પુરોહિતં મુખ્યતમં કૃત્વાઽન્યે ચ તથા દ્વિજાઃ। ચતુર્વિંશદ્ગુણોપેતાઃ સપત્નીકા નિમંત્રિતાઃ
મુખ્ય પુરોહિત અને અન્ય ચોવીસ દ્વિજોને તેમની પત્નીઓ સાથે આમંત્રિત કરી, તેમને પણ સન્માન આપવો.
અંગુલીયાનિ ચ તથા કર્ણવેષ્ટં ચ દાપયેત્। એવંવિધાંસ્તુ તાન્પૂજ્ય તેષામગ્રે સુસંસ્થિતઃ
તેમને આંગળીના મુદ્રા અને કાનના વળય આપવું; એમ સન્માન કરીને, તેમની સામે યોગ્ય રીતે ઊભા રહેવું.
અષ્ટાંગપ્રણિપાતેન પ્રણમ્ય ચ પુનઃપુન।ઃ॥ પુરોહિતાય પુરતઃ કૃત્વા વૈ કરસંપુટમ્
આઠ અંગથી પ્રણામ કરીને, વારંવાર નમન કરવું; અને પુરોહિતની સામે હાથ જોડીને ઊભા રહેવું.
યૂયં વૈ બ્રાહ્મણાઃ પ્રીતા મૈત્રત્વેનાનુગૃહ્ણત। સૌમુખ્યેન દ્વિજશ્રેષ્ઠા ભૂયઃ પૂતતરસ્ત્વહઃ
હે બ્રાહ્મણો, તમે પ્રસન્ન થઈને મિત્રભાવથી કૃપા કરો; હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, તમારી સુમુખતાથી આજનો દિવસ વધુ પવિત્ર બની જાય છે.
ભવતાં પ્રીતિયોગેન સ્વયં પ્રીતઃ પિતામહઃ। બ્રહ્માંડેન તુ દત્તેન તોષં યાતુ જનાર્દનઃ
તમારી ભક્તિથી જોડાણ થવાથી, આપોઆપ પિતામહ પ્રસન્ન થયા છે; બ્રહ્માંડનું દાન આપવાથી જનાર્દન પણ સંતોષ પામે એવી શુભેચ્છા છે.
પિનાકપાણિર્ભગવાન્શક્રશ્ચ ત્રિદશેશ્વરઃ। એતે તોષં સમાયાંતુ અનુધ્યાનાદ્દ્વિજોત્તમાઃ
પિનાકધારી ભગવાન અને દેવતાઓના રાજા ઇન્દ્ર પણ, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તમારી સતત ધ્યાનધારણા દ્વારા પ્રસન્ન થાય એવી પ્રાર્થના છે.
એવં સ્તુત્વા તતો રાજા બ્રાહ્મણાન્વેદપારગાન્। બ્રહ્માણ્ડં તુ ગુરોઃ પ્રાદાત્સવિધાનં પુનઃ ક્ષણાત્
આ રીતે સ્તુતિ કર્યા પછી રાજાએ વેદમાં પારંગત બ્રાહ્મણોને અને પોતાના ગુરુને યથાવિધિ બ્રહ્માંડનું દાન તત્કાળ કર્યું.
સર્વકામૈસ્તતસ્તૃપ્તો યયૌ સ્વર્ગં નરાધિપઃ। તેનૈવ ગુરુણા તચ્ચ વિભક્તં બ્રાહ્મણૈઃ સહ
પછી રાજા સર્વ ઈચ્છાઓથી સંતોષ પામી સ્વર્ગે ગયા; એ જ ગુરુએ એ બ્રહ્માંડ બ્રાહ્મણો સાથે વહેંચી લીધું.
દત્તં તેનાપિ ચાન્યેભ્યો બ્રહ્માંડં ચ નરાધિપ। બ્રહ્માંડે ભૂમિદાને ચ ગ્રાહી ચૈકો ન વૈ ભવેત્
એ રાજાએ બીજાને પણ બ્રહ્માંડનું દાન કર્યું; પણ બ્રહ્માંડ કે જમીનનું દાન હોય ત્યારે એક જ વ્યક્તિએ સ્વીકારવું યોગ્ય નથી.
ગૃહ્ણન્દોષમવાપ્નોતિ બ્રહ્મહત્યાં ન સંશયઃ। સર્વેષાં ચૈવ પ્રત્યક્ષં દાતવ્યં પરિકીર્ત્ય વૈ
એકલાએ સ્વીકારનાર નિશ્ચયે બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ પામે છે; એ માટે બધાને ખુલ્લેઆમ દાન આપવું જોઈએ, એમ સ્પષ્ટ કહેવાયું છે.
દીયમાનં ચ પશ્યંતિ તેપિ પૂતા ભવંતિ હિ। દર્શનાદેવ તે મુક્તા ભવંન્ત્યેવ ન સંશયઃ
દાન આપવાનું જે લોકો જુએ છે, તેઓ પણ પવિત્ર બની જાય છે; માત્ર દર્શનથી જ મુક્તિ મળે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.
યા ભીમદ્વાદશી પ્રોક્તા સ્વર્ણં તોયં મૃગાજિનં। એતાનિ કૃત્વા પશ્યન્તુ દૃષ્ટૈરેતૈઃ ક્રિયાફલં
જે ભયાનક દ્વાદશી કહેવાય છે, તેમાં સોનું, પાણી અને મૃગચર્મનું દાન કરવું જોઈએ; આ બધું કરીને, પોતે પોતાના આંખે કર્મનું ફળ જોઈ શકે છે.
અયત્નાદેવ લભ્યેત કર્તુશ્ચૈવ સલોકતા। સદા ગાવઃ પ્રણમ્યાશ્ચ મંત્રેણાનેન પાર્થિવ
આ સરળતાથી પ્રાપ્ત થાય છે અને કરનારને એ જ લોક મળે છે; હે રાજા, ગાયોને હંમેશા આ મંત્રથી વંદન કરવું.
નમો ગોભ્યઃ શ્રીમતીભ્યઃ સૌરભેયીભ્ય એવ ચ। નમો બ્રહ્મસુતાભ્યશ્ચ પવિત્રાભ્યો નમોનમઃ
ગાયોને, સુંદર ગાયોને અને સૌરભી વંશની ગાયોને વંદન; બ્રહ્માની પુત્રીઓ અને પવિત્ર ગાયોને વારંવાર નમન છે.
મંત્રસ્ય ચાસ્ય સ્મરણાદ્ગોદાનફલમાપ્નુયાત્। તસ્માત્ત્વમપિ રાજેંદ્ર પુષ્કરે તીર્થ ઉત્તમે
આ મંત્રનું સ્મરણ કરવાથી પણ ગાયદાનનું ફળ મળે છે; તેથી, હે રાજેન્દ્ર, તું પણ પુષ્કરના ઉત્તમ તીર્થમાં—
કાર્તિક્યાં તુ વિશેષેણ ગોદાનફલમાપ્સ્યસિ। યત્કિંચિદ્વિદ્યતે પાપં સ્ત્રિયો વા પુરુષસ્ય વા
—વિશેષ કરીને કાર્તિક મહિનામાં ગાયદાનનું ફળ પ્રાપ્ત કરશે; સ્ત્રી કે પુરુષ, જે પણ પાપ હોય—
પુષ્કરે સ્નાનમાત્રેણ તદશેષં પ્રણશ્યતિ। પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ આસમુદ્રાત્તુ ભારત
—પુષ્કરમાં માત્ર સ્નાનથી જ તે બધું સંપૂર્ણ નાશ પામે છે; હે ભારત, ધરતી પરના બધા તીર્થો, સમુદ્ર સુધીના—
પુષ્કરે તાન્યુપાયાંતિ કાર્તિક્યાં તુ વિશેષતઃ
—કાર્તિકમાં વિશેષ કરીને, બધા પુષ્કર ખાતે એકત્ર થાય છે.
ભીષ્મ ઉવાચ। ઉક્તં ભગવતા સર્વં પુરાણાશ્રયસંયુતં। તથા શ્વેતેન બ્રહ્માંડં ગુરવે પ્રતિપાદિતં
ભીષ્મ બોલ્યા: ભગવાને પુરાણોના આધાર સાથે બધું કહ્યું છે; એ રીતે શ્વેતએ ગુરુને બ્રહ્માંડનું દાન આપ્યું હતું.
શ્રુત્વૈતત્કૌતુકં જાતં યથા તેનાસ્થિલેહનં। કૃતં ક્ષુધાપનોદાર્થે અન્નદાનાદ્વિના દ્વિજ
આ સાંભળીને મને આશ્ચર્ય થયું: તેણે ભૂખ દૂર કરવા માટે હાડકાં ચાટવાનું કેવી રીતે કર્યું, જ્યારે અન્નદાન કર્યું નહોતું, હે દ્વિજ?
તદહં શ્રોતુમિચ્છામિ પૃથિવ્યાં યે ચ પાર્થિવાઃ। અન્નદાનાદ્દિવં પ્રાપ્તાઃ ક્રતવશ્ચાન્નમૂલકાઃ
એથી હું સાંભળવા ઇચ્છું છું કે ધરતી પર એવા કયા રાજાઓ હતા, જેમણે અન્નદાનથી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યું, અને અન્ન આધારિત યજ્ઞો વિશે પણ.
કથં તસ્ય મતિર્નષ્ટા શ્વેતસ્ય ચ મહાત્મનઃ। ન દત્તં તેનાન્નદાનમૃષિભિર્વા ન દર્શિતમ્
એ મહાત્મા શ્વેતની બુદ્ધિ કેવી રીતે ભટકી ગઈ? તેણે અન્નદાન કેમ ન કર્યું, કે ઋષિઓએ પણ કેમ એ બતાવ્યું નહીં?
અહો માહાત્મ્યમન્નસ્ય ઇહ દત્તસ્ય યત્ફલમ્। પરત્ર ભુજ્યતે પુંભિઃ સ્વર્ગશ્ચાક્ષયતાં વ્રજેત્
અહીં અન્ન દાનનું મહાત્મ્ય કેટલું વિશાળ છે! જે અન્ન અહીં આપીએ છીએ, તેનું ફળ લોકો પરલોકમાં ભોગવે છે અને સ્વર્ગ અવિનાશી બની જાય છે.
અન્નદાનં પરં વિપ્રાઃ કીર્તયંતિ સદોત્થિતાઃ। અન્નદાનાત્સુરેદ્રેણ ત્રૈલોક્યમિહ ભુજ્યતે
અન્ન દાન સર્વોત્તમ છે, હે બ્રાહ્મણો, જે સદા જાગૃત રહે છે તેઓ એનું વખાણ કરે છે; અન્ન દાનથી ઈન્દ્રે ત્રણેય લોકનો આનંદ અહીં ભોગવે છે.
શતક્રતુરિતિ પ્રોક્તઃ સર્વૈરેવ દ્વિજોત્તમૈઃ। તેનાવસ્થાં તત્સદૃશીં પ્રાપ્તવાંસ્ત્રિદશેશ્વરઃ
શતક્રતુ એ નામ સર્વે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ આપ્યું છે; એથી દેવોના સ્વામી એ સમાન સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરે છે.
દાનદેવગતઃ સ્વર્ગં ત્વત્તઃ સર્વં શ્રુતં મયા। અપરં ચ પુરાવૃત્તં નિવૃત્તં યદિ કર્હિચિત્
દાનના દેવ દ્વારા સ્વર્ગમાં પહોંચી, મેં તારા પાસેથી બધું સાંભળ્યું છે; જો પ્રાચીન સમયમાં કંઈક હતું અને હવે બંધ થઈ ગયું હોય, તો ક્યારેય મને કહેજે.
ભૂયોપિ શ્રોતુમિચ્છામિ તન્મે વદ મહામતે। પુલસ્ત્ય ઉવાચ। એતદાખ્યાનકં પૂર્વમગસ્ત્યેન મહાત્મના
હું વધુ સાંભળવા ઈચ્છું છું, હે મહામતિ, મને એ કહો. પુલસ્ત્યએ કહ્યું: આ વાર્તા પૂર્વે મહાત્મા અગસ્ત્યે કહેલી છે.
રામાય કથિતં રાજંસ્તત્તે વક્ષ્યામિ સાંપ્રતમ્। ભીષ્મ ઉવાચ। કસ્મિન્વંશે સમુત્પન્નો રામોઽસૌ નૃપસત્તમઃ
એ રામને કહેવામાં આવી હતી, હે રાજા, હવે હું તને એ કહું છું. ભીષ્મએ પૂછ્યું: એ રામ, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, કયા વંશમાં જન્મ્યો હતો?
યસ્યાગસ્ત્યેન કથિતશ્ચેતિહાસઃ પુરાતનઃ। પુલસ્ત્ય ઉવાચ। રઘુવંશે સમુત્પન્નો રામો નામ મહાબલઃ
જેની વિષયમાં અગસ્ત્યે પ્રાચીન ઇતિહાસ કહ્યો હતો? પુલસ્ત્યએ કહ્યું: રામ, મહાબળશાળી, રઘુવંશમાં જન્મ્યો હતો.
દેવકાર્યં કૃતં તેન લંકાયાં રાવણો હતઃ। પૃથિવીં રાજ્યસંસ્થસ્ય ઋષયોઽભ્યાગતા ગૃહે
તેને દેવોનું કાર્ય પૂર્ણ કર્યું; લંકામાં રાવણને માર્યો. પૃથ્વી પર રાજા બન્યા પછી, ઋષિઓ તેમના ઘરમાં આવ્યા.