જ્યારે ધર્મની સ્થાપના થઈ જાય છે, ત્યારે મહાન આત્માઓ પરમ પદને પ્રાપ્ત કરે છે. હવે હું ભાવિ સાવર્ણિ મનુના અંતરની વાત કહું છું. આ અવધિમાં અશ્વત્થામાન, શરદ્વાન, કૌશિક, ગાલવ, શતાનંદ, કાશ્યપ અને રામ—આ ઋષિઓનું સ્મરણ થાય છે. ભાવિ મનુ—અર્ક સાવર્ણિના પુત્ર તરીકે ધૃતિ, વરીયાન, યવસુ, સુવર્ણ, પુનઃ ધૃતિ, વરિષ્ણુવીર્ય, સુમતિ, વસુ અને શક્તિશાળી શુક્રનું વર્ણન થાય છે. રૌચ્યાદિ અન્ય મનુઓનું પણ નામ લેવાય છે. રુચિ, જે પ્રજાપતિ છે, તેમના પુત્ર રૌચ્ય તરીકે ઓળખાશે; અને ભૂતિના પુત્ર મનુ પણ ભૌત્ય તરીકે જાણીતા થશે. ત્યારબાદ, બ્રહ્માના પુત્ર મેરુસાવર્ણિ મનુ તરીકે સ્મરણ પામશે; ઋભુ, ઋતુધામા અને વિશ્વક્ષેન પણ મનુ તરીકે ગણાય છે. ભૂતકાળ અને ભાવિ બંને મનુઓનું વર્ણન થયું છે; આ બધા મળીને હજાર યુગોનો સમય આવરી લે છે, હે રાજન. દરેક મનુવંતર અંતર્ગત, ચાલતું અને અચાલ—all living and nonliving—પેદા થાય છે; પણ કલ્પના અંતે, જ્યારે પ્રલય આવે છે, ત્યારે બધું બ્રહ્મા સહિત મુક્ત થઈ જાય છે. આ હજારો યુગો પછી, બ્રહ્મા અને બીજા બધા વારંવાર લય પામે છે; અને અંતે, હે રાજન, તેઓ વિષ્ણુમાં લીન થઈ જાય છે. ભીષ્મે પૂછ્યું: પ્રાચીન સમયમાં પૃથ્વી અનેક રાજાઓ દ્વારા ભોગવાઈ હતી એવું સાંભળ્યું છે; હે ભગવાન, જ્યારે એ રાજાઓ હવે નથી, ત્યારે પૃથ્વીનો અધિકાર કોણે મેળવ્યો? અને પૃથ્વીને 'ભૂમિ' નામ શા માટે મળ્યું? અને એ 'ગૌરી' પણ કેમ કહેવાય છે? કૃપા કરીને એ નામોના કારણ જણાવો. પુલસ્ત્યે કહ્યું: પ્રાચીન યુગમાં અંગ નામના પ્રજાપતિ હતા; તેમણે મૃત્યુની પુત્રી સાથે લગ્ન કર્યું, જે સુંદર ન હતી. તેમના પુત્ર વેના થયો, જે પૃથ્વી પર શક્તિશાળી રાજા બન્યો, પણ અધર્મ અને કામના તરફ ઝુકેલો હતો. તેણે અનેક અધર્મના કાર્યો કર્યા અને અન્યની પત્નીઓને હરણ કરી. એના દુશ્ચરિત્રથી દુઃખી થઈ મહર્ષિઓએ, તેની શાંતિ માટે અને જગતના કલ્યાણ માટે, તેને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો. છતાં, એ શુદ્ધહૃદયવાળો મનાઈ ન થયો, સુરક્ષાનું વચન ન આપ્યું; અંતે, રાજાનો ભય અનુભવતા મહાન ઋષિઓએ તેને શ્રાપથી મારી નાખ્યો. પછી નિર્દોષ બ્રાહ્મણોએ તેના શરીરને મથન કર્યું; એમાંથી મ્લેચ્છ જાતિઓ ઉત્પન્ન થઈ. માતાના ભાગમાંથી કાજળ જેવી કાળી વર્ણની જાતિઓ જન્મી; પિતાના ભાગ સાથે સંયોજનથી એક ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર જન્મ્યો. જમણા હાથમાંથી એક પુત્ર જન્મ્યો, જે ધનુષ-બાણ અને ગદા ધારણ કરતો, દિવ્ય તેજથી યુક્ત, રત્નમય કવચ અને કંકણોથી શોભિત હતો. એ પુત્ર 'પૃથુ' તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો, અને એ વિષ્ણુ રૂપે અવતર્યો. બ્રાહ્મણોએ તેને અભિષેક કરીને રાજસિંહાસન પર બેસાડ્યો, અને તેણે અતિકઠિન તપ કર્યા. વિષ્ણુના વરદાનથી એ રાજાએ સમગ્ર પૃથ્વી પર સ્વામ્ય પ્રાપ્ત કર્યું. ત્યારે તેણે જોયું કે પૃથ્વી પર ન તો યજ્ઞ-પાઠ છે, ન હવન—ધર્મનો અભાવ છે. પૃથુ મહાવીર્યવાન ગુસ્સે થયો અને પૃથ્વીને તીક્ષ્ણ બાણથી ભેદવાની તૈયારી કરી. ત્યારે પૃથ્વી ગાયનું રૂપ ધારણ કરીને ભાગવા લાગી. પૃથુ ધનુષ અને બાણ લઈને તેના પાછળ દોડ્યો. ત્યારે પૃથ્વી એક જગ્યાએ ઊભી રહી અને પૂછ્યું: 'હું શું કરું?' પૃથુએ કહ્યું: 'હે સુશીલ ગૌ, તું જલ્દીથી આખા જગત માટે, સ્થાવર અને જંગમ, જે ઇચ્છિત છે એ આપ.' પૃથ્વીએ સ્વીકાર કર્યો: 'તથાસ્તુ.' પૃથુએ પોતાના હાથે સ્વયંભુ મનુને વાછરડું બનાવી પૃથ્વીને દૂધ દોહ્યું. એ દૂધથી લોકજીવન ચાલ્યું. પછી ઋષિઓએ પૃથ્વીને દોહી, સોમને વાછરડું બનાવી. બૃહસ્પતિ દોહનાર બન્યા, વેદ પાત્ર હતું અને તપ એ દૂધનું સાર હતું. દેવોએ પણ પૃથ્વીને દોહી, મારુત દોહનાર બન્યા, ઇન્દ્ર વાછરડું અને દૂધ શક્તિરૂપ હતું; દેવોનું પાત્ર સોનાનું અને પિતૃઓનું ચાંદીનું હતું. અંતક દોહનાર, યમ વાછરડું અને દૂધ સ્વધા હતું; નાગો માટે પાત્ર ગૂફા, તક્ષક વાછરડું. ત્યાં દૂધ વિષરૂપ હતું, ધૃતરાષ્ટ્ર દોહનાર. અસુરોએ પણ પૃથ્વીને લોખંડના પાત્રમાં દોહી, દુશ્મનોને પીડા આપતી શક્તિ મેળવી. અસુરો માટે માયા પાત્ર, પ્રહલાદ અને વિરોચન વાછરડાં, ત્રિમૂર્તિ દોહનાર અને માયા પ્રાપ્ત થઈ. યક્ષોએ ગુપ્ત ધન માટે પૃથ્વીને દોહી, વિશ્વાવસુ વાછરડું અને રત્ન પાત્ર. પ્રેત-રાક્ષસોએ ચરબી અને રક્ત દોહ્યું, સુમાલી દોહનાર અને ચાંદીનું પાત્ર. ગંધર્વો અને અપ્સરાઓએ ચિત્રરથને વાછરડું બનાવી, કમળની પાંદડીઓમાં સુગંધ દોહી. સુરુચિ, અથર્વવેદના પંડિત, પર્વતોને વાછરડું બનાવી, પૃથ્વીમાંથી વિવિધ રત્નો દોહ્યા. મહાપર્વત મેરુએ દેવૌષધિ માટે પૃથ્વીને દોહી, હિમાવત વાછરડું અને પથ્થરનું પાત્ર. વૃક્ષોએ પલાશ પાંદડાંના પાત્રમાં રસ દોહ્યો, સાલ વૃક્ષ દોહનાર અને પ્લક્ષ વાછરડું બન્યું. આ રીતે દરેકે પોતાની ઇચ્છા મુજબ પૃથ્વીને દોહી. જ્યારે પૃથુ રાજા બન્યા, ત્યારે લોકમાં દીર્ઘ આયુષ્ય, સંપત્તિ અને સુખ હતું; ન તો ગરીબી, ન રોગ, ન દુઃખી કે પાપી જણ હતો. પૃથુના શાસનમાં કોઈ અપશુક, દુર્ઘટના કે દુઃખ ન હતું; લોકો હંમેશા આનંદિત, નિર્વ્યથા અને નિર્દુઃખ હતા. પૃથુએ પોતાના શક્તિશાળી ધનુષથી પર્વતોના રાજાઓને દૂર કરી, અને પૃથ્વીનું સપાટીકરણ કર્યું—આ બધું લોકમંગલની ભાવનાથી.