રુદ્રાસ્ત્રિશૂલનિર્ઘાતૈર્નિશુંભં જઘ્નુરોજસા । નિશુંભો બાણજાલૈશ્ચ પીડયામાસ તાનતિ
રુદ્રના ત્રિશૂળના ભયંકર ઘાટથી નિશુંભને શક્તિશાળી રીતે માર્યા; પણ નિશુંભે બાણોની ઝપટથી તેમને પીડ્યા.
શુંભાસુરો દેવગણાન્પૂરયામાસ માર્ગણૈઃ । મૃત્યું માયામય મયો બદ્ધ્વા પાશૈર્નિનાયતમ્
શુંભ અસુરે દેવગણોને બાણોથી ઘાયલ કર્યા; માયા, માયાવિ, મૃત્યુને પાશથી બાંધી લઈ ગયો.
દદૌ જાલંધરાયાસૌ પૌલોમ્ને સોઽપિ સિંધવે । અબ્ધિના ચ મુખે ક્ષિપ્તો લોકો જીવતુ નિર્ભયઃ
એ મૃત્યુને જાલંધરને આપ્યો; અને પૌલોમના પુત્રે તેને સમુદ્રને આપ્યો; સમુદ્રના મોઢામાં નાખી, જગત નિર્ભય બની જીવતું રહ્યું.
બદ્ધ્વા ચ નમુચિં પાશૈર્વાસવોઽપિ રસાતલમ્ । નિન્યે વિશ્વસ્ય હંતારં અથ જાલંધરો યયૌ
ઇન્દ્રે પણ નામુચિને પાશથી બાંધી, પાતાળમાં લઈ ગયો; પછી જાલંધર, વિશ્વનો વિનાશક, આગળ વધ્યો.
અથેંદ્રબલયોર્યુદ્ધમભૂદ્રાજન્સુદારુણમ્ । બલાંગરોચિષો ભાંતિ દિશો દશ રવેરિવ
પછી, રાજા, ઇન્દ્ર અને બલાના વચ્ચે અત્યંત ભયાનક યુદ્ધ થયું; બલાના અંગોની તેજસ્વી ઝાંખી દસ દિશામાં સૂર્યની જેમ ચમકી.
સર્વાણ્યસ્ત્રાણિ શક્રસ્ય શીર્ણાન્યંગે બલસ્ય ચ । બલીયસા બલેનેંદ્રો મુદ્ગરેણ હતો હૃદિ
ઇન્દ્રના બધા શસ્ત્રો તૂટી ગયા, અને બલાના અંગો પણ; ઇન્દ્રે વધુ શક્તિથી ગદાથી બલાને હૃદયમાં માર્યા.
નનાદેંદ્રસ્તતો ભીમં તચ્છ્રુત્વા સ બલોહસત્ । હસતસ્તસ્ય નિશ્ચેરુર્મુખતો મૌક્તિકાનિ ચ
પછી ઇન્દ્રે ભયંકર ગર્જના કરી; એ સાંભળી બલાએ હસ્યા, અને હસતા હસતા તેના મોઢામાંથી મુક્તાઓ પડ્યા.
તસ્યાંગસ્યાભિલાષેણ ન યુદ્ધમકરોત્તદા । તુષ્ટાવ વાસવોઽત્યર્થં તં બલં બલસાગરમ્
તેના શરીર માટેની ઇચ્છાથી એ સમયે યુદ્ધ ન કર્યું; ઇન્દ્રે ખૂબ પ્રસન્ન થઈ, બલાને, શક્તિના સાગરને, વખાણ્યા.
વરં વૃણુ સુરશ્રેષ્ઠેત્યુક્તઃ પ્રાહ બલં પ્રતિ । યદિ તુષ્ટોઽસિ દૈત્યેશ સ્વં વપુર્દાતુમર્હસિ
‘ભગવાન, તમે મને કોઈ વરદાન આપો,’ એમ પૂછવામાં આવતા બલાએ કહ્યું: ‘જો તમે ખુશ છો, દૈત્યરાજ, તો તમારું પોતાનું શરીર મને આપો.’
તદિંદ્ર વચનં શ્રુત્વા ભિત્ત્વા શસ્ત્રૈર્ગૃહાણ મામ્ । ઇત્યુવાચ બલં સોઽપિ કિમદેયં મહાત્મનામ્
ઇન્દ્રે એ વાત સાંભળી કહ્યું: ‘હથિયારો વડે મારી ઉપર પ્રહાર કરો અને મને પકડી લો.’ બલાએ પણ કહ્યું: ‘મહાન આત્માઓ માટે શું અદેય છે?’
સસ્મારિતો માતલિના વજ્રેણાંગં જઘાન તત્ । તેન વજ્રપ્રહારેણ બલાંગં તદ્વ્યશીર્યત
માતલિએ યાદ અપાવ્યા પછી ઇન્દ્રે વજ્ર વડે બલાનું શરીર ફોડી નાખ્યું; એ વજ્રના પ્રહારે બલાનું શરીર તૂટી ગયું.
બલાંગસ્યૈકભાગસ્તુ પપાત કનકાચલે । તુહિનાદ્રૌ દ્વિતીયસ્તુ તૃતીયો ગોનગેઽપતત્
બલાના શરીરનો એક ભાગ સુવર્ણ પર્વત પર પડ્યો, બીજો ભાગ હિમ પર્વત પર, અને ત્રીજો ગોનગ પર્વત પર પડ્યો.
ચતુર્થો દેવનદ્યાં ચ પંચમો મંદરે તથા । વજ્રાકરે પપાતાંશઃ ષષ્ઠશ્ચ વિજયાંગજઃ
ચોથો ભાગ દેવ નદીમાં પડ્યો, પાંચમો મંદર પર્વત પર, અને એક ભાગ વજ્રાકર પર પડ્યો; છઠ્ઠો ભાગ વિજયાંગજ બની ગયો.
તસ્ય જાતિવિશુદ્ધસ્ય પરિશુદ્ધેન કર્મણા । કાયસ્યાવયવાઃ સર્વે રત્નબીજત્વમાગતાઃ
બલાની શુદ્ધ વંશ અને પવિત્ર કર્મના કારણે, તેના શરીરના બધા અંગો રત્નોના બીજ બની ગયા.
વજ્રાદસ્થિકણાઃ કીર્ણાઃ ષટ્કોણા મણયોઽભવન્ । અક્ષિભ્યામિન્દ્રનીલા વૈ માણિક્યં શ્રુતિસંભવમ્
વજ્રથી તૂટી ગયેલા હાડકાંમાંથી છકોણા રત્નો બન્યા; આંખમાંથી નીલમ, કાનમાંથી મણિક રત્નો ઉત્પન્ન થયા.
ક્ષતજાત્પદ્મરાગાઃ સ્યુઃ મેદસો મરકતાસ્તથા । પ્રવાલાનિ ચ જિહ્વાતો દંતા મુક્તાસ્તથાભવન્
રક્તમાંથી પદ્મરાગ, ચરબીમાંથી પન્ના, જીભમાંથી પ્રવાળ, અને દાંતમાંથી મુક્તા ઉત્પન્ન થયા.
મજ્જોદ્ભવં મરકતં ગારુત્મતમભૂન્નસા । કાંસ્યં પુરીષં રજતં વીર્યં તામ્રં ચ મૂત્રજમ્
મજ્જાથી પન્ના, નાકમાંથી ગારુડમતા, પોટમાંથી કાંસું, વીર્યમાંથી ચાંદી, અને મૂત્રમાંથી તામ્બા ઉત્પન્ન થયો.
અંગસ્યોદ્વર્તનાજ્જાતં પિત્તલં બ્રહ્મવીતિકાઃ । નાદાદ્વૈદૂર્યમુત્પન્નં રત્નં ચારુતરં તથા
શરીર ઘસવાથી પિત્તળ અને બ્રહ્મવીતિકા રત્નો જન્મ્યા; અવાજમાંથી વૈદૂર્ય અને એક સુંદર રત્ન ઉત્પન્ન થયું.
નખેભ્યઃ કનકોત્પત્તી રુધિરાચ્ચ રસોદ્ભવઃ । મેદસઃ સ્ફટિકં જાતં પ્રવાલં માંસસંભવમ્
નખમાંથી સોનું, રક્તમાંથી પારો, ચરબીમાંથી સ્ફટિક, અને માંસમાંથી પ્રવાળ ઉત્પન્ન થયું.
બલદેહોદ્ભવાન્યાસન્રત્નાનિ પૃથિવીતલે । પુણ્યોપચયસંપત્ત્યા ભોક્ષ્યંતે વિમલૈર્જનૈઃ
બલાના શરીરમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા રત્નો પૃથ્વી પર આવ્યા, અને પવિત્ર લોકો પોતાના પુણ્યના ફળ રૂપે તેનો આનંદ માણે છે.
અત્રાંતરે હતં શ્રુત્વા બલં મઘવતા મૃધે । પ્રભાવતી નામ રાજ્ઞી યયૌ તચ્ચરણાંતિકમ્
એ વચ્ચે, મેઘવતે યુદ્ધમાં બલાને માર્યો છે એવી વાત સાંભળીને, પ્રભાવતી નામની રાણી તેના ચરણ પાસે પહોંચી.
વિલલાપ પતિં દૃષ્ટ્વા વિકીર્ણાવયવં રણે । પ્રભાવત્યશ્રુપૂર્ણાક્ષી મુક્તકેશી ઘનસ્તની
યુદ્ધમાં પતિના વિખેરાયેલા અંગો જોઈને, પ્રભાવતી, આંખોમાં આંસુ, ખુલેલા વાળ અને ભારે સ્તન સાથે, દુઃખથી રડવા લાગી.
હા નાથ બલવિક્રાંત કાંતદેહ જગત્પ્રિય । માં ત્વં વિહાય કિં ચાત્ર કૈવલ્યં ગતવાનસિ
‘હાય નાથ, બલવાન અને શૂરવીર, જગતના પ્રિય, મારા પ્રિય પતિ! તમે મને છોડી કેમ એકલતા પ્રાપ્ત કરી?’
જરાકુષ્ઠાદિભિર્વ્યાપ્તં બુદ્ધ્વા દેહં ત્યજંતિ ન । દેહિનોઽન્યે પરં કાંતં ત્વયા દેહો વૃથોજ્ઝિતઃ
‘બીજાં લોકો, જાણે છે કે શરીર વૃદ્ધાપન, કુષ્ઠ વગેરેથી પીડાય છે, છતાં છોડતા નથી; પણ તું, પ્રિય, વ્યર્થમાં શરીર ત્યાગી દીધું.’
તવ દેહેન દિવ્યેન હારકં ભૂષ્યતે પ્રિય । રણોત્સુકેન ભવતા યા વેણી ગ્રથિતા મમ
‘તમારા દિવ્ય શરીરથી, પ્રિય, હાર શોભે છે; અને યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થઈને તમે મારી વેણી ગાંઠી હતી—’
તામુદ્ગ્રથય વૈધવ્યદુઃખાર્ત્તાયાઃ સ્વયં પ્રિય । એવં વિલપતીં વીક્ષ્ય બલરાજ્ઞીં સમુદ્રજઃ । દુઃખિતઃ શુક્રમિત્યાહ બલં જીવય ભાર્ગવ
‘એ વેણી, હવે હું વિધવા દુઃખથી પીડાઈ રહી છું, તો સ્વયં તું ખોલી દે, પ્રિય.’ બલાની રાણીને આ રીતે રડતી જોઈને, સમુદ્રજ, દુઃખી થઈને, શુક્રને કહ્યું: ‘ભાર્ગવ, બલાને જીવંત કરો.’
શુક્ર ઉવાચ-। ઇચ્છયામરણં પ્રાપ્તં તં કથં જીવયામ્યહમ્ । તથાપિ મંત્રસામર્થ્યાદ્વાચમુચ્ચારયિષ્યતિ
શુક્રે કહ્યું: એણે પોતાની ઈચ્છાથી મૃત્યુ પ્રાપ્ત કર્યું છે—હું એને કેવી રીતે જીવતો કરી શકું? છતાં, મારા મંત્રની શક્તિથી એ બોલી શકશે.
જાલંધર ઉવાચ-। બલસ્ય રૂપ વચનં શ્રોતુમિચ્છામિ ભાર્ગવ । જાલંધરેણૈવમુક્તઃ ક્ષણં ધ્યાનપરોઽભવત્
જાલંધરે કહ્યું: ભાર્ગવ, હું એની રૂપ, શક્તિ અને વાણી સાંભળવા ઈચ્છું છું. જાલંધરે આવું પૂછતાં, એ થોડા સમય માટે ધ્યાનમાં લીન થયો.
અથોદતિષ્ઠદ્વદનાત્સ્વનઃ શ્રોત્રમનોરમઃ । પ્રભાવતીં પ્રતિ વ્યક્તં વાદ્યભાંડા દિવોત્થિતઃ
પછી, એના મોઢામાંથી એક મીઠો, કાનને આનંદ આપતો અવાજ ઉઠ્યો, અને પ્રભાવતીની હાજરીમાં, સ્વર્ગમાંથી વાદ્યયંત્રોની સ્પષ્ટ ધ્વનિ સંભળાઈ.
પ્રભાવતિ સ્વદેહં ત્વં મમાંગેષુ લયં નય । ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા નદી જાતા પ્રભાવતી
પ્રભાવતી, તું તારો શરીર મારા અંગોમાં મિલાવ—આ શબ્દો સાંભળતાં, પ્રભાવતી નદી બની ગઈ.