કાર્તિકે માસિ શુક્લાયાં પૌર્ણમાસ્યાં વિશેષતઃ। સર્વાસુ વા યજેદેવં પૂર્ણિમાસુ વિધાનતઃ
કાર્તિક મહિનાની શુક્લપક્ષની પૂર્ણિમા, ખાસ કરીને, અથવા કોઈ પણ પૂર્ણિમાના દિવસે, જો તે દેવની નિયમથી પૂજા કરે—
સંક્રાન્તૌ ચ મહાબાહો ચન્દ્રસૂર્યગ્રહેપિ વા। યઃ પશ્યતિ વિભું દેવં પૂજિતં ગુરુણા નૃપ
સંક્રાંતિના દિવસે, હે મહાબાહુ, કે ચાંદ્ર-સૂર્ય ગ્રહણ સમયે, જે રાજા ગુરુ દ્વારા પૂજિત ભગવાનનું દર્શન કરે—
તસ્ય સદ્યો ભવેત્તુષ્ટિઃ પાપધ્વંસશ્ચ જાયતે। સ માન્યો દેવતાનાં ચ ભવતીહ નરાધિપ
તેને તરત જ સંતોષ મળે છે અને તેના પાપો નાશ પામે છે; એ દેવતાઓમાં અને અહીં મનુષ્યોમાં પણ માન્ય બને છે.
બ્રાહ્મણક્ષત્રિયવિશાં ભક્તાનાં તુ પરીક્ષણમ્। સંવત્સરં ગુરુઃ કુર્યાજ્જાતિશૌચક્રિયાદિભિઃ
બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને વૈશ્ય ભક્તોનું ગુરુએ એક વર્ષ સુધી તેમની જાત, શુદ્ધિ, ક્રિયા વગેરેને ધ્યાનમાં રાખીને પરીક્ષણ કરવું જોઈએ.
ઉપપન્નમિતિ જ્ઞાત્વા હૃદયે નાવધારયેત્॥ તેપિ ભક્તિયુતા ધ્યાત્વા ત્વાચાર્યં પરમેશ્વરમ્
જ્યારે તેમને યોગ્ય સમજાય, ત્યારે મનમાં કોઈ શંકા રાખવી નહીં; એ ભક્તિભર્યા લોકો ગુરુને પરમેશ્વર સમાન માની ધ્યાનમાં લે.
સંવત્સરં ગુરૌ ભક્તિં કુર્યુર્વિષ્ણૌ યથા તથા। પ્રસાદયેયુશ્ચ તતઃ પૂર્ણે સંવત્સરે ગુરુમ્
એક વર્ષ સુધી તેઓ ગુરુની ભક્તિથી સેવા કરે, જેમ વિષ્ણુની કરે છે; પછી વર્ષ પૂરું થાય ત્યારે ગુરુને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કરે.
ભગવંસ્ત્વત્પ્રસાદેન સંસારાર્ણવતારણમ્। પરબ્રહ્મોપાસનેન વિરિંચ્યારાધનેન ચ
હે ભગવાન, તમારી કૃપાથી અમને સંસાર સમુદ્ર પાર કરવા મળે, પરબ્રહ્મની ઉપાસના અને બ્રહ્માની આરાધના દ્વારા.
સહસ્રશીર્ષજપ્યેન મણ્ડલબ્રાહ્મણેન ચ। ધ્યાનેન સ્યાત્તથાસ્માકમુપદેશઃ પ્રદીયતામ્
સહસ્રશીર્ષના જાપ, મંડલ બ્રાહ્મણના પાઠ અને ધ્યાન દ્વારા પણ અમને ઉપદેશ આપવામાં આવે.
ઇચ્છામો વૈદિકીં લક્ષ્મીં વિશેષેણ પ્રસીદતામ્। અભ્યર્થિતો ગુરુસ્ત્વેવં મેધાવી તૈસ્તદા તતઃ
અમે ખાસ કરીને વૈદિક સમૃદ્ધિ ઈચ્છીએ છીએ; આમ વિનંતી કરતાં, તે સમયે બુદ્ધિશાળી ગુરુ—
યથાવિધિ સમભ્યર્ચેદ્બ્રહ્માણં વિષ્ણુમગ્રતઃ। તે બદ્ધનેત્રાઃ સ્વાપ્યાસ્તુ કાર્તિકસ્ય ચતુર્દશીમ્1.34.
વિધિ પ્રમાણે બ્રહ્માનું પૂજન કરે છે, વિષ્ણુને આગળ રાખીને; તેઓ ઈન્દ્રિયો સંયમિત રાખીને કાર્તિક માસની ચૌદસે ઉપવાસ કરે.
બ્રાહ્મે મુહૂર્તે ચોત્ત્થાય બદ્ધપદ્માસનાસ્તુ તે। ધ્યાત્વા ગુરું સહસ્રારે શ્વેતવસ્ત્રોપવીતકમ્
બ્રાહ્મ મુહૂર્તે ઉઠીને, પદ્માસનમાં બેસે; ગુરુનું ધ્યાન કરે, સહસ્રદળ પર, સફેદ વસ્ત્ર અને યજ્ઞોપવીત ધારણ કરીને.
શ્વેતમાલ્યાંબરધરં શ્વેતગંધાનુલેપનમ્। નિર્ગમ્ય ચ બહિર્નદ્યાં કુર્યુર્નિત્યમતન્દ્રિતાઃ
સફેદ માળા અને વસ્ત્ર પહેરી, સફેદ ચંદન લગાવી, બહાર નદી પાસે જઈ, તેઓ રોજની ક્રિયાઓ ધ્યાનપૂર્વક કરે.
ક્ષીરવૃક્ષોત્થમાચાર્યો દાપયેદ્દન્તધાવનમ્। તે ચ તં ભક્ષયેયુર્હિ નદીં ગત્વા સમુદ્રગામ્
ગુરુએ તેમને દુધાળાં વૃક્ષની દાતણ આપે; તેને ચાવીને, તેઓ સમુદ્ર તરફ વહેતી નદી પાસે જાય.
ઇતરદ્વા તટાકં વા ગૃહે વાપિ વિધાનતઃ। તદ્ભક્ષયેયુર્મંત્રેણ મંત્રિતં પરમેષ્ઠિનઃ
અથવા નિયમ પ્રમાણે બીજી નદી, તળાવ કે ઘરે પણ; પરમેશ્વર દ્વારા મંત્રિત કરેલી દાતણ મંત્ર બોલીને ચાવે.
આપોહિષ્ઠેતિ મંત્રેણ સપ્તકૃત્વોભિમંત્રિતં। દેવસ્ય ત્વેતિ વૈ જપ્ત્વા યુંજાનેતિ કરે ન્યસેત્
'આપોહિષ્ઠ' મંત્રથી સાત વાર મંત્રિત કરીને, 'દેવસ્ય તુ' બોલી, 'યુંજાન' કહીને હાથમાં રાખે.
ઇરાવત્યેતિ પ્રક્ષાલ્ય બ્રહ્મોદનેતિ વૈ મુખે। ભક્ષયિત્વા ક્ષિપેદ્દૂરં પતિતં ચ નિરીક્ષયેત્
'ઇરાવતી' કહીને ધોઈ, 'બ્રહ્મોદન' મંત્ર મોઢે બોલી, ચાવીને દૂર ફેંકી દે અને તે ક્યાં પડે છે તે જુએ.
સમ્મુખં પ્રાઙ્મુખં વાપિ વિદિશં ચાપિ વા ગતમ્। સંમુખે દેવતાલબ્ધિર્મંત્રસિદ્ધિશ્ચ જાયતે
જો તે સામે, પૂર્વ દિશા કે શુભ દિશામાં પડે, તો દેવતાની કૃપા અને મંત્રની સિદ્ધિ મળે છે.
પરાઙ્મુખે દંતકાષ્ઠે સર્વે દેવાઃ પરાઙ્મુખાઃ। ઉત્તરેણ ગતે તસ્મિન્સિદ્ધિર્ભવતિ વા ન વા
જો દાતણ પીઠ ફેરવી પડે, તો બધા દેવતાઓ પણ પીઠ ફેરવે છે; ઉત્તર તરફ જાય તો સફળતા થાય કે નહીં, એ નિશ્ચિત નથી.
દક્ષિણેન ભવેન્મૃત્યુર્ગુરોસ્તસ્ય ન સંશયઃ। પ્રેક્ષ્યાશુભં સ્વપેદ્ભૂમૌ દેવદેવસ્ય સન્નિધૌ
દક્ષિણ તરફ જાય તો ગુરુને મૃત્યુ નિશ્ચિત છે; અશુભ ચિહ્ન દેખાય તો દેવદેવના સાનિધ્યમાં જમીન પર સુવું જોઈએ.
સ્વપ્નાન્દૃષ્ટ્વા ગુરોરગ્રે શ્રાવયેયુર્વિચક્ષણાઃ। તતઃ શુભાશુભં તત્ર લક્ષયેત્પરમો ગુરુઃ
સપના જોઈને, વિદ્વાન ગુરુની સામે તે કહે; પછી પરમ ગુરુ એમાં શું શુભ કે અશુભ છે તે નિર્ધારણ કરે.
પૌર્ણમાસ્યામથ સ્નાત્વા તતો દેવાલયં વ્રજેત્। ગુરુશ્ચ મંડલં ભૂમૌ કલ્પિતાયાં તુ વર્તયેત્
પૌર્ણિમાની સ્નાન કર્યા પછી, કોઈએ મંદિરે જવું જોઈએ; ગુરુએ તૈયાર કરેલી જમીન પર મંડળ રચવું જોઈએ.
લક્ષણૈર્વિવિધૈર્ભૂમિં લક્ષયિત્વા વિધાનતઃ। ષોડશારં લિખેત્પદ્મં નવધારમથાપિ વા
નાના-મોટા શુભ ચિહ્નો વડે જમીનને નિયમ પ્રમાણે નિશાન કરી, પછી કોઈએ સોળ પાંખવાળું કે નવ નાળાવાળું કમળ દોરવું જોઈએ.
અષ્ટપત્રમથો વાપિ લિખિત્ત્વા દર્શયેદ્બુધઃ। નેત્રબંધં તુ કુર્વીત સિતવસ્ત્રેણ યત્નતઃ
અથવા, કોઈએ આઠ પાંખવાળું કમળ દોરીને તે બતાવવું જોઈએ; પછી સફેદ કપડાંથી આંખો બાંધવી જોઈએ.
વર્ણાનુક્રમતઃ શિષ્યાન્પુષ્પહસ્તાન્પ્રવેશયેત્। નવનાભં યદા કુર્યાન્મંડલં વર્ણકૈર્બુધઃ
અક્ષરોની ક્રમ પ્રમાણે, ગુરુએ ફૂલો ધરાવતાં શિષ્યોને અંદર લાવવા જોઈએ; જો કોઈ નવ કેન્દ્રવાળું મંડળ બનાવે, તો રંગીન પાવડરથી બનાવવું જોઈએ.
ઇંદ્રાણીપૂર્વકં દેવમિંદ્રમૈંદ્ર્યાં તુ પૂજયેત્। લોકપાલૈઃ સમં તદ્વદગ્નિં સંપૂજયેન્નૃપ
પહેલા ઇન્દ્રનું પૂજન કરવું, પછી ઇન્દ્રાણીનું, અને પછી ક્રમશઃ બીજા દેવતાઓનું; દિશાના રક્ષકો સાથે, રાજા, અગ્નિનું પણ એ જ રીતે પૂજન કરવું.
દિશિ વહ્નેર્યમં યામ્યાં નૈઋત્યાં ચૈવ નિર્ઋતિમ્। વરુણં વારુણાશાયાં વાયું વાયવ્યગોચરે
અગ્નિ દિશામાં યમ, દક્ષિણ દિશામાં નિૃતિ, પશ્ચિમમાં વરુણ અને ઉત્તરપશ્ચિમમાં વાયુની સ્થાપના કરવી.
ધનદં ચોત્તરે ન્યસ્ય રુદ્રમીશાનગોચરે। કમંડલું પૂર્વતો હિ સ્રુચં વૈ દક્ષિણે તથા
ઉત્તર દિશામાં ધનદ અને ઈશાન દિશામાં રુદ્ર; પૂર્વમાં કમંડળ અને દક્ષિણમાં સ્રુચ (લાડવું) મૂકવું.
હંસં વૈ પશ્ચિમાયાં તુ ઉત્તરાયાં સ્રુવં તથા। આગ્નેય્યાં ચ બ્રસીં દદ્યાન્નૈર્ઋત્યાં પાદુકે તથા
પશ્ચિમમાં હંસ અને ઉત્તર દિશામાં સ્રુવ (ચમચી); આગ્નેય દિશામાં બ્રસી (અગ્નિકુંડ) અને નૈઋત્ય દિશામાં પાદુકા (ચપ્પલ) મૂકવી.
વાયવ્યાં યોગપટ્ટં ચ ઐશાન્યાં ચ ગલંતિકામ્। વિષ્ણુસ્તુ પૂર્વતઃ પૂજ્યો દક્ષિણે ચાપિ શંકરઃ
વાયવ્ય દિશામાં યોગપટ્ટા અને ઈશાન દિશામાં માળા; પૂર્વમાં વિષ્ણુનું અને દક્ષિણમાં શંકરનું પૂજન કરવું.
પશ્ચિમે તુ રવિર્દેવ ઋષયશ્ચોત્તરે તથા। મધ્યે સ્વયં પદ્મજન્મા સાવિત્રી દક્ષિણે તથા
પશ્ચિમમાં રવિદેવનું અને ઉત્તર દિશામાં ઋષિઓનું પૂજન કરવું; મધ્યમાં કમળમાંથી જન્મેલા ભગવાન અને દક્ષિણમાં સાવિત્રીનું પૂજન કરવું.