જલધેનું ચ ધેનું ચ રસધેનું ચ પાર્થિવ। દેહિ શીઘ્રં યેન ભવાંસ્તૃટ્ક્ષુધાવર્જિતો દિવિ
'અને પાણીથી બનેલી ધેનુ, દૂધથી બનેલી ધેનુ અને રસથી બનેલી ધેનુ પણ, હે પૃથ્વીનાથ, તું જલ્દી આપ, જેથી સ્વર્ગમાં તને તરસ અને ભૂખથી મુક્તિ મળે.'
રમે તયાવદાદિત્યસ્તપતે દિવિ ચંદ્રમાઃ। એવમુક્તસ્તતો રાજા તં પુનઃ પૃષ્ટવાનિદમ્
'જ્યાં સુધી આકાશમાં સૂર્ય અને સ્વર્ગમાં ચંદ્ર પ્રકાશે છે, તું તેની સાથે આનંદ માણીશ.' એમ કહીને, રાજાએ તેને ફરીથી પૂછ્યું:
તિલધેનુસ્થિતિં બ્રૂહિ તથા કૃત્વા દદામ્યહમ્। પુરોહિત ઉવાચ॥ વિધાનં તિલધેનોસ્તુ તચ્છૃણુષ્વ નરાધિપ
'તિલધેનુનું વિધિ મને કહો, જેથી હું એ પ્રમાણે આપી શકું.' પુરોહિતે કહ્યું: 'હે રાજન, તિલધેનુનું વિધિ સાંભળ.'
ધેનુસ્સ્યાત્ષોડશાઢક્ય ચતુર્ભિર્વત્સકો ભવેત્। ઇક્ષુદંડમયાઃ પાદા દન્તાઃ પુષ્પમયાઃ શુભાઃ
ધેનુ સોળ અઢાકની હોવી જોઈએ, અને વાછરડો ચાર અઢાકનો; પગ ઈખના ડાંડા વડે બનાવેલા, અને દાંત સુંદર ફૂલોથી બનેલા હોવા જોઈએ.
નાસા ગંધમયી તસ્યા જિહ્વા ગુડમયી તથા। પુચ્છે સ્રક્કલ્પનીયાસ્યાદ્ઘંટાભરણભૂષિતા
તેની નાક સુગંધથી, જીભ ગોળથી બનેલી હોવી જોઈએ; પૂંછડી માટે હાર બનાવવો અને ઘંટાવાળા આભૂષણોથી શોભાવવી.
ઈદૃશીં કલ્પયિત્વા તુ સ્વર્ણશૃંગીં તુ કલ્પયેત્। રૌપ્યખુરાં કાંસ્યદોહાં પૂર્વધેનુવિધાનતઃ
એવી ધેનુ બનાવીને, તેના શિંગ સોનાના, ખુરા ચાંદીના અને થનકાં કાંસ્યના હોવા જોઈએ, જેમ પહેલાં ધેનુ માટે કહ્યું તેમ.
કૃત્વા તાં બ્રાહ્મણાયાશુ દાપયેન્મંત્રતો નૃપ। સ્થિતાં કૃષ્ણાજિને ધેનું વાસોભિર્ગોપિતાં શુભામ્
એવી ધેનુ તૈયાર કરીને, તરત જ બ્રાહ્મણને મંત્રોચ્ચાર સાથે આપવી, હે રાજા; કાળી કુરજ પર રાખેલી અને વસ્ત્રોથી ઢાંકી, શુભ ધેનુ આપવી.
સૂત્રેણાસૂત્રિતાં કૃત્વા પંચરત્નસમન્વિતામ્। સર્વૌષધિસમાયુક્તાં મંત્રપૂતાં તુ દાપયેત્
સૂત્રથી બાંધીને, પાંચ રત્નોથી યુક્ત, સર્વ ઔષધિઓથી ભરેલી અને મંત્રથી પવિત્ર કરેલી એવી ધેનુ દાનમાં આપવી.
અન્નમ્મે જાયતાં સદ્યઃ પાનં સર્વરસાસ્તથા। કામાન્સંપાદયાસ્માકં તિલધેનો દ્વિજેર્પિતા
ખોરાક તરત જ તૈયાર થાય અને દરેક પ્રકારના પીણાં પણ મળે; હે તિલથી બનેલી ગાય, જે બ્રાહ્મણોએ અર્પણ કરી છે, અમારી ઈચ્છાઓ પૂરી કર.
ગૃહ્ણામિ દેવિ ત્વાં ભક્ત્યા કુટુમ્બાર્થે વિશેષતઃ। દેહિ કામાન્વિતાન્સર્વાંસ્તિલધેનો નમોસ્તુ તે
હે દેવી, હું તને શ્રદ્ધાપૂર્વક, ખાસ કરીને મારા પરિવારના કલ્યાણ માટે સ્વીકારું છું; હે તિલથી બનેલી ગાય, મારી બધી ઈચ્છાઓ પૂરી કર, તને વંદન છે.
એવં વિધાનતો દત્તા તિલધેનુર્નૃપોત્તમ। સર્વકામસમાવાપ્તિં કુરુતે નાત્ર સંશયઃ
હે શ્રેષ્ઠ રાજા, આ રીતે વિધિ પ્રમાણે તિલથી બનેલી ગાય દાન કરવામાં આવે ત્યારે તે સર્વ ઈચ્છાઓની પ્રાપ્તિ કરાવે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
જલધેનુસ્તથૈવેહ કુંભૈરેવ પ્રકલ્પિતા। દત્તા તુ વિધિના કામાન્સદ્યઃ સર્વાન્પ્રયચ્છતિ
અહીં પાણીની ગાય પણ કુંભોથી સ્થાપિત કરવામાં આવે છે; જો તે વિધિ પ્રમાણે દાન કરવામાં આવે તો તરત જ બધી ઈચ્છાઓ પૂરી કરે છે.
ધેનુશતં તથા દત્તં પૂર્ણિમા નિયમેન હિ। સાવિત્રી ઇવ વૈ સ્વર્ગે સર્વકામપ્રદા ભવેત્
એ જ રીતે, નિયમ પ્રમાણે પૂર્ણિમાના દિવસે જો સો ગાયોનું દાન કરવામાં આવે તો તે સ્વર્ગમાં સૌ ઈચ્છાઓ આપનારી, સાવિત્રી જેવી બની જાય છે.
ઘૃતધેનુસ્તથા દત્તા વિધાનેન વિચક્ષણૈઃ। સર્વકામસમાવાપ્તિં કુરુતે કાંતિદા ભવેત્
તે જ રીતે, વિદ્વાનો દ્વારા વિધિ પ્રમાણે ઘીથી બનેલી ગાયનું દાન કરવામાં આવે તો તે સર્વ ઈચ્છાઓની પ્રાપ્તિ કરાવે છે અને તેજ પણ આપે છે.
રસધેનુસ્તથા દત્તા કાર્તિકે માસિ પાર્થિવ। સર્વાન્કામાન્પ્રયચ્છેત્તુ નિત્યં સા ગતિદા ભવેત્
એ જ રીતે, હે રાજા, કાર્તિક મહિનામાં રસથી બનેલી ગાયનું દાન કરવામાં આવે તો તે હંમેશા બધી ઈચ્છાઓ આપે છે અને મોક્ષ પણ આપે છે.
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં સમાસાદ્બહુવિસ્તરમ્। અપારં ફલમુદ્દિષ્ટં બ્રહ્મણા સર્વકર્મણા
આ બધું તને સંક્ષિપ્ત અને વિસ્તૃત રીતે સમજાવ્યું છે; અનંત ફળ બ્રહ્માએ દરેક કર્મ માટે જણાવ્યું છે.
તૃષ્ણયા ક્ષુધયા યદ્વા પીડિતો રાજસત્તમ। તદ્દાનં કાર્તિકે દેયં પૂર્વં દેહિ નરાધિપ
હે શ્રેષ્ઠ રાજા, જે કંઈ તરસ કે ભૂખથી પીડાય છે, તે કાર્તિક મહિનામાં દાન આપવું જોઈએ; હે મનુષ્યોના રાજા, એ પહેલાં આપ.
બ્રહ્માંડં સર્વસંપન્નં ભૂતરત્નૌષધીયુતમ્। દેવદાનવયક્ષૈશ્ચ યુક્તમેતત્સદા વિભો
આ બ્રહ્માંડ, જેમાં સર્વ સંપત્તિ, રત્નો અને ઔષધિઓ છે, અને જે દેવ, દાનવ અને યક્ષો સાથે હંમેશા જોડાયેલું છે—હે મહાન, એ બધું.
એતત્તુ સકલં કૃત્વા સર્વતો રજતાન્વિતમ્। સુરત્નસૂર્યચંદ્રાઢ્યં કાર્તિકે દ્વાદશી દિને
આ બધું તૈયાર કરીને, ચારેય બાજુથી ચાંદીથી શોભાયમાન કરીને, અને દેવ રત્નો, સૂર્ય અને ચંદ્રથી ભરપૂર કરીને, કાર્તિક મહિનાની દ્વાદશી તિથિએ—
અથવા પંચદશ્યાં તુ કાર્તિકસ્યૈવ નાન્યતઃ। પુરોહિતાય ગુરવે દાપયેદ્ભક્તિમાન્નરઃ
અથવા તો, માત્ર કાર્તિક મહિનાની પંદરમી તિથિએ, બીજે નહીં, ભક્તિપૂર્વક મનુષ્યએ પોતાના પુરોહિત અથવા ગુરુને આપવું જોઈએ.
બ્રહ્માંડોદરવર્તીનિ યાનિ ભૂતાનિ પાર્થિવ। તાનિ દત્તાનિ વૈ તેન સમાસાત્કથિતં તવ
હે રાજા, બ્રહ્માંડની અંદર વસતા બધા જીવ, એ દાનથી આપવામાં આવે છે; આ તને સંક્ષિપ્તમાં કહેલું છે.
યદ્યજ્ઞૈર્યજતો રાજન્સમાપ્તવરદક્ષિણૈઃ। સર્વં ફલં તત્ખંડસ્ય બ્રહ્માંડસ્ય વિશેષતઃ
હે રાજા, જો યજ્ઞો સાથે યોગ્ય દક્ષિણાઓ આપવામાં આવે, તો એ બધું ફળ ખાસ કરીને બ્રહ્માંડના એક ભાગના દાનમાં સમાવાયેલું છે.
યઃ પુનઃ સકલં ચેદં બ્રહ્માંડં પ્રદિશેન્નરઃ। તેન જપ્તં હુતં દત્તં પઠિતં કીર્તિતં ભવેત્
પણ જે મનુષ્ય આખું બ્રહ્માંડ દાન આપે છે, તેના દ્વારા જપ, હોમ, દાન, પાઠ અને સ્તુતિ બધું પૂર્ણ થાય છે.
રાજોવાચ॥ વિધિં બ્રહ્માંડદાનસ્ય કૃત્વા તત્મોક્ષભાગ્ભવેત્। કાલં દેશં વિપ્રતીર્થં સર્વં ત્વં વદ મેનઘ
રાજાએ પૂછ્યું: બ્રહ્માંડના દાનની વિધિ કરીને શું મોક્ષ મળે છે? હે નિર્દોષ, સમય, સ્થાન, વિદ્વાન બ્રાહ્મણ અને બધું મને કહો.
કૃતેન યેન સર્વસ્ય ફલભાગી ભવામ્યહમ્। કુત્સિતસ્યાસ્ય ભાવસ્ય મોક્ષસ્સ્યાદચિરાચ્ચ મે
કઈ રીતે કરવાથી હું બધાં ફળોનો ભોગવટદાર બની શકું અને આ દુઃખદાયક અવસ્થાથી જલ્દી મુક્તિ મેળવી શકું?
વસિષ્ઠ ઉવાચ॥ એવં શ્રુત્વા તતો રાજન્પુરોધાસ્તસ્ય સ દ્વિજઃ। બ્રહ્માંડં કારયામાસ સૌવર્ણં સર્વધાતુભિઃ
વશિષ્ઠે કહ્યું: આ રીતે સાંભળ્યા પછી, હે રાજા, તેના પુરોહિત એ બ્રાહ્મણે સર્વ ધાતુઓથી સુવર્ણ બ્રહ્માંડ બનાવડાવ્યું.
યુતં નિષ્કસહસ્રેણ પદ્મં તત્ર હ્યકલ્પયત્॥ તત્ર બ્રહ્મા તસ્ય મધ્યેપદ્મરાગૈરલંકૃતઃ
ત્યાં તેણે હજાર સોનાના સિક્કા વડે એક કમળ તૈયાર કર્યું; એ કમળના મધ્યમાં બ્રહ્માજી લાલ મણિથી શોભિત હતા.
સાવિત્ર્યા ચૈવ ગાયત્ર્યા ઋષિભિર્મુનિભિઃ સહ। નારદાદ્યાઃ સુતાઃ સર્વ ઇન્દ્રાદ્યાશ્ચ દિવૌકસઃ
ત્યાં સાવિત્રી અને ગાયત્રી સાથે અનેક ઋષિ-મુનિઓ, નારદથી શરૂ કરીને બધા પુત્રો અને ઇન્દ્રાદિ દેવતાઓ હાજર હતા.
સૌવર્ણવિગ્રહાઃ સર્વે બ્રહ્મણસ્તુ પુરઃસરાઃ। વરાહરૂપી ભગવાન્લક્ષ્મ્યા સહ સનાતનઃ
બ્રહ્માના બધા મુખ્ય સહાયકોના શરીર સોનાના હતા; અને સનાતન ભગવાન વરાહ રૂપે લક્ષ્મીજી સાથે હતા.
નીલં મરકતં ચૈવ ભૂષાયાં તસ્ય કારયેત્। ગોમેદૈસ્તસ્ય વૈ શોભાં કારયેત ચ બુદ્ધિમાન્
તેણે બ્રહ્માજી માટે નીલમ અને પન્ના વડે આભૂષણો બનાવાં જોઈએ; અને બુદ્ધિશાળી થઈને ગોમેદ વડે તેમની તેજસ્વિતા વધારવી જોઈએ.