યદેતદ્ભવતા પ્રોક્તં યોનૌ કસ્યાં તુ તે તપઃ। શૂદ્રયોનિપ્રસૂતોહં તપ ઉગ્રં સમાસ્થિતઃ
તમે પૂછ્યું કે કઈ જાતિમાં મેં તપ કર્યું છે? હું શૂદ્ર યોનિમાં જન્મેલો છું, અને કઠોર તપ કરું છું.
દેવત્વં પ્રાર્થયે રામ સ્વશરીરેણ સુવ્રત। ન મિથ્યાહં વદે ભૂપ દેવલોકજિગીષયા
રામ, હું આ જ શરીરે દેવત્વ ઇચ્છું છું, સુવ્રત. રાજા, હું ખોટું બોલતો નથી; દેવલોક જીતવાની ઈચ્છા રાખું છું.
શૂદ્રં માં વિદ્ધિ કાકુત્સ્થ શંબૂકં નામ નામતઃ। ભાષતસ્તસ્ય કાકુત્સ્થઃ ખડ્ગં તુ રુચિરપ્રભં
કાકુત્સ્થ, મને શૂદ્ર જાણ, નામ શંબૂક છે. તે બોલતો હતો ત્યારે કાકુત્સ્થે તેજસ્વી તલવાર કાઢી.
નિષ્કૃષ્ય કોશાદ્વિમલં શિરશ્ચિચ્છેદ રાઘવઃ। તસ્મિન્શૂદ્રે હતે દેવાઃ સેન્દ્રાશ્ચાગ્નિપુરોગમાઃ
રાઘવે કોશમાંથી નિર્મળ તલવાર કાઢી, તેનું માથું કાપી નાખ્યું. એ શૂદ્રના મૃત્યુ પછી, ઇન્દ્ર અને અગ્નિ સહિત બધા દેવતાઓ—
સાધુસાધ્વિતિ કાકુત્સ્થં પ્રશશંસુર્મુહુર્મુહુઃ। પુષ્પવૃષ્ટિશ્ચ મહતી દેવાનાં સુસુગંધિની
વારંવાર કાકુત્સ્થને 'સારા કર્યું, સારું કર્યું' કહીને વખાણ્યા. અને દેવતાઓ તરફથી સુગંધિત ફૂલોથી મોટી વરસાદ પડતી.
આકાશાદ્વિપ્રમુક્તા તુ રાઘવં સર્વતોકિરત્। સુપ્રીતાશ્ચાબ્રુવન્દેવા રામં વાક્યવિદાંવરમ્
આ ફૂલવર્ષા આકાશમાંથી રાઘવ પર સર્વત્ર વરસી. આનંદિત દેવતાઓએ વાક્યમાં શ્રેષ્ઠ રામને કહ્યું:
સુરકાર્યમિદં સૌમ્ય કૃતં તે રઘુનંદન। ગૃહાણ ચ વરં રામ યમિચ્છસિ મહાવ્રત
'રઘુવંશી, તું દેવકૃત્ય પૂરૂં કર્યું છે, સૌમ્ય. મહાવ્રત, રામ, તું જે ઇચ્છે તે વર સ્વીકાર.'
ત્વત્કૃતેન હિ શૂદ્રોઽયં સશરીરોઽભ્યગાદ્દિવં। દેવાનાં ભાષિતં શ્રુત્વા રાઘવઃ સુસમાહિતઃ
તારા કાર્યથી આ શૂદ્ર શરીરસહિત સ્વર્ગમાં ગયો. દેવતાઓની વાત સાંભળીને રાઘવ મનથી શાંત રહ્યો.
ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યં સહસ્રાક્ષં પુરંદરમ્। યદિ દેવાઃ પ્રસન્ના મે વરાર્હો યદિ વાપ્યહમ્
હાથ જોડીને તેણે સહસ્રાક્ષ પુરંદરને કહ્યું: 'જો દેવતાઓ મારા પર પ્રસન્ન છે, અને હું વર માટે યોગ્ય છું—'
કર્મણા યદિ મે પ્રીતા દ્વિજપુત્રઃ સ જીવતુ। વરમેતદ્ધિ ભવતાં કાંક્ષિતં પરમં હિ મે
'જો મારા કર્મથી તમે પ્રસન્ન છો, તો બ્રાહ્મણનો પુત્ર જીવતો રહે. એ જ વર હું તમારી પાસે ઇચ્છું છું.'
મમાપરાધાદ્બાલોઽસૌ બ્રાહ્મણસ્યૈકપુત્રકઃ। અપ્રાપ્તકાલઃ કાલેન નીતો વૈવસ્વત ક્ષયમ્
'મારી ભૂલથી એ બાળક, બ્રાહ્મણનો એકમાત્ર પુત્ર, સમય પહેલાં યમલોકમાં ગયો.'
તં જીવયત ભદ્રં વો નાનૃતી સ્યામહં ગુરોઃ। દ્વિજસ્ય સંશ્રુતો હ્યર્થો જીવયિષ્યામિ તે સુતમ્
'તેણે જીવતો કરો, શુભ રહે; હું ગુરુ સામે ખોટો ન થાઉં. બ્રાહ્મણની વિનંતી સાંભળવામાં આવી છે; હું તારો પુત્ર જીવતો કરી દઈશ.'
મદીયેનાયુષા બાલં પાદેનાર્દ્ધેન વા સુરાઃ। જીવેદયં વરો મહ્યં વરકોટ્યધિકો વૃતઃ
મારા જીવનમાંથી, દેવો, કે અડધા જીવનમાંથી પણ, હું એ બાળકને જીવવાનો આશીર્વાદ આપું છું; આ એ વર છે જે મેં પસંદ કર્યો છે, જે અનેક વરોથી વધારે છે.
રાઘવસ્ય તુ તદ્વાક્યં શ્રુત્વા વિબુધસત્તમાઃ। પ્રત્યૂચુસ્તે મહાત્માનં પ્રીતાઃ પ્રીતિસમન્વિતાઃ
રાઘવના એ શબ્દો સાંભળીને, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, આનંદ અને પ્રેમથી ભરેલા, મહાત્માને જવાબ આપ્યા.
નિર્વૃતો ભવ કાકુત્સ્થ બ્રાહ્મણસ્યૈકપુત્રકઃ। જીવિતં પ્રાપ્તવાન્ભૂયઃ સમેતશ્ચાપિ બંધુભિઃ
કાકુત્સ્થ, હવે નિશ્ચિંત રહો; બ્રાહ્મણનો એકમાત્ર પુત્ર ફરીથી જીવતો થયો છે અને પોતાના પરિવાર સાથે મળ્યો છે.
યસ્મિન્મુહૂર્તે કાકુત્સ્થ શૂદ્રોયં વિનિપાતિતઃ। તસ્મિન્મુહૂર્તે સહસા જીવેન સમયુજ્યત
કાકુત્સ્થ, જે ક્ષણે આ શૂદ્રને મારવામાં આવ્યો, એ જ ક્ષણે તે અચાનક ફરીથી જીવતો થયો.
સ્વસ્તિ પ્રાપ્નુહિ ભદ્રં તે સાધયામઃ પરંતપઃ। અગસ્ત્યસ્યાશ્રમપદે દ્રષ્ટારઃ સ્મ મહામુનિમ્
તમને સુખ અને શુભતા મળે, દુશ્મનને હરાવનાર; હવે અમે અગસ્ત્યના આશ્રમમાં મહામુનિને જોવા જઈશું.
સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય દેવાનાં રઘુનંદનઃ। આરુરોહ વિમાનં તં પુષ્પકં હેમભૂષિતમ્
રઘુનંદને દેવોને વચન આપીને, તે સુવર્ણથી સજેલા પુષ્પક વિમાનમાં ચઢી ગયો.
પુલસ્ત્ય ઉવાચ। તતો દેવાઃ પ્રયાતાસ્તે વિમાનૈર્બહુભિસ્તદા। રામોપ્યનુજગામાશુ કુંભયોનેસ્તપોવનમ્
પુલસ્ત્યે કહ્યું: પછી, એ સમયે, દેવો ઘણા વિમાનોમાં જતા રહ્યા, અને રામ પણ ઝડપથી કુંભયોનીના તપોવન તરફ ગયો.
ઉક્તં ભગવતા તેન ભૂયોપ્યાગમનં ક્રિયાઃ। પૂર્વમેવ સભાયાં ચ યો માં દ્રષ્ટું સમાગતઃ
ભગવાને તેને કહ્યું હતું કે ફરીથી આવવું અને વિધિ કરવી, કારણ કે અગાઉ સભામાં તે મને જોવા આવ્યો હતો.
તદહં દેવતાદેશાત્તત્કાર્યાર્થે મહામુનિં। પશ્યામિ તં મુનિં ગત્વા દેવદાનવપૂજિતમ્
તે માટે, દેવોના આદેશથી, હું એ મહામુનિ, જે દેવો અને દાનવો દ્વારા પૂજાય છે, તેને મળવા જઈ રહ્યો છું.
ઉપદેશં ચ મે તુષ્ટઃ સ્વયં દાસ્યતિ સત્તમઃ। દુઃખી યેન પુનર્મર્ત્યે ન ભવામિ કદાચન
સંતોષ પામેલો એ શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય મને પોતે ઉપદેશ આપશે, જેના દ્વારા હું ફરીથી ક્યારેય માનવોમાં દુઃખી નહીં થાઉં.
પિતા દશરથો મહ્યં કૌસલ્યા જનની તથા। સૂર્યવંશે સમુત્પન્નસ્તથાપ્યેવં સુદુઃખિતઃ
મારા પિતા દશરથ હતા, માતા કૌસલ્યા; સૂર્યવંશમાં જન્મ્યા છતાં પણ, હું બહુ દુઃખી રહ્યો છું.
રાજ્યકાલે વને વાસો ભાર્યયા ચાનુજેન ચ। હરણં ચાપિ ભાર્યાયા રાવણેન કૃતં મમ
મારા રાજમાં, હું પત્ની અને ભાઈ સાથે વનમાં રહ્યો; મારી પત્નીને રાવણે અપહરણ કરી હતી.
અસહાયેન તુ મયા તીર્ત્વા સાગરમુત્તમમ્। રુદ્ધ્વા તુ તાં પુરીં સર્વાં કૃત્વા તસ્ય કુલક્ષયમ્
મારે એકલા જ મહાસાગર પાર કર્યો, આખી નગરને ઘેરી, અને તેના કુળનો નાશ કર્યો.
દૃષ્ટા સીતા મયા ત્યક્તા દેવાનાં તુ પુરસ્તદા। શુદ્ધાં તાં માં તથોચુસ્તે મયા સીતા તથા ગૃહમ્
મારે સીતાને શોધી, દેવોની સામે તેને ત્યજી, તેમ છતાં તેઓએ તેને શુદ્ધ કહ્યું, અને હું સીતાને ઘરે લાવ્યો.
સમાનીતા પ્રીતિમતા લોકવાક્યાદ્વિસર્જિતા। વને વસતિ સા દેવી પુરે ચાહં વસામિ વૈ
મારે પ્રેમથી સીતાને પાછી લાવી, પણ લોકવાણીના કારણે તેને દૂર મોકલી, એ દેવી વનમાં રહે છે, અને હું શહેરમાં.
જાતોહમુત્તમે વંશે ઉત્તમોહં ધનુષ્મતામ્। ઉત્તમં દુઃખમાપન્નો હૃદયં નૈવ ભિદ્યતે
હું શ્રેષ્ઠ વંશમાં જન્મ્યો, ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ છું, છતાં સૌથી મોટું દુઃખ સહન કર્યું છે, અને મારું હૃદય તૂટતું નથી.
વજ્રસારસ્ય સારેણ ધાત્રાહં નિર્મિતો ધ્રુવમ્। ઇદાનીં બ્રાહ્મણાદેશાદ્ભ્રમામિ ધરણીતલે
નિર્ભય, મને ધાત્રે વજ્રના સારથી બનાવ્યો છે, કેમ કે હવે બ્રાહ્મણના આદેશથી હું ધરતી પર ભટકું છું.
તપઃ સ્થિતસ્તુ શૂદ્રોસૌ મયા પાપો નિપાતિતઃ। દેવવાક્યાત્તુ મે ભૂયઃ પ્રાણો મે હૃદિ સંસ્થિતઃ
જ્યારે હું તપમાં હતો, ત્યારે પાપી શૂદ્રને માર્યો; પણ દેવોના વચનથી, મારું જીવન ફરીથી મારા હૃદયમાં સ્થિર થયું છે.