પશ્યામિ તં મુનિં વંદ્યં જગતોસ્ય હિતે રતમ્। દૃષ્ટેન મે તથા દુઃખં નાશમેષ્યતિ સત્વરમ્
હું એ venerable મુનિને જોઈ રહ્યો છું, જે દુનિયાના કલ્યાણમાં તત્પર છે; એમને જોઈને મારા દુઃખ ઝડપથી દૂર થઈ જશે.
ઉદયેન સહસ્રાંશોર્હિમં યદ્વદ્વિલીયતે। તદ્વન્મે દુઃખસંપ્રાપ્તિઃ સર્વથા નાશમેષ્યતિ
જે રીતે હજારો કિરણોવાળા સૂર્યના ઉદય સાથે બરફ ઓગળી જાય છે, એ જ રીતે મારા દુઃખ પણ સંપૂર્ણપણે નાશ પામશે.
દૃષ્ટ્વા ચ દેવાન્સંપ્રાપ્તાનગસ્ત્યો ભગવાનૃષિઃ। અર્ઘ્યમાદાય સુપ્રીતઃ સર્વાંસ્તાનભ્યપૂજયત્
દેવતાઓને આવી ગયેલા જોઈને, પૂજનીય ઋષિ અગસ્ત્ય આનંદિત થઈને અર્ઘ્ય લઈને સૌને માન આપ્યો.
તે તુ ગૃહ્ય તતઃ પૂજાં સંભાષ્ય ચ મહામુનિં। જગ્મુસ્તેન તદા હૃષ્ટા નાકપૃષ્ઠં સહાનુગાઃ
તેમણે પૂજા સ્વીકારી અને મહામુનિ સાથે વાત કરીને, પોતાના અનુયાયીઓ સાથે આનંદપૂર્વક સ્વર્ગમાં ગયા.
ગતેષુ તેષુ કાકુત્સ્થઃ પુષ્પકાદવરુહ્ય ચ। અભિવાદયિતું પ્રાપ્તઃ સોગસ્ત્યમૃષિમુત્તમમ્
તેઓ જતા, કાકુત્સ્થ પુષ્પકમાંથી ઉતરીને અગસ્ત્ય ઋષિને વંદન કરવા આવ્યો.
રાજોવાચ। સુતો દશરથસ્યાહં ભવંતમભિવાદિતુમ્। આગતો વૈ મુનિશ્રેષ્ઠ સૌમ્યેનેક્ષસ્વ ચક્ષુષા
રાજાએ કહ્યું: હું દશરથનો પુત્ર છું, તમને વંદન કરવા આવ્યો છું, મુનિશ્રેષ્ઠ, કૃપા કરીને મારે પર સૌમ્ય દૃષ્ટિ કરો.
નિર્ધૂતપાપસ્ત્વાં દૃષ્ટ્વા ભવામીહ ન સંશયઃ। એતાવદુક્ત્વા સ મુનિમભિવાદ્ય પુનઃ પુનઃ
તમને જોઈને હું પાપમુક્ત થયો છું, એમાં કોઈ શંકા નથી; એમ કહીને તેણે ઋષિને વારંવાર વંદન કર્યું.
કુશલં ભૃત્યવર્ગસ્ય મૃગાણાં તનયસ્ય ચ। ભગવદ્દર્શનાકાંક્ષી શૂદ્રં હત્વા ત્વિહાગતઃ
તમારા સેવકો અને મૃગોના સંતાન સૌ સુખી છે? ભગવાનના દર્શન માટે, હું શૂદ્રનો વધ કરીને અહીં આવ્યો છું.
અગસ્ત્ય ઉવાચ। સ્વાગતં તે રઘુશ્રેષ્ઠ જગદ્વંદ્ય સનાતન। દર્શનાત્તવ કાકુત્સ્થ પૂતોહં મુનિભિઃ સહ
અગસ્ત્યએ કહ્યું: રઘુશ્રેષ્ઠ, તમારું સ્વાગત છે; તમે જગત દ્વારા પૂજ્ય અને સદાકાળ છે. કાકુત્સ્થ, તમારા દર્શનથી હું અને અન્ય મુનિઓ પવિત્ર થયા છીએ.
ત્વત્કૃતે રઘુશાર્દૂલ ગૃહાણાર્ઘં મહાદ્યુતે। સ્વાગતં નરશાર્દૂલ દિષ્ટ્યા પ્રાપ્તોસિ શત્રુહન્
રઘુઓમાં શ્રેષ્ઠ, તમારા માટે આ અર્ઘ્ય સ્વીકારો, મહાપ્રભા; મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, શુભ સંજોગે તમે આવ્યા છો, શત્રુનો નાશ કરનાર.
ત્વં હિ નિત્યં બહુમતો ગુણૈર્બહુભિરુત્તમૈઃ। અતસ્ત્વં પૂજનીયો વૈ મમ નિત્યં હૃદિસ્થિતઃ
તમે હંમેશા અનેક ઉત્તમ ગુણોથી સર્વેમાં માન્ય છો; તેથી તમે પૂજનીય છો અને મારા હૃદયમાં સદાય વસો છો.
સુરા હિ કથયંતિ ત્વાં શૂદ્રઘાતિનમાગતં। બ્રાહ્મણસ્ય ચ ધર્મેણ ત્વયા વૈ જીવિતઃ સુતઃ
દેવતાઓ કહે છે કે તમે શૂદ્રનો વધ કરીને આવ્યા છો; અને તમારા ધર્મથી બ્રાહ્મણનો પુત્ર ફરી જીવતો થયો છે.
ઉષ્યતાં ચેહ ભગવઃ સકાશે મમ રાઘવ। પ્રભાતે પુષ્પકેણાસિ ગંતાયોધ્યાં મહામતે
રાઘવ, ભગવાન, અહીં મારા સાથે રહો; સવારે પુષ્પકમાં બેઠા અયોધ્યા જશો, મહામતિ.
ઇદં ચાભરણં સૌમ્ય સુકૃતં વિશ્વકર્મણા। દિવ્યં દિવ્યેનવપુષા દીપ્યમાનં સ્વતેજસા
આ આભૂષણ, સૌમ્ય, વિશ્વકર્માએ કૌશલ્યપૂર્વક બનાવ્યું છે; એ દિવ્ય છે, દિવ્ય રૂપ ધરાવે છે અને પોતાના તેજથી ચમકી રહ્યું છે.
પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ રાજેન્દ્ર મત્પ્રિયં કુરુ રાઘવ। લબ્ધસ્ય હિ પુનર્દ્દાને સુમહત્ફલમુચ્યતે
રાજેન્દ્ર, આ સ્વીકારો અને મને પ્રસન્ન કરો, રાઘવ; મળેલું પાછું આપવાથી મોટું ફળ મળે છે, એમ કહેવાય છે.
ત્વં હિ શક્તઃ પરિત્રાતું સેંદ્રાનપિ સુરોત્તમાન્। તસ્માત્પ્રદાસ્યે વિધિવત્પ્રતીચ્છસ્વ નરર્ષભ
તમે ઇન્દ્ર સહિત શ્રેષ્ઠ દેવતાઓને પણ રક્ષી શકો છો; તેથી હું નિયમ પ્રમાણે આપું છું, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, સ્વીકારો.
અથોવાચ મહાબાહુરિક્ષ્વાકૂણાં મહારથઃ। કૃતાંજલિર્મુનિશ્રેષ્ઠં સ્વં ચ ધર્મમનુસ્મરન્
પછી ઇક્ષ્વાકુઓના મહાબાહુ, મહારથીએ, હાથ જોડીને મુનિશ્રેષ્ઠને પોતાના ધર્મને યાદ કરીને કહ્યું.
પ્રતિગ્રહો વૈ ભગવંસ્તવ મેઽત્ર વિગર્હિતઃ। ક્ષત્રિયેણ કથં વિપ્ર પ્રતિગ્રાહ્યં વિજાનતા
ભગવાન, અહીં આપની પાસેથી દાન સ્વીકારવું મારા માટે યોગ્ય નથી; બ્રાહ્મણ પાસેથી દાન લેવું ક્ષત્રિય માટે કેમ યોગ્ય હોય?
બ્રાહ્મણેન તુ યદ્દત્તં તન્મે ત્વં વક્તુમર્હસિ। સપુત્રો ગૃહવાનસ્મિ સમર્થોસ્મિ મહામુને
બ્રાહ્મણે જે આપ્યું છે, એ તમે મને જણાવો. મારા ઘરે દીકરો છે, ઘર છે, અને હું બધું કરવા સક્ષમ છું, મહામુનિ.
આપદા ચન ચાક્રાંતઃ કથં ગ્રાહ્યઃ પ્રતિગ્રહઃ। ભાર્યા મે સુચિરં નષ્ટા ન ચાન્યા મમ વિદ્યતે
મારે મુશ્કેલી આવી છે, તો પણ ભેટ કેવી રીતે સ્વીકારવી? મારી પત્ની ઘણા સમયથી ગુમ છે, અને બીજી કોઈ નથી.
કેવલં દોષભાગી ચ ભવામીહ ન સંશયઃ। કષ્ટાં ચૈવ દશાં પ્રાપ્ય ક્ષત્રિયોપિ પ્રતિગ્રહી
અહીં માત્ર હું જ દોષી બનીશ, એમાં કોઈ શંકા નથી. કષ્ટની સ્થિતિમાં ક્ષત્રિય પણ ભેટ લેતો બની જાય છે.
કુર્વન્ન દોષમાપ્નોતિ મનુરેવાત્ર કારણમ્। વૃદ્ધૌ ચ માતાપિતરૌ સાધ્વી ભાર્યા શિશુઃ સુતઃ
એવું કરવાથી દોષ લાગતો નથી; એ માટે મનુનો આદેશ છે. વૃદ્ધ માતાપિતા, સારા સ્વભાવની પત્ની અને નાના દીકરાને માટે.
અપ્યકાર્યશતં કૃત્વા ભર્તવ્યા મનુરબ્રવીત્। નાહં પ્રતીચ્છે વિપ્રર્ષે ત્વયા દત્તં પ્રતિગ્રહં
ભલે કોઈ અયોગ્ય કામો અનેક વાર કરેલા હોય, તેમ છતાં તેમને જાળવવા જોઈએ — મનુએ એવું કહ્યું છે. પણ, બ્રાહ્મણમુનિ, તમે જે આપ્યું છે, એ હું સ્વીકારતો નથી.
ન ચ મે ભવતા કોપઃ કાર્યો વૈ સુરપૂજિત
મારા પર તમે ગુસ્સો ન કરો, દેવો દ્વારા પૂજિત છો.
અગસ્ત્ય ઉવાચ। ન ચ પ્રતિગ્રહે દોષો ગૃહીતે પાર્થિવૈર્નૃપ। ભવાન્વૈ તારણે શક્તસ્ત્રૈલોક્યસ્યાપિ રાઘવ
અગસ્ત્યે કહ્યું: રાજાઓ ભેટ સ્વીકારે ત્યારે તેમાં દોષ નથી, રાજા. તમે તો ત્રણેય લોકને પણ બચાવવાની શક્તિ ધરાવો છો, રાઘવ.
તારય બ્રાહ્મણં રામ વિશેષેણ તપસ્વિનં। તસ્માત્પ્રદાસ્યે વિધિવત્પ્રતીચ્છસ્વ નરાઘિપ
રામ, બ્રાહ્મણને, ખાસ કરીને તપસ્વીને, બચાવો. તેથી હું નિયમ પ્રમાણે આપું છું — સ્વીકારો, મનુષ્યોના રાજા.
રામ ઉવાચ। ક્ષત્રિયેણ કથં વિપ્ર પ્રતિગ્રાહ્યં વિજાનતા। બ્રાહ્મણેન તુ યદ્દત્તં તન્મે ત્વં વક્તુમર્હસિ
રામે કહ્યું: ક્ષત્રિયે જાણીને કેવી રીતે ભેટ સ્વીકારી શકે, બ્રાહ્મણ? પણ બ્રાહ્મણે જે આપ્યું છે, એ તમે મને જણાવો.
અગસ્ત્ય ઉવાચ। આસીત્કૃતયુગે રામ બ્રહ્મપૂતે પુરાતને। અપાર્થિવાઃ પ્રજાઃ સર્વાઃ સુરાણાં ચ શતક્રતુઃ
અગસ્ત્યે કહ્યું: રામ, કૃતયુગમાં, બ્રહ્માના શુદ્ધ અને પ્રાચીન યુગમાં, બધાં જીવોમાં રાજા નહોતો, અને દેવોમાં ઇન્દ્ર રાજા હતો.
તાઃ પ્રજા દેવદેવેશં રાજાર્થં સમુપાગમન્। સુરાણાં વિદ્યતે રાજા દેવદેવઃ શતક્રતુઃ
એ જીવોએ દેવોના રાજા પાસે રાજાની માંગ માટે ગયા. દેવોમાં રાજા એટલે દેવોના રાજા, ઇન્દ્ર.
શ્રેયસેસ્માસુ લોકેશ પાર્થિવં કુરુ સાંપ્રતં। યસ્મિન્પૂજાં પ્રયુંજાનાઃ પુરુષા ભુંજતે મહીમ્
અમારી ભલાઈ માટે, જગતના સ્વામી, હવે રાજા નિમવો, જેને માન આપીને લોકો ધરતીનો આનંદ માણે.