એવં વિધાનતો દત્તા તિલધેનુર્નૃપોત્તમ। સર્વકામસમાવાપ્તિં કુરુતે નાત્ર સંશયઃ
હે શ્રેષ્ઠ રાજા, આ રીતે વિધિ પ્રમાણે તિલથી બનેલી ગાય દાન કરવામાં આવે ત્યારે તે સર્વ ઈચ્છાઓની પ્રાપ્તિ કરાવે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
જલધેનુસ્તથૈવેહ કુંભૈરેવ પ્રકલ્પિતા। દત્તા તુ વિધિના કામાન્સદ્યઃ સર્વાન્પ્રયચ્છતિ
અહીં પાણીની ગાય પણ કુંભોથી સ્થાપિત કરવામાં આવે છે; જો તે વિધિ પ્રમાણે દાન કરવામાં આવે તો તરત જ બધી ઈચ્છાઓ પૂરી કરે છે.
ધેનુશતં તથા દત્તં પૂર્ણિમા નિયમેન હિ। સાવિત્રી ઇવ વૈ સ્વર્ગે સર્વકામપ્રદા ભવેત્
એ જ રીતે, નિયમ પ્રમાણે પૂર્ણિમાના દિવસે જો સો ગાયોનું દાન કરવામાં આવે તો તે સ્વર્ગમાં સૌ ઈચ્છાઓ આપનારી, સાવિત્રી જેવી બની જાય છે.
ઘૃતધેનુસ્તથા દત્તા વિધાનેન વિચક્ષણૈઃ। સર્વકામસમાવાપ્તિં કુરુતે કાંતિદા ભવેત્
તે જ રીતે, વિદ્વાનો દ્વારા વિધિ પ્રમાણે ઘીથી બનેલી ગાયનું દાન કરવામાં આવે તો તે સર્વ ઈચ્છાઓની પ્રાપ્તિ કરાવે છે અને તેજ પણ આપે છે.
રસધેનુસ્તથા દત્તા કાર્તિકે માસિ પાર્થિવ। સર્વાન્કામાન્પ્રયચ્છેત્તુ નિત્યં સા ગતિદા ભવેત્
એ જ રીતે, હે રાજા, કાર્તિક મહિનામાં રસથી બનેલી ગાયનું દાન કરવામાં આવે તો તે હંમેશા બધી ઈચ્છાઓ આપે છે અને મોક્ષ પણ આપે છે.
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં સમાસાદ્બહુવિસ્તરમ્। અપારં ફલમુદ્દિષ્ટં બ્રહ્મણા સર્વકર્મણા
આ બધું તને સંક્ષિપ્ત અને વિસ્તૃત રીતે સમજાવ્યું છે; અનંત ફળ બ્રહ્માએ દરેક કર્મ માટે જણાવ્યું છે.
તૃષ્ણયા ક્ષુધયા યદ્વા પીડિતો રાજસત્તમ। તદ્દાનં કાર્તિકે દેયં પૂર્વં દેહિ નરાધિપ
હે શ્રેષ્ઠ રાજા, જે કંઈ તરસ કે ભૂખથી પીડાય છે, તે કાર્તિક મહિનામાં દાન આપવું જોઈએ; હે મનુષ્યોના રાજા, એ પહેલાં આપ.
બ્રહ્માંડં સર્વસંપન્નં ભૂતરત્નૌષધીયુતમ્। દેવદાનવયક્ષૈશ્ચ યુક્તમેતત્સદા વિભો
આ બ્રહ્માંડ, જેમાં સર્વ સંપત્તિ, રત્નો અને ઔષધિઓ છે, અને જે દેવ, દાનવ અને યક્ષો સાથે હંમેશા જોડાયેલું છે—હે મહાન, એ બધું.
એતત્તુ સકલં કૃત્વા સર્વતો રજતાન્વિતમ્। સુરત્નસૂર્યચંદ્રાઢ્યં કાર્તિકે દ્વાદશી દિને
આ બધું તૈયાર કરીને, ચારેય બાજુથી ચાંદીથી શોભાયમાન કરીને, અને દેવ રત્નો, સૂર્ય અને ચંદ્રથી ભરપૂર કરીને, કાર્તિક મહિનાની દ્વાદશી તિથિએ—
અથવા પંચદશ્યાં તુ કાર્તિકસ્યૈવ નાન્યતઃ। પુરોહિતાય ગુરવે દાપયેદ્ભક્તિમાન્નરઃ
અથવા તો, માત્ર કાર્તિક મહિનાની પંદરમી તિથિએ, બીજે નહીં, ભક્તિપૂર્વક મનુષ્યએ પોતાના પુરોહિત અથવા ગુરુને આપવું જોઈએ.
બ્રહ્માંડોદરવર્તીનિ યાનિ ભૂતાનિ પાર્થિવ। તાનિ દત્તાનિ વૈ તેન સમાસાત્કથિતં તવ
હે રાજા, બ્રહ્માંડની અંદર વસતા બધા જીવ, એ દાનથી આપવામાં આવે છે; આ તને સંક્ષિપ્તમાં કહેલું છે.
યદ્યજ્ઞૈર્યજતો રાજન્સમાપ્તવરદક્ષિણૈઃ। સર્વં ફલં તત્ખંડસ્ય બ્રહ્માંડસ્ય વિશેષતઃ
હે રાજા, જો યજ્ઞો સાથે યોગ્ય દક્ષિણાઓ આપવામાં આવે, તો એ બધું ફળ ખાસ કરીને બ્રહ્માંડના એક ભાગના દાનમાં સમાવાયેલું છે.
યઃ પુનઃ સકલં ચેદં બ્રહ્માંડં પ્રદિશેન્નરઃ। તેન જપ્તં હુતં દત્તં પઠિતં કીર્તિતં ભવેત્
પણ જે મનુષ્ય આખું બ્રહ્માંડ દાન આપે છે, તેના દ્વારા જપ, હોમ, દાન, પાઠ અને સ્તુતિ બધું પૂર્ણ થાય છે.
રાજોવાચ॥ વિધિં બ્રહ્માંડદાનસ્ય કૃત્વા તત્મોક્ષભાગ્ભવેત્। કાલં દેશં વિપ્રતીર્થં સર્વં ત્વં વદ મેનઘ
રાજાએ પૂછ્યું: બ્રહ્માંડના દાનની વિધિ કરીને શું મોક્ષ મળે છે? હે નિર્દોષ, સમય, સ્થાન, વિદ્વાન બ્રાહ્મણ અને બધું મને કહો.
કૃતેન યેન સર્વસ્ય ફલભાગી ભવામ્યહમ્। કુત્સિતસ્યાસ્ય ભાવસ્ય મોક્ષસ્સ્યાદચિરાચ્ચ મે
કઈ રીતે કરવાથી હું બધાં ફળોનો ભોગવટદાર બની શકું અને આ દુઃખદાયક અવસ્થાથી જલ્દી મુક્તિ મેળવી શકું?
વસિષ્ઠ ઉવાચ॥ એવં શ્રુત્વા તતો રાજન્પુરોધાસ્તસ્ય સ દ્વિજઃ। બ્રહ્માંડં કારયામાસ સૌવર્ણં સર્વધાતુભિઃ
વશિષ્ઠે કહ્યું: આ રીતે સાંભળ્યા પછી, હે રાજા, તેના પુરોહિત એ બ્રાહ્મણે સર્વ ધાતુઓથી સુવર્ણ બ્રહ્માંડ બનાવડાવ્યું.
યુતં નિષ્કસહસ્રેણ પદ્મં તત્ર હ્યકલ્પયત્॥ તત્ર બ્રહ્મા તસ્ય મધ્યેપદ્મરાગૈરલંકૃતઃ
ત્યાં તેણે હજાર સોનાના સિક્કા વડે એક કમળ તૈયાર કર્યું; એ કમળના મધ્યમાં બ્રહ્માજી લાલ મણિથી શોભિત હતા.
સાવિત્ર્યા ચૈવ ગાયત્ર્યા ઋષિભિર્મુનિભિઃ સહ। નારદાદ્યાઃ સુતાઃ સર્વ ઇન્દ્રાદ્યાશ્ચ દિવૌકસઃ
ત્યાં સાવિત્રી અને ગાયત્રી સાથે અનેક ઋષિ-મુનિઓ, નારદથી શરૂ કરીને બધા પુત્રો અને ઇન્દ્રાદિ દેવતાઓ હાજર હતા.
સૌવર્ણવિગ્રહાઃ સર્વે બ્રહ્મણસ્તુ પુરઃસરાઃ। વરાહરૂપી ભગવાન્લક્ષ્મ્યા સહ સનાતનઃ
બ્રહ્માના બધા મુખ્ય સહાયકોના શરીર સોનાના હતા; અને સનાતન ભગવાન વરાહ રૂપે લક્ષ્મીજી સાથે હતા.
નીલં મરકતં ચૈવ ભૂષાયાં તસ્ય કારયેત્। ગોમેદૈસ્તસ્ય વૈ શોભાં કારયેત ચ બુદ્ધિમાન્
તેણે બ્રહ્માજી માટે નીલમ અને પન્ના વડે આભૂષણો બનાવાં જોઈએ; અને બુદ્ધિશાળી થઈને ગોમેદ વડે તેમની તેજસ્વિતા વધારવી જોઈએ.
મોક્તિકૈશ્ચાપિ સોમસ્ય શોભાં વજ્રૈર્દિવાકરે। ગ્રહાણાં ચૈવ સર્વેષાં સુવર્ણાનિ ચ દાપયેત્
સોમદેવની સુંદરતા માટે મુક્તા અને સૂર્યદેવ માટે વજ્ર વડે શોભા વધારવી જોઈએ; અને બધા ગ્રહો માટે સોનું આપવું જોઈએ.
સ્વર્ણાત્સપ્તગુણં રૌપ્યં રૌપ્યાત્તામ્રં તથાવિધમ્। તતઃ સપ્તગુણં કાર્યં કાંસ્યં સપ્તગુણં તથા
સોનાની તુલનાએ સાતગણું ચાંદી, અને ચાંદીની તુલનાએ સાતગણું તાંબું બનાવવું જોઈએ; પછી તાંબાની તુલનાએ સાતગણું કાંસુ બનાવવું જોઈએ.
કાંસ્યાત્સપ્તગુણં કાર્યં ત્રપુ ચૈવ નરાધિપ। ત્રપુસપ્તગુણં સીસં સીસાલ્લોહં ચ કારયેત્
કાંસાની તુલનાએ સાતગણું ટ્રાંફુ અને ટ્રાંફુની તુલનાએ સાતગણું સીસું, અને પછી સીસાથી લોખંડ બનાવવું જોઈએ, હે રાજા.
સપ્તદ્વીપાસ્સમુદ્રાશ્ચ સપ્ત વૈ કુલપર્વતાઃ। અનયા સંખ્યયા કૃત્વા નિપુણૈઃ શિલ્પિભિસ્તતઃ
સાત દ્વીપો, સમુદ્રો અને સાત મુખ્ય પર્વતો—આ બધું કુશળ કારગરોથી આ જ પ્રમાણમાં બનાવવું જોઈએ.
પાદપાદીનિ ભૂતાનિ રાજતાન્યેવ કારયેત્। આરણ્યાનિ ચ સત્ત્વાનિ સૌવર્ણાનિ ચ કારયેત્
પૃથ્વીના પ્રાણીઓ ચાંદીમાંથી અને જંગલના જીવ સોનામાંથી બનાવાં જોઈએ.
વૃક્ષાન્વનસ્પતીન્ગુલ્મતૃણપર્ણાનિ વીરુધઃ। સર્વં પ્રકલ્પ્ય વિધિવત્તીર્થે દેયં વિચક્ષણૈઃ
વૃક્ષો, વનસ્પતિ, ઝાડીઓ, ઘાસ, પાંદડા અને ઔષધિઓ—આ બધું યોગ્ય રીતે તૈયાર કરીને વિદ્વાનો તીર્થસ્થળે અર્પણ કરે.
કુરુક્ષેત્રે ગયાયાં ચ પ્રયાગેઽમરકંટકે। દ્વારવત્યાં પ્રભાસે ચ ગંગાદ્વારે ચ પુષ્કરે
કુરુક્ષેત્ર, ગયા, પ્રયાગ, અમરકંટક, દ્વારકા, પ્રભાસ, ગંગાદ્વાર અને પુષ્કર—આ તીર્થસ્થળોએ,
તીર્થેષ્વેતેષુ વૈ દેયં ગ્રહણે શશિસૂર્યયોઃ। દિનચ્છિદ્રેષુ સર્વેષુ અયને દક્ષિણોત્તરે
આ તીર્થોમાં ચંદ્ર અને સૂર્યગ્રહણ વખતે, દિવસના વિવિધ સમયખંડોમાં અને દક્ષિણાયન તથા ઉત્તરાયન બંને સૂર્ય સંક્રાંતિઓએ આપવું જોઈએ.
વ્યતીપાતે બહુગુણં વિષુવે ચ વિશેષતઃ। દાતવ્યમેતદ્રાજેંદ્ર વિચારં નૈવ કારયેત્1.34.
ગ્રહયોગ અને વિશેષ કરીને વિષ્ણુવત્તિ વખતે, હે રાજા, આ બધું વિશેષ પ્રમાણમાં આપવું જોઈએ; આ વિષયમાં કોઈ વિચાર કરવો નહીં.
શાલાગ્નિહોત્રિણં કૃત્વા સુરૂપં ચ ગુણાન્વિતમ્। સપત્નીકં ચ સંપૂજ્ય ભૂષયિત્વા ચ ભૂષણૈઃ
મુખ્ય યજ્ઞકર્તા, સુંદર અને ગુણવાન, તેની પત્ની સાથે પસંદ કરીને, તેને શ્રદ્ધાપૂર્વક આભૂષણોથી શોભિત કરી સન્માન કરવો.