પવિત્ર શ્લોકોમાં વર્ણવાયું છે કે એ મહાન પરમાત્મા, શ્રીમન્ નારાયણ, આ ભૂમિ પર નીલગિરિ પર્વત પર નિવાસ કરે છે. જે કોઈ એ પર્વત પર ચઢે, નમન કરે અને સારા કર્મોથી પૂજન કરે, તે અહીં વિશેષ ફળ પામે છે. રાજા, અહીં એક પ્રાચીન કથા પણ વર્ણવાયેલી છે—સર્વ ચમત્કારોથી ભરપૂર એ કથાનું વર્ણન હવે સાંભળો: એ છે રાજા રત્નગ્રીવ અને તેમના કુળની વાત. રાજા રત્નગ્રીવને અને તેમના પરિવારને, દેવો અને દાનવો માટે પણ દુર્લભ એવા ચતુર્ભુજ સ્વરૂપની પ્રાપ્તિ થઈ હતી. કાંજી નામનું એક શહેર હતું, જે ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ હતું. એ શહેરમાં મહાન લોકો, શક્તિશાળી સેનાઓ અને અતિ ઉત્તમ રથ-યાન હતા. ત્યાં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો વસતા, જે ષટ્કર્મમાં નિપુણ અને સર્વજીવહિતમાં પ્રવૃત્ત, રામભક્તિમાં તત્પર હતા. ક્ષત્રિયોએ ક્યારેય યુદ્ધમાંથી પીઠ ફેરવી નહોતી; તેઓ પરસ્ત્રીઓ, પરધન અને પરહાનિથી હંમેશા દૂર રહેતા. વૈશ્ય શ્રેષ્ઠ આચરણવાળા, ઉધાર, ખેતી અને વેપારમાં તત્પર હતા. તેઓ હંમેશા રઘુનાથના પદપદ્મોમાં આનંદ પામતા. શૂદ્રો દિવસ-રાત ભેદ વિના બ્રાહ્મણોની સેવા કરતા. સામાન્ય લોકો માત્ર 'રામ રામ' નામના ઉચ્ચારથી જ મનમાં પાપ કરતા નથી. આ શહેરમાં દાન, દયા, આત્મસંયમ અને સત્ય હંમેશા રહે છે; કોઈ પણ બીજા માટે હાનિકારક વચન બોલતો નથી. કોઈ પરધનની લાલસા કરતો નથી, ન તો કોઈ પાપકર્મ કરે છે. આવા લોકોએ રાજા રત્નગ્રીવના રાજ્યમાં સુરક્ષા પામી હતી. રાજા માત્ર ષષ્ટાંશ (છઠ્ઠો ભાગ) જ લેતા, વધુ કદી નહીં—લોભથી મુક્ત રહી ધર્મપૂર્વક પ્રજાનું પાલન કરતા. આ રીતે અનેક વર્ષો સુધી રાજાએ સર્વ સુખોનો આનંદ માણ્યો. પછી એક દિવસ, રાજાએ વિશાલાક્ષી પાસે કહ્યું: “વિશાળ નેત્રવાળી પ્રिये, તું ધર્મનિષ્ઠા અને પતિવ્રતામાં અડગ છે; પુત્રો જન્મ્યા છે, તેઓ રાજકાર્યની જવાબદારી નિભાવે છે. મારા પાસે મોટું retinue છે, દુઃખથી મુક્ત છું; મારા હાથી પર્વત સમાન છે, ઘોડા પવન સમાન ઝડપી છે. ઉત્તમ ઘોડાઓથી જોડાયેલા રથો હંમેશા તૈયાર છે; મહાવિષ્ણુની કૃપાથી મને કશું અભાવ નથી.” “છતાં પણ, એક ઇચ્છા મનમાં બાકી રહી છે: હે સુન્દરી, હું હજી સર્વોત્તમ તીર્થયાત્રા કરેલી નથી, જે જન્મમરણના ચક્રને અંત આપે છે અને ગોવિંદથી અલંકૃત છે. હવે હું વૃદ્ધ થયો છું, શરીર પર વૃદ્ધાવસ્થાના ચિહ્નો દેખાય છે. હવે હું પવિત્ર તીર્થોનું સેવન કરવાનું નક્કી કરું છું; કારણ કે જે પુરુષ જીવનભર માત્ર પોતાનું પેટ ભરે છે અને હરિનું પૂજન કરતો નથી, તે ગાય કે બળદ સમાન ગણાય છે. તેથી, પ્રિયે, હું તીર્થયાત્રા પર જઇ રહ્યો છું. રાજ્યની સંપૂર્ણ જવાબદારી પુત્રને સોંપી, પરિવાર સાથે, હૃદયમાં હરિનું સ્મરણ કરીને રાત્રે ધ્યાનમાં લીન રહ્યો.” એ રાત્રે રાજાને સ્વપ્નમાં એક મહાન તપસ્વી બ્રાહ્મણના દર્શન થયા. સવારે ઉઠીને રાજાએ સ્નાનાદિ નિયમિત ક્રિયાઓ કરી. પછી રાજમંડળમાં બેઠા ત્યારે એ તપસ્વી બ્રાહ્મણ, કૃશકાય, જટાધારી, વલ્કલ અને કૌપીનધારી, દંડધારી અને અનેક તીર્થસેવા દ્વારા પવિત્ર થયેલા, દર્શન દઈને આવ્યા. રાજાએ તેમને જોઈને મસ્તક નમાવ્યું અને હર્ષથી પાદ્યાદિ સન્માન આપ્યો. બ્રાહ્મણ આરામથી બેઠા પછી, રાજાએ વિનયપૂર્વક પૂછ્યું: “આજના તમારા દર્શનથી મારા શરીરના પાપો દૂરસ્થ થઈ ગયા છે. મહાન આત્માઓ ગરીબોના ઘરમાં તેમની રક્ષા માટે આવે છે; તેથી, હે બ્રાહ્મણ, કૃપા કરીને મારા વૃદ્ધ પિતાની બાબતે કહો. કયા દેવતાની પૂજા કરવી, કયું તીર્થ શ્રેષ્ઠ છે? તમે સર્વ શ્રેષ્ઠ છો, ધ્યાન અને સમાધિમાં તત્પર છો.” “તમે સર્વ તીર્થોમાં સ્નાન કરીને પવિત્ર થયા છો; શ્રદ્ધાભર્યા મને વિગતે કહો. કૃપા કરીને સર્વ તીર્થવિદ્યા ધરાવતા, કહો.” બ્રાહ્મણે કહ્યું: “રાજન, તું જે તીર્થસેવાનો પ્રશ્ન કર્યો છે, તેનું વર્ણન હું કરું છું. કયા દેવની કૃપાથી ગર્ભપાત ટળે છે? એ ભગવાન શ્રીરામ, સંસારતાપના વિનાશક, તેમની સેવા કરવી જોઈએ. એ જ પુરુષોત્તમ ભગવાન પૂજ્ય છે.” “હું અનેક પાપવિનાશક શહેરો જોયાં છે: અયોધ્યા, સરયૂ, તાપી, અને હરિનું પરમ દ્વાર; અવંતી, પવિત્ર કાંજી, રેવા જે દરિયે મળે છે. ગોકર્ણ, હાટક નામનું સ્થાન, જે કરોડો હત્યાનો નાશ કરે છે; મલ્લિકા નામનું મહાપર્વત, જે દર્શનમાત્રે મોક્ષ આપે છે. જ્યાં પણ કાળી કે સ્વચ્છ જળ મનુષ્યના અંગોને સ્પર્શે છે, એ તીર્થ પાપ દૂર કરે છે—હું જોયું છે.” “દ્વારાવતી મેં જોઈ છે, જ્યાં દેવો અને દાનવો આવે છે, જ્યાં શુભ ગોમતી નદી વહે છે, જે ખરેખર બ્રહ્મજલ છે. જ્યાં નિદ્રા, પ્રલય અને મૃત્યુ પણ મોક્ષરૂપ છે—એવું શાસ્ત્ર કહે છે; જ્યાં કલીયુગના દોષ વસવાટ કરતા નથી. જ્યાં પથ્થરો પર ચક્રના ચિહ્ન હોય છે, અને મનુષ્યો પણ ચક્રધારી હોય છે; બધા પ્રાણીઓ—ગાય, જીવજંતુ, પક્ષીઓ—શરીરે ચક્રના ચિહ્ન ધરાવે છે.” “જ્યાં ત્રિવિક્રમ, સર્વજગતના એકમાત્ર રક્ષક, નિવાસ કરે છે; એ મહાપુણ્યથી ભરપૂર શહેર મને દેખાયું છે. મેં કુરુક્ષેત્ર જોયું છે, જે સર્વહિંસા દૂર કરે છે; અને ત્યાં છે સ્યામંતપંચક, જે મહાપાપનો વિનાશ કરે છે.” આ રીતે બ્રાહ્મણે રાજાને તીર્થમાહાત્મ્ય અને ધર્મની વાતો સંભળાવી, તેને શ્રેષ્ઠ માર્ગ બતાવ્યો.