શાંતિમય ઋષિઓ, વિવિધ શિક્ષાઓનું પ્રચાર કરનાર, એકત્રિત થયા અને સરસ્વતીનો સ્મરણ કર્યો. તેઓના આહ્વાનથી, ભક્તિ અને પ્રેમથી ભરપૂર, પવિત્ર સરસ્વતી નદી પૂર્વ દિશામાં પ્રગટ થઈ. ઋષિઓ દ્વારા સન્માનિત, સરસ્વતી “પૂર્વગામી” તરીકે ઓળખાય છે. હવે, રાજા, પૃથ્વી પર એક અદ્ભુત કથા સાંભળો. અમે સાંભળ્યું છે કે બ્રાહ્મણ મંકણકને કુશાના પત્તા દ્વારા હાથમાં ઘાવ થયો; અને તે ઘાવમાંથી, રાજા, ઈખની રસ નીકળી. એ ઈખની રસ જોઈ, મંકણક આનંદથી ઝૂમી ઉઠ્યા અને નૃત્ય કરવા લાગ્યા; તેમના નૃત્યથી ત્યાંના તમામ ચળવળતા અને અચળ—સમગ્ર જગત—નૃત્ય કરવા લાગ્યું, તેમના તેજથી સૌ મૂંઝાઈ ગયા. રાજા, ઈન્દ્ર અને અન્ય દેવો, તથા તપસ્વી ઋષિઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. બ્રહ્માને જાણકારી આપવામાં આવી: “તેમણે આવું નૃત્ય ન કરવું જોઈએ.” બ્રહ્માના આદેશથી, રુદ્રને ઋષિના હિત માટે મોકલવામાં આવ્યા. “તેમણે આટલું તીવ્ર નૃત્ય ન કરવું જોઈએ; તમે તેમને સમજાવો.” રુદ્ર ત્યાં ગયા અને આનંદમાં ગરકાવ ઋષિને જોઈ. તેમણે કહ્યું, “હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, તમે શા માટે નૃત્ય કરી રહ્યા છો? તમારા નૃત્યથી આખું જગત નૃત્ય કરે છે.” restrained થયા પછી પણ, ઉત્તમ ઋષિ નૃત્ય કરતા રહ્યા અને જવાબ આપ્યો: “શું તમે નથી જોઈ રહ્યા, દેવ, મારા હાથમાંથી ઈખની રસ નીકળી રહ્યું છે?” એ જોઈને, હું આનંદથી નૃત્ય કરું છું. દેવ, સ્મિત કરતાં, ઋષિ—જે રાગમાં મગ્ન હતા—ને કહ્યું, “હે બ્રાહ્મણ, મને આમાં આશ્ચર્ય નથી; અહીં, મને જુઓ.” મહાદેવના આ શબ્દો સાંભળીને, હે કૌરવ, ઋષિ ધ્યાનમાં ડૂબ્યા અને વિચારો: “કોણ છે, જેણે મને રોક્યું?” પછી, રાજા, તેમણે પોતાના અંગૂઠાને આંગળીથી ઘાવ કર્યો. એ ઘાવમાંથી, રાજા, સફેદ (હિમની જેમ) ભસ્મ નીકળી; એ જોઈને, તેઓ શરમાઈ ગયા અને રુદ્રના પગ પર પડી, કહ્યું, “હું કોઈને રુદ્રથી મહાન માનતો નથી, દેવ; તમે, ત્રિશૂલધારી, ચાલતા અને અચળ વિશ્વના આશ્રય છો. વિદ્વાનો કહે છે કે આ બધું તમારી દ્વારા સર્જાયું છે; યુગના અંતે, બધું ફરીથી તમારી અંદર પ્રવેશ કરે છે. દેવો પણ તમને પૂર્ણ રીતે સમજી શકતા નથી—તો હું કેવી રીતે? તમારા અંદર બધા દેવો, બ્રહ્મા અને અન્ય લોકો પણ દેખાય છે. તમે જ સર્વ દેવોના સર્જક અને કારણ છો; તમારી કૃપાથી, બધા દેવો નિર્ભય થાય છે.” આ રીતે મહાદેવની સ્તુતિ કરીને, ઋષિ નમન કરી, બોલ્યા: “હે પ્રભુ, તમારી કૃપાથી, અહીં મારી તપસ્યા ક્ષીણ થઈ નથી.” પછી દેવ, પ્રસન્ન મનથી, ઋષિને ફરીથી કહ્યું: “મારી કૃપાથી, હે બ્રાહ્મણ, તમારી તપસ્યા હજારો ગણી વધે.” “હું અહીં પૂર્વમાં, ખાસ કરીને પવિત્ર સરસ્વતી ક્ષેત્રમાં, હંમેશા તમારાં સાથે રહું છું.” “જે વ્યક્તિ સરસ્વતીના ઉત્તર કિનારે શરીર ત્યાગે છે, તેના માટે આ લોક કે પરલોકમાં કશું અપ્રાપ્ય નથી. પૂર્વ કિનારે જપમાં નિષ્ઠાવાન વ્યક્તિ અહીં ફરી મૃત્યુ પામતો નથી; સ્નાન કરીને, તેને અશ્વમેદ યજ્ઞના ફળની પ્રાપ્તી થાય છે. તપસ્યા અને ઉપવાસથી, પોતાનું શરીર ક્ષીણ કરી, તપસ્વી પાણી, હવા અથવા પાંદડાં પર જીવે છે. જેમ કે, જમીન પર સૂવું અને અન્ય અલગ-અલગ તપસ્યા—જે પણ શ્રેષ્ઠ દ્વિજ તપસ્યા અને વ્રત કરે છે, તે પવિત્ર શરીર સાથે બ્રહ્મના શ્રેષ્ઠ સ્થાનને પ્રાપ્ત કરે છે; અને એ પવિત્ર સ્થાને જે કંઈ દાન આપે, તલ અથવા સોનાનો એક અણું પણ, તે પૃથ્વીના મહાપર્વત મેરુના દાન સમાન છે, એવું પ્રાચીનકાળે પ્રાણીઓના સ્વામી (પ્રજાપતિ)એ કહ્યું હતું; અને જે લોકો એ પવિત્ર સ્થાને પિતૃયજ્ઞ કરે છે, એ લોકો, એકવીસ પેઢી સાથે સ્વર્ગમાં જાય છે; અને પિતૃઓ, એ પવિત્ર સ્થાને એક પિંડથી સંતૃપ્ત થઈ, બ્રહ્મલોકમાં જાય છે, પોતાના પુત્ર દ્વારા મુક્તિ પામે છે; અને જો તેઓ ફરીથી અન્નની ઈચ્છા નથી રાખતા, તો મુક્તિના માર્ગે આગળ વધે છે. હવે, સરસ્વતીના પ્રાચીન ઉદ્ભવની સાચી કથા સાંભળો; સરસ્વતીનો ઉલ્લેખ પહેલાં બધા દેવો અને વસુઓએ કર્યો હતો. તમારે ખારી સમુદ્રના પશ્ચિમ કિનારે જવું છે, અને આ અગ્નિ (જલાગ્નિ)ને લઈને, સમુદ્રમાં મૂકી આવવું છે. જ્યારે આ થાય, બધા દેવો નિર્ભય થાય છે; નહિ તો, જલાગ્નિ પોતાના તેજથી દહન કરે છે. આથી, દેવોને આ સંકટથી જલ્દી સુરક્ષિત કરો; માતા સમાન બની, હે સુંદર કટિવાળી, દેવોને નિર્ભયતા આપો.” શક્તિશાળી વિષ્ણુએ આ રીતે કહ્યું, તો દેવી જવાબ આપે છે: “હું સ્વતંત્ર નથી; મારા પિતા, રાજાના, આજ્ઞા લેવી જોઈએ.” હંમેશા તેમના આદેશનું પાલન કરતી, અહીં કન્યા, વ્રતમાં નિષ્ઠાવાન, હું મારા પિતાના આદેશ વિના એક પગ પણ ક્યાંય જતી નથી. તેથી, બીજું કોઈ ઉપાય વિચારવું જોઈએ; તેની ભાવના જાણીને, બધાએ પિતામહ પાસે ગયા. “કોઈ બીજું જલાગ્નિ ને લઈ જવાની ક્ષમતા નથી, હે પિતામહ, તમારી પુત્રી સિવાય, જે દોષમુક્ત અને કન્યા છે.” બ્રહ્માએ સરસ્વતી, તેજસ્વી કન્યા,ને લાવી, પોતાના ગોદમાં બેસાડી, પ્રેમથી તેના માથા પર સુગંધ લીધો અને પછી સરસ્વતીને કહ્યું: “હે દેવી, દેવોએ મને બોલાવ્યા છે; હવે, તમે, પ્રકાશમય, બોલો. આ જલાગ્નિ ને ખારી સમુદ્રમાં લઈ જાઓ અને મૂકો.” પિતાના શબ્દો સાંભળીને, કન્યા, વાંદરા જેવી, અલગ થઈ ગઈ અને એ ક્ષણે, મનમાં દુ:ખી થઈ, રડી ઉઠી.