાં કાચબા અને મગરો ભરેલા હતા અને બગલાંઓની પંક્તિઓ બેઠેલી હતી, ત્યાં જઈને મેં તપ કરવાનું શરૂ કર્યું.
દેશં પુણ્યમુપેત્યૈવં સર્વહિંસાવિવર્જિતમ્। તત્રાહમવસં રાત્રિં નૈદાઘીં પુરુષર્ષભ
એ પવિત્ર અને સર્વ પ્રકારની હિંસાથી રહિત સ્થળે પહોંચી, મેં ઉનાળાની રાત ત્યાં વિતાવી, હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ.
પ્રભાતે પુરુત્થાય સરસ્તદુપચક્રમે। અથાપશ્યં શવમહમસ્પૃષ્ટજરસં ક્વચિત્
સવાર પડતાં જ હું વહેલું ઊઠી એ સરોવર પાસે ગયો; ત્યાં મેં એક જગ્યાએ એક લાશ જોઈ, જે હજી સુધી સડી ન હતી.
તિષ્ઠંતં પરયા લક્ષ્મ્યા સરસો નાતિદૂરતઃ। તદર્થં ચિંતયાનોહં મુહૂર્તમિવ રાઘવ
એ સરોવરથી બહુ દૂર નહિ, એક અજોડ સૌંદર્ય ધરાવતો પુરુષ ઊભો હતો; હું થોડો સમય એનું કારણ શું હશે એ વિચારી રહ્યો.
અસ્ય તીરે ન વૈ પ્રાણી કો વાપ્યેષ સુરર્ષભઃ। મુનિર્વા પાર્થિવો વાપિ ક્વ મુનિઃ પાર્થિવોપિ વા
આ કાંઠે તો કોઈ જીવંત પ્રાણી દેખાતું નથી—હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, આ કોણ હશે? શું એ કોઈ મુનિ છે કે રાજા? મુનિ કે રાજા ક્યાં છે?
અથવા પાર્થિવસુતસ્તસ્યૈવં સંભવઃ કૃતઃ। અતીતેહનિ રાત્રૌ વા પ્રાતર્વાપિ મૃતો યદિ
કે પછી એ કોઈ રાજકુમાર હશે અને આવું કશુંક એની સાથે બન્યું હશે; કદાચ ગઈકાલે રાત્રે કે આજે સવારે એનું મૃત્યુ થયું હશે.
અવશ્યં તુ મયા જ્ઞેયા સરસોસ્ય વિનિષ્ક્રિયા। યાવદેવં સ્થિતશ્ચાહં ચિંતયાનો રઘૂત્તમ
પણ મને તો આ સરોવરનું રહસ્ય ચોક્કસ જાણી લેવું જ પડશે; આમ ઊભો રહીને હું એ વિશે વિચારતો રહ્યો, હે રઘુવંશમાં શ્રેષ્ઠ.
અથાપશ્યં મૂહૂર્તાત્તુ દિવ્યમદ્ભુતદર્શનમ્। વિમાનં પરમોદારં હંસયુક્તં મનોજવમ્
એ પછી થોડા જ સમયે મેં એક અદ્ભુત અને દિવ્ય દૃશ્ય જોયું—હંસો જોડાયેલું, મનગમતું અને અતિ સુંદર વિમાન દેખાયું.
પુરસ્તત્ર સહસ્રં તુ વિમાનેપ્સરસાં નૃપ। ગંધર્વાશ્ચૈવ તત્સંખ્યા રમયંતિ વરં નરમ્
એ વિમાનની આગળ હજારો અપ્સરાઓ અને એટલાં જ સંખ્યામાં ગંધર્વો એ ઉત્તમ પુરુષને આનંદ આપી રહ્યા હતા, હે રાજા.
ગાયંતિ દિવ્યગેયાનિ વાદયંતિ તથા પરે। અથાપશ્યં નરં તસ્માદ્વિમાનાદવરોહિતમ્
કેટલાંક દિવ્ય ગીતો ગાઈ રહ્યા હતા, તો બીજાઓ વાદ્યો વગાડી રહ્યા હતા; એ સમયે મેં જોયું કે એ વિમાનમાંથી એક પુરુષ નીચે ઉતર્યો.
શવમાંસં ભક્ષયન્તં ચ સ્નાત્વા રઘુકુલોદ્વહ। તતો ભુક્ત્વા યથાકામં સ માંસં બહુપીવરમ્
એ પુરુષે લાશનું માંસ ખાધું અને પછી સ્નાન કરીને, હે રઘુકુલના શ્રેષ્ઠ, પોતાની ઇચ્છા મુજબ એ ભરપૂર માંસ ફરીથી ખાધું.
અવતીર્ય સરઃ શીઘ્રમારુરોહ દિવં પુનઃ। તમહં દેવસંકાશં શ્રિયા પરમયાન્વિતમ્
પછી એ ઝડપથી સરોવરમાં ઉતર્યો અને ત્યાંથી ફરી સ્વર્ગમાં ચડી ગયો; મેં તેને દેવતાસમાન અને અતિ તેજસ્વી રૂપે જોયો.
ભો ભો સ્વર્ગિન્મહાભાગ પૃચ્છામિ ત્વાં કથં ત્વિદમ્। જુગુપ્સિતસ્તવાહારો ગતિશ્ચેયં તવોત્તમા
હે સ્વર્ગસ્થ મહાભાગ્યશાળી, હું તને પૂછું છું—તારો આહાર તો એટલો અઘોર છે, તો પણ તારી ગતિ એટલી ઉત્તમ કેમ છે?
યદિ ગુહ્યં ન ચૈતત્તે કથય ત્વદ્ય મે ભવાન્। કામતઃ શ્રોતુમિચ્છામિ કિમેતત્પરમં વચઃ
જો આ કોઈ ગુપ્ત વાત ન હોય તો આજે મને કહેજે; હું મારી ઇચ્છાથી આ પરમ રહસ્ય સાંભળવા માંગું છું.
કો ભવાન્વદ સંદેહમાહારશ્ચ વિગર્હિતઃ। ત્વયેદં ભુજ્યતે સૌમ્ય કિમર્થં ક્વ ચ વર્તસે
તમે કોણ છો? મારા સંશય દૂર કરો. હે સૌમ્ય, તમે આવું નિંદનીય ખોરાક કેમ ખાઓ છો? એનું કારણ શું છે અને તમે ક્યાં વસો છો?
કસ્યાયમૈશ્વરોભાવઃ શવત્વેન વિનિર્મિતઃ। આહારં ચ કથં નિંદ્યં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ
આ દિવ્ય અવસ્થા કોણની છે, જે લાશરૂપે પ્રગટ થઈ છે? અને તમારો આહાર આવો નિંદનીય કેમ છે? હું આ સત્ય જાણવા ઇચ્છું છું.