વૈશ્યસ્તૃતીયવર્ણો વા શૂદ્રો વા સત્યમુચ્યતામ્। તપઃ સત્યાત્મકં નિત્યં સ્વર્ગલોકપરિગ્રહે
'અથવા તૃતીય વર્ણના વૈશ્ય છો, કે શૂદ્ર છો? સાચું કહો. તપ તો હંમેશા સત્ય સ્વરૂપ છે, સ્વર્ગલોક મેળવવા માટે.'
સાત્વિકં રાજસં ચૈવ તચ્ચ સત્યાત્મકં તપઃ। જગદુપકારહેતુર્હિ સૃષ્ટં તદ્વૈ વિરિંચિના
'તપ સાત્વિક અને રાજસ છે, અને એ તપ સત્ય સ્વરૂપ છે; જગતના કલ્યાણ માટે, એ બ્રહ્માએ સર્જ્યું છે.'
રૌદ્રં ક્ષત્રિયતેજોજં તત્તુ રાજસમુચ્યતે। પરસ્યોત્સાદનાર્થાય તચ્ચાસુરમુદાહૃતમ્
'ક્ષત્રિયની ઉગ્ર શક્તિ રાજસ કહેવાય છે; એ બીજા માટે વિનાશ કરવા, અસુર સ્વરૂપ ગણાય છે.'
અંગાનિ નિહ્નુતે યો વા અસૃગ્દિગ્ધાનિ ભાગશઃ। પંચાગ્નિંસાધયેદ્વાપિ સિદ્ધિં વા મૃત્યુમેવ વા
'જે અંગો છુપાવે છે, જે લોહીથી ભાગે ભાગે લિપ્ત છે, કે પાંચ અગ્નિ સાધે છે, કે સિદ્ધિ કે મૃત્યુ પામે છે—'
આસુરો હ્યેષ તે ભાવો ન ચ મે ત્વં દ્વિજો મતઃ। સત્યં તે વદતઃ સિદ્ધિરનૃતે નાસ્તિ જીવિતમ્
આ તારી વૃત્તિ અસુર જેવી છે, અને હું તને દ્વિજ માનતો નથી. સાચું બોલવાથી સફળતા મળે છે; ખોટું બોલવાથી જીવન રહેતું નથી.
તસ્ય તદ્ભાષિતં શ્રુત્વા રામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ। અવાક્શિરાસ્તથા ભૂતો વાક્યમેતદુવાચ હ
રામના નિર્મલ કર્મોવાળી વાતો સાંભળીને, જેનું માથું ઝુકેલું હતું, તેણે આ રીતે બોલ્યું:
સ્વાગતં તે નૃપશ્રેષ્ઠ ચિરાદ્દૃષ્ટોસિ રાઘવ। પુત્રભૂતોસ્મિ તે ચાહં પિતૃભૂતોસિ મેનઘ
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તને આવકાર છે; લાંબા સમય પછી તને જોવા મળ્યો, રાઘવ. હું તારો પુત્ર સમાન છું, અને તું મારા માટે પિતા સમાન છે, પાપરહિત.
અથવા નૈતદેવં હિ સર્વેષાં નૃપતિઃ પિતા। સત્વમર્ચ્યોઽસિ ભો રાજન્વયં તે વિષયે તપઃ
અથવા, એ રીતે નથી; રાજા તો બધાનો પિતા છે. રાજન, તું પૂજનીય છે; અમે તારા રાજ્યમાં તપ કરીએ છીએ.
ચરામસ્તત્રભાગોસ્તિ પૂર્વં સૃષ્ટઃ સ્વયંભુવા। ન ધન્યાઃ સ્મો વયં રામ ધન્યસ્ત્વમસિ પાર્થિવ
અમે અહીં વસીએ છીએ; આ ભાગ સ્વયંભુએ પહેલાં બનાવ્યો હતો. રામ, અમે ધન્ય નથી; તું જ ધન્ય છે, રાજા.
યસ્ય તે વિષયે હ્યેવં સિદ્ધિમિચ્છંતિ તાપસાઃ। તપસા ત્વં મદીયેન સિદ્ધિમાપ્નુહિ રાઘવ
તારા રાજ્યમાં તપસ્વીઓ આવી રીતે સિદ્ધિ ઇચ્છે છે. મારા તપથી તું સિદ્ધિ મેળવે, રાઘવ.
યદેતદ્ભવતા પ્રોક્તં યોનૌ કસ્યાં તુ તે તપઃ। શૂદ્રયોનિપ્રસૂતોહં તપ ઉગ્રં સમાસ્થિતઃ
તમે પૂછ્યું કે કઈ જાતિમાં મેં તપ કર્યું છે? હું શૂદ્ર યોનિમાં જન્મેલો છું, અને કઠોર તપ કરું છું.
દેવત્વં પ્રાર્થયે રામ સ્વશરીરેણ સુવ્રત। ન મિથ્યાહં વદે ભૂપ દેવલોકજિગીષયા
રામ, હું આ જ શરીરે દેવત્વ ઇચ્છું છું, સુવ્રત. રાજા, હું ખોટું બોલતો નથી; દેવલોક જીતવાની ઈચ્છા રાખું છું.
શૂદ્રં માં વિદ્ધિ કાકુત્સ્થ શંબૂકં નામ નામતઃ। ભાષતસ્તસ્ય કાકુત્સ્થઃ ખડ્ગં તુ રુચિરપ્રભં
કાકુત્સ્થ, મને શૂદ્ર જાણ, નામ શંબૂક છે. તે બોલતો હતો ત્યારે કાકુત્સ્થે તેજસ્વી તલવાર કાઢી.
નિષ્કૃષ્ય કોશાદ્વિમલં શિરશ્ચિચ્છેદ રાઘવઃ। તસ્મિન્શૂદ્રે હતે દેવાઃ સેન્દ્રાશ્ચાગ્નિપુરોગમાઃ
રાઘવે કોશમાંથી નિર્મળ તલવાર કાઢી, તેનું માથું કાપી નાખ્યું. એ શૂદ્રના મૃત્યુ પછી, ઇન્દ્ર અને અગ્નિ સહિત બધા દેવતાઓ—
સાધુસાધ્વિતિ કાકુત્સ્થં પ્રશશંસુર્મુહુર્મુહુઃ। પુષ્પવૃષ્ટિશ્ચ મહતી દેવાનાં સુસુગંધિની
વારંવાર કાકુત્સ્થને 'સારા કર્યું, સારું કર્યું' કહીને વખાણ્યા. અને દેવતાઓ તરફથી સુગંધિત ફૂલોથી મોટી વરસાદ પડતી.
આકાશાદ્વિપ્રમુક્તા તુ રાઘવં સર્વતોકિરત્। સુપ્રીતાશ્ચાબ્રુવન્દેવા રામં વાક્યવિદાંવરમ્
આ ફૂલવર્ષા આકાશમાંથી રાઘવ પર સર્વત્ર વરસી. આનંદિત દેવતાઓએ વાક્યમાં શ્રેષ્ઠ રામને કહ્યું:
સુરકાર્યમિદં સૌમ્ય કૃતં તે રઘુનંદન। ગૃહાણ ચ વરં રામ યમિચ્છસિ મહાવ્રત
'રઘુવંશી, તું દેવકૃત્ય પૂરૂં કર્યું છે, સૌમ્ય. મહાવ્રત, રામ, તું જે ઇચ્છે તે વર સ્વીકાર.'
ત્વત્કૃતેન હિ શૂદ્રોઽયં સશરીરોઽભ્યગાદ્દિવં। દેવાનાં ભાષિતં શ્રુત્વા રાઘવઃ સુસમાહિતઃ
તારા કાર્યથી આ શૂદ્ર શરીરસહિત સ્વર્ગમાં ગયો. દેવતાઓની વાત સાંભળીને રાઘવ મનથી શાંત રહ્યો.
ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યં સહસ્રાક્ષં પુરંદરમ્। યદિ દેવાઃ પ્રસન્ના મે વરાર્હો યદિ વાપ્યહમ્
હાથ જોડીને તેણે સહસ્રાક્ષ પુરંદરને કહ્યું: 'જો દેવતાઓ મારા પર પ્રસન્ન છે, અને હું વર માટે યોગ્ય છું—'
કર્મણા યદિ મે પ્રીતા દ્વિજપુત્રઃ સ જીવતુ। વરમેતદ્ધિ ભવતાં કાંક્ષિતં પરમં હિ મે
'જો મારા કર્મથી તમે પ્રસન્ન છો, તો બ્રાહ્મણનો પુત્ર જીવતો રહે. એ જ વર હું તમારી પાસે ઇચ્છું છું.'
મમાપરાધાદ્બાલોઽસૌ બ્રાહ્મણસ્યૈકપુત્રકઃ। અપ્રાપ્તકાલઃ કાલેન નીતો વૈવસ્વત ક્ષયમ્
'મારી ભૂલથી એ બાળક, બ્રાહ્મણનો એકમાત્ર પુત્ર, સમય પહેલાં યમલોકમાં ગયો.'
તં જીવયત ભદ્રં વો નાનૃતી સ્યામહં ગુરોઃ। દ્વિજસ્ય સંશ્રુતો હ્યર્થો જીવયિષ્યામિ તે સુતમ્
'તેણે જીવતો કરો, શુભ રહે; હું ગુરુ સામે ખોટો ન થાઉં. બ્રાહ્મણની વિનંતી સાંભળવામાં આવી છે; હું તારો પુત્ર જીવતો કરી દઈશ.'
મદીયેનાયુષા બાલં પાદેનાર્દ્ધેન વા સુરાઃ। જીવેદયં વરો મહ્યં વરકોટ્યધિકો વૃતઃ
મારા જીવનમાંથી, દેવો, કે અડધા જીવનમાંથી પણ, હું એ બાળકને જીવવાનો આશીર્વાદ આપું છું; આ એ વર છે જે મેં પસંદ કર્યો છે, જે અનેક વરોથી વધારે છે.
રાઘવસ્ય તુ તદ્વાક્યં શ્રુત્વા વિબુધસત્તમાઃ। પ્રત્યૂચુસ્તે મહાત્માનં પ્રીતાઃ પ્રીતિસમન્વિતાઃ
રાઘવના એ શબ્દો સાંભળીને, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, આનંદ અને પ્રેમથી ભરેલા, મહાત્માને જવાબ આપ્યા.
નિર્વૃતો ભવ કાકુત્સ્થ બ્રાહ્મણસ્યૈકપુત્રકઃ। જીવિતં પ્રાપ્તવાન્ભૂયઃ સમેતશ્ચાપિ બંધુભિઃ
કાકુત્સ્થ, હવે નિશ્ચિંત રહો; બ્રાહ્મણનો એકમાત્ર પુત્ર ફરીથી જીવતો થયો છે અને પોતાના પરિવાર સાથે મળ્યો છે.
યસ્મિન્મુહૂર્તે કાકુત્સ્થ શૂદ્રોયં વિનિપાતિતઃ। તસ્મિન્મુહૂર્તે સહસા જીવેન સમયુજ્યત
કાકુત્સ્થ, જે ક્ષણે આ શૂદ્રને મારવામાં આવ્યો, એ જ ક્ષણે તે અચાનક ફરીથી જીવતો થયો.
સ્વસ્તિ પ્રાપ્નુહિ ભદ્રં તે સાધયામઃ પરંતપઃ। અગસ્ત્યસ્યાશ્રમપદે દ્રષ્ટારઃ સ્મ મહામુનિમ્
તમને સુખ અને શુભતા મળે, દુશ્મનને હરાવનાર; હવે અમે અગસ્ત્યના આશ્રમમાં મહામુનિને જોવા જઈશું.
સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય દેવાનાં રઘુનંદનઃ। આરુરોહ વિમાનં તં પુષ્પકં હેમભૂષિતમ્
રઘુનંદને દેવોને વચન આપીને, તે સુવર્ણથી સજેલા પુષ્પક વિમાનમાં ચઢી ગયો.
પુલસ્ત્ય ઉવાચ। તતો દેવાઃ પ્રયાતાસ્તે વિમાનૈર્બહુભિસ્તદા। રામોપ્યનુજગામાશુ કુંભયોનેસ્તપોવનમ્
પુલસ્ત્યે કહ્યું: પછી, એ સમયે, દેવો ઘણા વિમાનોમાં જતા રહ્યા, અને રામ પણ ઝડપથી કુંભયોનીના તપોવન તરફ ગયો.
ઉક્તં ભગવતા તેન ભૂયોપ્યાગમનં ક્રિયાઃ। પૂર્વમેવ સભાયાં ચ યો માં દ્રષ્ટું સમાગતઃ
ભગવાને તેને કહ્યું હતું કે ફરીથી આવવું અને વિધિ કરવી, કારણ કે અગાઉ સભામાં તે મને જોવા આવ્યો હતો.