દેવીઓમાં અગ્રગણ્ય એવા ગાયત્રીના રૂપનું વર્ણન કરવામાં આવે છે—તેમના ભુજાંઓ સાપના પાંખ જેવા વળાંકડાવાળાં છે, અને દેવવસ્ત્રો અને આભૂષણોથી શોભિત છે. હે દેવી, તમારા સ્તન સુંદર, ગોળાકાર અને સમાન અરીસાવાળા છે. તમારી કમર અત્યંત સુંદર છે, જેમાં ત્રણ વળાંકો સ્પષ્ટ દેખાય છે; તેજસ્વી કટિ પર તમને ગર્વ છે. તમારી નાભિ ઊંડી અને મનોહર છે, શરીરના મધ્યમાં સુંદર રીતે સ્થિત. વિસ્તૃત કટિ, સુંદર જાંઘો અને રમણીય મુખવાળી દેવી, તમારા ઘૂંટણ અને પગ પણ સુગઠિત અને આકર્ષક છે. ત્રણેય લોકની આધારરૂપ, પૃથ્વી પર તમારી સર્વ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે. હે ભાગ્યશાળી અને સુંદર વર્ણવાળી દેવી, તમે વરદાન આપનાર છો. જે કોઈ પુષ્કરક્ષેત્રની યાત્રા કરે છે અને તમને દર્શે છે, તે ધન્ય બને છે. જ્યેષ્ઠ માસની પૂર્ણિમાને તમને શ્રેષ્ઠ પૂજા મળે છે. જે મનુષ્યો તમારી મહિમા જાણીને પૂજા કરે છે, તેમને પુત્ર કે ધન—કશીજ અશક્ય નથી રહેતું. જંગલમાં, મહાવનમાં, વિશાળ સાગરમાં કે દુષ્કર્મીઓથી ઘેરાયેલા લોકોને તમે સર્વોત્તમ આશ્રય છો. સિદ્ધિ, શ્રી, ધૈર્ય, યશ, લાજ, જ્ઞાન, વિનય, બુદ્ધિ—આપ બધું જ છો. સાંજ, રાત્રિ, તેજ, નિદ્રા અને સમયરાત્રિ પણ આપ જ છો. તમે અંબા, કમલા, બ્રાહ્મણી, સર્વદેવીની માતા, ગાયત્રી અને સર્વોપરી સ્ત્રી છો. વિજય, જય, પોષણ, ક્ષમા, દયા—આપ સર્વેમાં રહેલી છો. તમે સાવિત્રીની બહેન અને પિતામહ બ્રહ્માના કર્મમાં વ્યાપક છો. અનેક સ્વરૂપે, સર્વવ્યાપી, વિશાળ નેત્રોવાળી, બ્રહ્મચારીણી, ભક્તોની રક્ષા કરતી સુંદર કાયાવાળી દેવી છો. શહેરો, તીર્થો, આશ્રમો, વનો અને ઉપવનોમાં પણ, હે મહામાયે, તમારું વસવાટ છે. બ્રહ્માના સર્વાસનોમાં, તમે બ્રહ્માના ડાબા ભાગે, સાવિત્રી જમણા ભાગે અને મધ્યમાં બ્રહ્મા પિતામહ છે. યજ્ઞમાં વેદિકા, પુરોહિતને દક્ષિણ, રાજાઓ માટે સિદ્ધિ, અને સાગરનું કિનારો પણ તમારો છે. બ્રહ્મચર્યની દીક્ષા, શ્રેષ્ઠ તેજસ્વિતાનું કારણ પણ તમે જ છો. તારાઓમાં તેજ, નારાયણમાં સ્થિત લક્ષ્મી પણ તમે જ છો. ઋષિ માટે ધૈર્ય અને સિદ્ધિ, તારાઓમાં રોહિણી, રાજદ્વાર, તીર્થ અને નદીનાં સંગમો—આ બધે તમારું વાસ છે. પૂર્ણિમાની રાતે ચંદ્રમાં, નીતિમાં જ્ઞાન, ધૈર્ય અને સ્થિરતા—સ્ત્રીઓમાં ઉમાદેવી તમે જ છો. ઇન્દ્રના સહસ્ત્ર નેત્રોની સુંદર દૃષ્ટિ, ઋષિઓના ધર્મમય મન, દેવતાઓનો પરમ લક્ષ્ય—આપ બધું જ છો. ખેતીમાં સીતારૂપે, પ્રાણીઓમાં પૃથ્વીરૂપે, વિધવાઓને અવિવાહિતપદથી મુક્તિ, ધન અને અનાજની દાતા પણ તમે જ છો. પૂજામાં, તમે રોગ, મૃત્યુ અને ભય દૂર કરો છો; ખાસ કરીને કાર્તિક પૂર્ણિમાએ તમને વિશેષ પૂજા મળે છે. તમે સર્વ ઈચ્છા પૂર્ણ કરતી, શુભતા આપનાર દેવી બની રહેશો. જે કોઈ આ સ્તોત્રનું પઠન અથવા શ્રવણ વારંવાર કરે છે, તે સર્વે પુરુષાર્થમાં નિષ્ફળ નહીં થાય—આમાં કોઈ સંશય નથી. ગાયત્રી દેવી કહે છે: "પુત્ર, જેમ તમે કહ્યું તેમ જ થશે." બીષ્મ કહે છે: "હે બ્રાહ્મણ, મેં આ અદ્ભુત કથા સાચી રીતે સાંભળી છે. અહીં ગાયત્રીનું મહાપૂજન થયું હતું. સાવિત્રીનો વિરોધ અને શ્રાપ આપવાનો પ્રસંગ પણ અહીં થયો હતો. તથા ભગવાન વિષ્ણુએ સર્વત્ર ગાયત્રીની સ્તુતિ કરી હતી. તેજસ્વી ગાયત્રીની સ્તુતિ રુદ્રે પણ કરી હતી. આ સાંભળીને પરમાત્માએ બ્રહ્માને વિગતે આ કથા કહી. આ સાંભળતાં જ મારા રોમકૂંપ ઊભા થઈ ગયા, મન શાંત અને આનંદથી ભરાઈ ગયું—મને વિશેષ જિજ્ઞાસા જાગી. ભગવાન નારાયણે ભક્તિપૂર્વક બ્રહ્મપત્ની માટે જે ઉત્તમ સ્તોત્ર રચ્યું, તે પર્વત પર મૂક્યું. ત્યારબાદ વિષ્ણુએ એ મહાન, લજ્જાશીલ અને સર્વસ્વામી દેવીને સંતોષ અને પોષણ આપતાં વચન કહ્યાં. હે બ્રહ્મા, આ બધું મેં તમારી પાસેથી સાંભળ્યું છે; ત્યારબાદ શું બન્યું અને ત્યાં શું થયું, તે પણ જણાવો. હે પુણ્યશાળી, કૃપા કરીને સર્વે ક્રમશઃ કહો—એ સાંભળવાથી મારો શરીર પવિત્ર થશે—આમાં સંશય નથી. પુલસ્ત્ય કહે છે: જયારે પરમેશ્વર પુષ્કરક્ષેત્રે યજ્ઞ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે શું થયું તે અદ્ભુત કથા સાંભળો. શરૂઆતમાં, કૃતયુગમાં, જ્યારે પિતામહ બ્રહ્મા યજ્ઞકર્તા હતા, ત્યારે મરીચિ, અંંગિરસ, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ અને દક્ષ પ્રજાપતિ—આ બધા દેવઆભૂષણોથી શોભિત થઈ, વંદન કરવા આવ્યા. અપ્સરાઓના સમૂહે દેવાધિદેવ વિષ્ણુની સામે નૃત્ય કર્યું; અને ગંધર્વ સંગીત સાથે આકાશમાં આનંદ વ્યક્ત કર્યો. અનેક ગંધર્વો સાથે તુંબુરુ, મહાશ્રુતિ, ચિત્રરથસેન, ઉર્ણાયુ અને અનઘ પણ સંગીત ગાયું. ગોમાયુ, સૂર્યવર્ચસ, સોમવર્ચસ, ત્રિનયુ, નંદી અને ચિત્રરથ પણ હાજર હતા. શાલિશિર ત્રયોદશ, પર્જન્ય ચતુર્દશ, કાલી પંછદશ અને તારક ષોડશ હતા. હાહા અને હૂહૂ ગંધર્વ, તથા તેજસ્વી હંસ પણ, આ બધા દેવગંધર્વોએ ભગવાનની સ્તુતિ કરી. એ જ રીતે, દૈવી અપ્સરાઓએ પણ ભગવાન સમક્ષ નૃત્ય કર્યું. ધાતા, અર્યમાન, સવિતા, વરુણ, અંશ અને ભાગ પણ હાજર હતા. ઇન્દ્ર, વિવસ્વાન, પુષણ, ત્વષ્ટા અને પર્જન્ય—આ રીતે, તેજસ્વી ઊર્જાવાળા બાર અદિત્યો પણ ત્યાં ઉપસ્થિત હતા. આ રીતે ગાયત્રી દેવીના મહિમા અને યજ્ઞના પવિત્ર પ્રસંગે દેવ, ગંધર્વ, અપ્સરા અને ઋષિ-મુનિઓએ ભક્તિપૂર્વક સ્તુતિ અને પૂજન કર્યું.