ઉત્તરે ચૈવ ગાયત્રી દેવી પદ્મદલેક્ષણા। ઋગ્વેદં પૂર્વતો ન્યસ્ય યજુર્વેદં ચ દક્ષિણે
ઉત્તર દિશામાં કમળ જેવી આંખો ધરાવતી ગાયત્રી દેવી; પૂર્વમાં ઋગ્વેદ અને દક્ષિણમાં યજુર્વેદ મૂકવા.
પશ્ચિમે સામવેદં ચ અથર્વં ચોત્તરે તથા। ઇતિહાસપુરાણાનિચ્છંદોજ્યૌતિષમેવચ
પશ્ચિમમાં સામવેદ અને ઉત્તર દિશામાં અથર્વવેદ; ઇતિહાસ, પુરાણ, છંદ અને જ્યોતિષ પણ મૂકવા.
ધર્મશાસ્ત્રાણિ ચાન્યાનિ ઇંદ્રાદિ દિક્ષુ વિન્યસેત્। પૂર્વપત્રે બલં પૂજ્ય પ્રદ્યુમ્નં દક્ષિણે દલે
બીજી ધર્મશાસ્ત્રો પણ ઇન્દ્રથી શરૂ થતી દિશાઓમાં મૂકવી; પૂર્વ પાંખ પર બલનું અને દક્ષિણ પાંખ પર પ્રદ્યુમ્નનું પૂજન કરવું.
પશ્ચિમે ચાનિરુદ્ધં ચ વાસુદેવમથોત્તરે। પૂર્વતો વામદેવં ચ સદ્યોજાતં તુ દક્ષિણે
પશ્ચિમમાં અનિરુદ્ધ અને ઉત્તર દિશામાં વાસુદેવ; પૂર્વમાં વામદેવ અને દક્ષિણમાં સદ્યોજાતનું પૂજન કરવું.
ઈશાનં પશ્ચિમે સ્થાપ્ય તત્પુરુષં ચોત્તરે તથા। અઘોરસ્સર્વતઃ પૂજ્ય એષા પૂજા તુ મંડલે
પશ્ચિમમાં ઈશાન અને ઉત્તર દિશામાં તત્પુરુષની સ્થાપના કરવી; અઘોરનું સર્વત્ર પૂજન કરવું — આ મંડળની પૂજા છે.
પૂર્વતો ભાસ્કરં પૂજ્ય દક્ષિણેન દિવાકરં। પ્રભાકરં પશ્ચિમે તુ ગ્રહરાજમથોત્તરે
પૂર્વમાં ભાસ્કરનું, દક્ષિણમાં દિવાકરનું, પશ્ચિમમાં પ્રભાકરનું અને ઉત્તર દિશામાં ગ્રહરાજાનું પૂજન કરવું.
એવં પૂજ્ય વિધાનેન બ્રહ્માણં પરમેશ્વરમ્। દિઙ્મંડલે તુ વિન્યસ્ય અષ્ટૌ કુંભાન્વિધાનતઃ
આ રીતે નિયમ પ્રમાણે પરમેશ્વર બ્રહ્માનું પૂજન કરીને, મંડળની દિશાઓમાં નિયમ પ્રમાણે આઠ કુંભો મૂકવા.
બ્રાહ્મં તુ કલશં મધ્યે નવમં તત્ર કલ્પયેત્। સ્નાપયેન્મુક્તિકામં તુ બ્રહ્મણો વૈ ઘટેન તુ
મધ્યમાં બ્રાહ્મણ કલશ, એટલે નવમો કુંભ મૂકવો; બ્રહ્માના ઘડાથી મુક્તિ ઇચ્છનારનું અભિષેક કરવું.
શ્રીકામં વૈષ્ણવેનેહ કલશેન તુ પાર્થિવ। રાજ્યાર્થિનં સ્નાપયેચ્ચ ઐંદ્રેણ કલશેન તુ
હે રાજા, જેને સંપત્તિની ઇચ્છા હોય, તેને વૈષ્ણવ કળશથી અભિષેક કરવો જોઈએ; અને જે રાજસત્તા ઇચ્છે છે, તેને ઇન્દ્રના કળશથી અભિષેક કરવો જોઈએ.
દ્રવ્યપ્રતાપકામં તુ આગ્નેય ઘટવારિણા। મૃત્યુંજયવિધાનાય યામ્યેન સ્નાપયેન્નરમ્
જેને ધનશક્તિ મેળવવી હોય, તેને અગ્નિના કળશના જળથી અભિષેક કરવો જોઈએ; અને જે મૃત્યુ પર વિજય મેળવવા માંગે છે, તેને યમના કળશથી અભિષેક કરવો જોઈએ.
દુષ્ટપ્રધ્વંસનાયાલં નૈર્ઋતેન વિધીયતે। સ્નાપયેદ્વારુણેનાશુ પાપનાશાય માનવં
દુષ્ટનો નાશ કરવા માટે નૈૃૃત કળશનો વિધિ કરવો જોઈએ; અને પાપનો ઝડપી નાશ કરવા માટે માનવને વારુણ કળશથી અભિષેક કરવો જોઈએ.
શરીરારોગ્યકામં તુ વાયવ્યેનાભિષેચયેત્। દ્રવ્યસંપત્તિકામસ્ય કૌબેરેણ વિધીયતે
શરીર આરોગ્યની ઇચ્છા હોય, તો વાયુ કળશથી અભિષેક કરવો જોઈએ; અને જે ધનની સમૃદ્ધિ માંગે છે, તેના માટે કુબેર કળશનો વિધિ કરવો જોઈએ.
રૌદ્રેણ જ્ઞાનકામસ્ય લોકપાલઘટાસ્ત્વિમે। એકૈકેન નરઃ સ્નાત્વા સર્વદોષવિવર્જિતઃ
જ્ઞાનની ઇચ્છા હોય, તો રુદ્ર કળશથી અભિષેક કરવો જોઈએ; આ બધા લોકપાલોના કળશ છે. દરેક કળશથી અભિષેક કર્યા પછી મનુષ્ય સર્વ દોષોથી મુક્ત થાય છે.
જાયતે બ્રહ્મસદૃશો રાજાસદ્યોઽથ વા નરઃ। અથવા દિક્ષુ સર્વાસુ યથાસંખ્યેન લોકપાન્
એવું કરવાથી મનુષ્ય બ્રહ્મા જેવો અથવા તરત જ રાજા જેવો બને છે; અથવા તો દરેક દિશામાં, તે ક્રમ પ્રમાણે લોકપાલોની પૂજા કરવી જોઈએ.
પૂજયેત્તુ સ્વનામ્ના તુ કુંભૈરેવ વિધાનતઃ। એવં સંપૂજ્ય દેવાંસ્તુ લોકપાલાન્પ્રસન્નધીઃ
તેને પોતાના નામે, વિધિ પ્રમાણે કળશથી પૂજા કરવી જોઈએ; આમ, દેવતાઓ અને લોકપાલોની પૂજા કરીને, મન શુદ્ધ રાખવું જોઈએ.
પશ્ચાત્પરીક્ષિતાન્શિષ્યાન્બદ્ધનેત્રાન્પ્રવેશયેત્। દગ્ધ્વાગ્નેય્યા ધારણયા વાયુના વિધુનેત્તતઃ
પછી પરીક્ષિત શિષ્યોને, આંખ બાંધીને અંદર લાવવા; પછી તેમને અગ્નિથી શુદ્ધ કરીને અથવા વાયુથી પવન કરીને શુદ્ધ કરવું.
સોમેનાપ્યાયિતાન્કૃત્વા શ્રાવયેત્સમયાંસ્તતઃ। ન નિંદ્યાદ્બ્રાહ્મણાન્દેવાન્વિષ્ણું બ્રહ્માણમેવ ચ
પછી તેમને સોમથી તાજગી આપવી અને પછી નિયમો સમજાવવા; બ્રાહ્મણો, દેવતાઓ, વિષ્ણુ કે બ્રહ્માની નિંદા ક્યારેય ન કરવી.
ઇંદ્રમાદિત્યમગ્નિં ચ લોકપાલાન્ગ્રહાંસ્તથા॥ ગુરું ચ બ્રાહ્મણં વાપિ મુનીંદ્રં પૂર્વદીક્ષિતમ્
ઇન્દ્ર, આદિત્ય, અગ્નિ, લોકપાલો અને ગ્રહોની પણ નિંદા ન કરવી; ગુરુ, બ્રાહ્મણ કે અગાઉ દીક્ષા લીધેલા મહર્ષિની પણ નિંદા ન કરવી.
એવં તુ સમયાન્શ્રાવ્ય પશ્ચાદ્ધોમં તુ કારયેત્। ઊઁ નમો ભગવતે બ્રહ્મણે સર્વરૂપિણે હુંફટ્સ્વાહા
આ રીતે નિયમો સમજાવીને પછી હોમ કરાવવો; 'ૐ, ભગવાન બ્રહ્માને, સર્વરૂપવંતને નમન, હું ફટ સ્વાહા' એમ ઉચ્ચારવું.
ષોડશાક્ષરમંત્રેણ હોમયેજ્જ્વલિતેનલે। ગર્ભાધાનાદિકાઃ સર્વા આહુતીસ્સંપ્રદાપયેત્
છોળીસ અક્ષરનાં મંત્રથી જ્વલંત અગ્નિમાં હોમ કરવો; ગર્ભાધાનથી શરૂ થતા બધા સંસ્કાર માટે આહુતિ આપવી.
તિસૃભિસ્તુ વ્યાહૃતિભિર્દેવદેવસ્ય સન્નિધૌ। હોમાંતે દીક્ષિતઃ પશ્ચાદ્દાપયેદ્ગુરુદક્ષિણામ્
ત્રણ વ્યાહૃતિઓ સાથે, દેવોના દેવની હાજરીમાં, હોમ પૂર્ણ થયા પછી દીક્ષિતએ ગુરુને દક્ષિણા આપવી.
હસ્ત્યશ્વયાનશકટહેમધાન્યાદિકં નૃપ। દાપયેદ્ગુરવે પ્રાજ્ઞો મધ્યમે મધ્યમં તથા
હે રાજા, ગુરુને હાથી, ઘોડા, વાહન, રથ, સોનુ, અનાજ વગેરે આપવું; બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિએ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે આપવું.
દાપયેદપરે યુગ્મં સહિરણ્યં તુ તદ્ગુરોઃ। એવં કૃતે તુ યત્પુણ્યં મહત્સંજાયતે તથા
બીજાઓએ ગુરુને એક જોડી સાથે સોનુ પણ આપવું; આમ કરવાથી મોટું પુણ્ય થાય છે.
તન્ન શક્યં નિગદિતુમપિ વર્ષશતૈરપિ। દીક્ષિતોથ પુરા ભૂત્વા પાદ્મં વૈ શૃણુયાદ્યદિ
એવું પુણ્ય તો સો વર્ષ પણ કહીએ તેટલું વર્ણવી શકાતું નથી; અને જો દીક્ષા લીધા પછી પાદ્મ પુરાણ સાંભળે,
તેન વેદાઃ પુરાણાનિ સર્વમંત્રાસ્સસંગ્રહાઃ। જપ્તાસ્સ્યુઃ પુષ્કરે તીર્થે પ્રયાગે સિંધુસાગરે
તો એથી વેદો, પુરાણો અને બધા મંત્રો તેમના સંકલન સાથે પુષ્કર, તીર્થ, પ્રયાગ અને સિંધુ સાગર ખાતે જપ્યા હોય તેમ ફળ મળે છે.
દેવહ્રદે કુરુક્ષેત્રે વારાણસ્યાં વિશેષતઃ। ગ્રહણે વિષુવે ચૈવ યત્ફલં જપતાં ભવેત્
દેવહ્રદ, કુરુક્ષેત્ર અને ખાસ કરીને વારાણસીમાં; ગ્રહણ કે વિષુવ સમયે જે જપનું ફળ મળે છે, તે બધું પ્રાપ્ત થાય છે.
ફલં શતગુણં તચ્ચ પુષ્કરસ્થં પિતામહમ્। દૃષ્ટ્વા પ્રાપ્નોતિ વિવિધાન્કામાન્કામયતે યદિ
કમળ પર બેસેલા પિતામહ બ્રહ્માને જોતા, માણસને શતગણું ફળ મળે છે અને જો તે ઇચ્છે તો વિવિધ ઈચ્છાઓ પણ પૂર્ણ થાય છે.
પૂજાં વૈધાનિકીં કૃત્વા દીક્ષિતો યઃ શૃણોતિ ચ। દેવા અપિ તપઃ કૃત્વા ધ્યાયંતિ ચ વદન્તિ ચ
જે વ્યક્તિ વિધિપૂર્વક દિક્ષા લઈને પૂજા કરે છે અને શ્રવણ કરે છે— તો દેવતાઓ પણ તપ કરીને ધ્યાન કરે છે અને કહે છે:
કદા મે ભારતે વર્ષે જન્મ સ્યાદિતિ પાર્થિવ। દીક્ષિતાશ્ચ ભવિષ્યામઃ પાદ્મં શ્રોષ્યામહે કદા
‘હે રાજા, ક્યારે આપણને ભારતભૂમિમાં જન્મ મળશે? ક્યારે આપણે દિક્ષા લઈશું અને પદ્મ પુરાણ સાંભળશું?’
પાદ્મં તુ ષોડશાત્માનં ન્યસ્ય દેહે કદા વયમ્। યાસ્યામસ્તુ પરં સ્થાનં યદ્ગત્વા ન પુનર્ભવેત્1.34.
‘ક્યારે આપણે પદ્મનું શોડશરૂપ શરીરમાં સ્થાપિત કરી, એ પરમ સ્થાનમાં જઈશું, જ્યાંથી પાછા આવવું પડતું નથી?’