તદહં દેવતાદેશાત્તત્કાર્યાર્થે મહામુનિં। પશ્યામિ તં મુનિં ગત્વા દેવદાનવપૂજિતમ્
તે માટે, દેવોના આદેશથી, હું એ મહામુનિ, જે દેવો અને દાનવો દ્વારા પૂજાય છે, તેને મળવા જઈ રહ્યો છું.
ઉપદેશં ચ મે તુષ્ટઃ સ્વયં દાસ્યતિ સત્તમઃ। દુઃખી યેન પુનર્મર્ત્યે ન ભવામિ કદાચન
સંતોષ પામેલો એ શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય મને પોતે ઉપદેશ આપશે, જેના દ્વારા હું ફરીથી ક્યારેય માનવોમાં દુઃખી નહીં થાઉં.
પિતા દશરથો મહ્યં કૌસલ્યા જનની તથા। સૂર્યવંશે સમુત્પન્નસ્તથાપ્યેવં સુદુઃખિતઃ
મારા પિતા દશરથ હતા, માતા કૌસલ્યા; સૂર્યવંશમાં જન્મ્યા છતાં પણ, હું બહુ દુઃખી રહ્યો છું.
રાજ્યકાલે વને વાસો ભાર્યયા ચાનુજેન ચ। હરણં ચાપિ ભાર્યાયા રાવણેન કૃતં મમ
મારા રાજમાં, હું પત્ની અને ભાઈ સાથે વનમાં રહ્યો; મારી પત્નીને રાવણે અપહરણ કરી હતી.
અસહાયેન તુ મયા તીર્ત્વા સાગરમુત્તમમ્। રુદ્ધ્વા તુ તાં પુરીં સર્વાં કૃત્વા તસ્ય કુલક્ષયમ્
મારે એકલા જ મહાસાગર પાર કર્યો, આખી નગરને ઘેરી, અને તેના કુળનો નાશ કર્યો.
દૃષ્ટા સીતા મયા ત્યક્તા દેવાનાં તુ પુરસ્તદા। શુદ્ધાં તાં માં તથોચુસ્તે મયા સીતા તથા ગૃહમ્
મારે સીતાને શોધી, દેવોની સામે તેને ત્યજી, તેમ છતાં તેઓએ તેને શુદ્ધ કહ્યું, અને હું સીતાને ઘરે લાવ્યો.
સમાનીતા પ્રીતિમતા લોકવાક્યાદ્વિસર્જિતા। વને વસતિ સા દેવી પુરે ચાહં વસામિ વૈ
મારે પ્રેમથી સીતાને પાછી લાવી, પણ લોકવાણીના કારણે તેને દૂર મોકલી, એ દેવી વનમાં રહે છે, અને હું શહેરમાં.
જાતોહમુત્તમે વંશે ઉત્તમોહં ધનુષ્મતામ્। ઉત્તમં દુઃખમાપન્નો હૃદયં નૈવ ભિદ્યતે
હું શ્રેષ્ઠ વંશમાં જન્મ્યો, ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ છું, છતાં સૌથી મોટું દુઃખ સહન કર્યું છે, અને મારું હૃદય તૂટતું નથી.
વજ્રસારસ્ય સારેણ ધાત્રાહં નિર્મિતો ધ્રુવમ્। ઇદાનીં બ્રાહ્મણાદેશાદ્ભ્રમામિ ધરણીતલે
નિર્ભય, મને ધાત્રે વજ્રના સારથી બનાવ્યો છે, કેમ કે હવે બ્રાહ્મણના આદેશથી હું ધરતી પર ભટકું છું.
તપઃ સ્થિતસ્તુ શૂદ્રોસૌ મયા પાપો નિપાતિતઃ। દેવવાક્યાત્તુ મે ભૂયઃ પ્રાણો મે હૃદિ સંસ્થિતઃ
જ્યારે હું તપમાં હતો, ત્યારે પાપી શૂદ્રને માર્યો; પણ દેવોના વચનથી, મારું જીવન ફરીથી મારા હૃદયમાં સ્થિર થયું છે.
પશ્યામિ તં મુનિં વંદ્યં જગતોસ્ય હિતે રતમ્। દૃષ્ટેન મે તથા દુઃખં નાશમેષ્યતિ સત્વરમ્
હું એ venerable મુનિને જોઈ રહ્યો છું, જે દુનિયાના કલ્યાણમાં તત્પર છે; એમને જોઈને મારા દુઃખ ઝડપથી દૂર થઈ જશે.
ઉદયેન સહસ્રાંશોર્હિમં યદ્વદ્વિલીયતે। તદ્વન્મે દુઃખસંપ્રાપ્તિઃ સર્વથા નાશમેષ્યતિ
જે રીતે હજારો કિરણોવાળા સૂર્યના ઉદય સાથે બરફ ઓગળી જાય છે, એ જ રીતે મારા દુઃખ પણ સંપૂર્ણપણે નાશ પામશે.
દૃષ્ટ્વા ચ દેવાન્સંપ્રાપ્તાનગસ્ત્યો ભગવાનૃષિઃ। અર્ઘ્યમાદાય સુપ્રીતઃ સર્વાંસ્તાનભ્યપૂજયત્
દેવતાઓને આવી ગયેલા જોઈને, પૂજનીય ઋષિ અગસ્ત્ય આનંદિત થઈને અર્ઘ્ય લઈને સૌને માન આપ્યો.
તે તુ ગૃહ્ય તતઃ પૂજાં સંભાષ્ય ચ મહામુનિં। જગ્મુસ્તેન તદા હૃષ્ટા નાકપૃષ્ઠં સહાનુગાઃ
તેમણે પૂજા સ્વીકારી અને મહામુનિ સાથે વાત કરીને, પોતાના અનુયાયીઓ સાથે આનંદપૂર્વક સ્વર્ગમાં ગયા.
ગતેષુ તેષુ કાકુત્સ્થઃ પુષ્પકાદવરુહ્ય ચ। અભિવાદયિતું પ્રાપ્તઃ સોગસ્ત્યમૃષિમુત્તમમ્
તેઓ જતા, કાકુત્સ્થ પુષ્પકમાંથી ઉતરીને અગસ્ત્ય ઋષિને વંદન કરવા આવ્યો.
રાજોવાચ। સુતો દશરથસ્યાહં ભવંતમભિવાદિતુમ્। આગતો વૈ મુનિશ્રેષ્ઠ સૌમ્યેનેક્ષસ્વ ચક્ષુષા
રાજાએ કહ્યું: હું દશરથનો પુત્ર છું, તમને વંદન કરવા આવ્યો છું, મુનિશ્રેષ્ઠ, કૃપા કરીને મારે પર સૌમ્ય દૃષ્ટિ કરો.
નિર્ધૂતપાપસ્ત્વાં દૃષ્ટ્વા ભવામીહ ન સંશયઃ। એતાવદુક્ત્વા સ મુનિમભિવાદ્ય પુનઃ પુનઃ
તમને જોઈને હું પાપમુક્ત થયો છું, એમાં કોઈ શંકા નથી; એમ કહીને તેણે ઋષિને વારંવાર વંદન કર્યું.
કુશલં ભૃત્યવર્ગસ્ય મૃગાણાં તનયસ્ય ચ। ભગવદ્દર્શનાકાંક્ષી શૂદ્રં હત્વા ત્વિહાગતઃ
તમારા સેવકો અને મૃગોના સંતાન સૌ સુખી છે? ભગવાનના દર્શન માટે, હું શૂદ્રનો વધ કરીને અહીં આવ્યો છું.
અગસ્ત્ય ઉવાચ। સ્વાગતં તે રઘુશ્રેષ્ઠ જગદ્વંદ્ય સનાતન। દર્શનાત્તવ કાકુત્સ્થ પૂતોહં મુનિભિઃ સહ
અગસ્ત્યએ કહ્યું: રઘુશ્રેષ્ઠ, તમારું સ્વાગત છે; તમે જગત દ્વારા પૂજ્ય અને સદાકાળ છે. કાકુત્સ્થ, તમારા દર્શનથી હું અને અન્ય મુનિઓ પવિત્ર થયા છીએ.
ત્વત્કૃતે રઘુશાર્દૂલ ગૃહાણાર્ઘં મહાદ્યુતે। સ્વાગતં નરશાર્દૂલ દિષ્ટ્યા પ્રાપ્તોસિ શત્રુહન્
રઘુઓમાં શ્રેષ્ઠ, તમારા માટે આ અર્ઘ્ય સ્વીકારો, મહાપ્રભા; મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, શુભ સંજોગે તમે આવ્યા છો, શત્રુનો નાશ કરનાર.
ત્વં હિ નિત્યં બહુમતો ગુણૈર્બહુભિરુત્તમૈઃ। અતસ્ત્વં પૂજનીયો વૈ મમ નિત્યં હૃદિસ્થિતઃ
તમે હંમેશા અનેક ઉત્તમ ગુણોથી સર્વેમાં માન્ય છો; તેથી તમે પૂજનીય છો અને મારા હૃદયમાં સદાય વસો છો.
સુરા હિ કથયંતિ ત્વાં શૂદ્રઘાતિનમાગતં। બ્રાહ્મણસ્ય ચ ધર્મેણ ત્વયા વૈ જીવિતઃ સુતઃ
દેવતાઓ કહે છે કે તમે શૂદ્રનો વધ કરીને આવ્યા છો; અને તમારા ધર્મથી બ્રાહ્મણનો પુત્ર ફરી જીવતો થયો છે.
ઉષ્યતાં ચેહ ભગવઃ સકાશે મમ રાઘવ। પ્રભાતે પુષ્પકેણાસિ ગંતાયોધ્યાં મહામતે
રાઘવ, ભગવાન, અહીં મારા સાથે રહો; સવારે પુષ્પકમાં બેઠા અયોધ્યા જશો, મહામતિ.
ઇદં ચાભરણં સૌમ્ય સુકૃતં વિશ્વકર્મણા। દિવ્યં દિવ્યેનવપુષા દીપ્યમાનં સ્વતેજસા
આ આભૂષણ, સૌમ્ય, વિશ્વકર્માએ કૌશલ્યપૂર્વક બનાવ્યું છે; એ દિવ્ય છે, દિવ્ય રૂપ ધરાવે છે અને પોતાના તેજથી ચમકી રહ્યું છે.
પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ રાજેન્દ્ર મત્પ્રિયં કુરુ રાઘવ। લબ્ધસ્ય હિ પુનર્દ્દાને સુમહત્ફલમુચ્યતે
રાજેન્દ્ર, આ સ્વીકારો અને મને પ્રસન્ન કરો, રાઘવ; મળેલું પાછું આપવાથી મોટું ફળ મળે છે, એમ કહેવાય છે.
ત્વં હિ શક્તઃ પરિત્રાતું સેંદ્રાનપિ સુરોત્તમાન્। તસ્માત્પ્રદાસ્યે વિધિવત્પ્રતીચ્છસ્વ નરર્ષભ
તમે ઇન્દ્ર સહિત શ્રેષ્ઠ દેવતાઓને પણ રક્ષી શકો છો; તેથી હું નિયમ પ્રમાણે આપું છું, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, સ્વીકારો.
અથોવાચ મહાબાહુરિક્ષ્વાકૂણાં મહારથઃ। કૃતાંજલિર્મુનિશ્રેષ્ઠં સ્વં ચ ધર્મમનુસ્મરન્
પછી ઇક્ષ્વાકુઓના મહાબાહુ, મહારથીએ, હાથ જોડીને મુનિશ્રેષ્ઠને પોતાના ધર્મને યાદ કરીને કહ્યું.
પ્રતિગ્રહો વૈ ભગવંસ્તવ મેઽત્ર વિગર્હિતઃ। ક્ષત્રિયેણ કથં વિપ્ર પ્રતિગ્રાહ્યં વિજાનતા
ભગવાન, અહીં આપની પાસેથી દાન સ્વીકારવું મારા માટે યોગ્ય નથી; બ્રાહ્મણ પાસેથી દાન લેવું ક્ષત્રિય માટે કેમ યોગ્ય હોય?
બ્રાહ્મણેન તુ યદ્દત્તં તન્મે ત્વં વક્તુમર્હસિ। સપુત્રો ગૃહવાનસ્મિ સમર્થોસ્મિ મહામુને
બ્રાહ્મણે જે આપ્યું છે, એ તમે મને જણાવો. મારા ઘરે દીકરો છે, ઘર છે, અને હું બધું કરવા સક્ષમ છું, મહામુનિ.
આપદા ચન ચાક્રાંતઃ કથં ગ્રાહ્યઃ પ્રતિગ્રહઃ। ભાર્યા મે સુચિરં નષ્ટા ન ચાન્યા મમ વિદ્યતે
મારે મુશ્કેલી આવી છે, તો પણ ભેટ કેવી રીતે સ્વીકારવી? મારી પત્ની ઘણા સમયથી ગુમ છે, અને બીજી કોઈ નથી.