કામદેવ ઇન્દ્રને કહે છે: “સુમદા તો તમારો દાસ છે—આ સાધનાનું શું મોટાપણું? મેં બ્રહ્મા અને અન્ય દેવોના તપને પણ તોડી નાખ્યા છે; સુમદા માટે તો એ કંઈ જ નથી.” પછી કામદેવ ઉમેરે છે: “મારા બાણોના પ્રભાવથી ચંદ્ર એક વખત તારાઓ વચ્ચે ગયો હતો; તમે અહલ્યા પાસે ગયા, અને વિશ્વામિત્ર મેનકા પાસે.” કામદેવ ઇન્દ્રને આશ્વાસન આપે છે: “ચિંતિત ન રહો, હે ઇન્દ્ર, હું, તમારો દાસ, અહીં છું; હું સુમદા પાસે જવા તૈયાર છું—દેવતાઓની રક્ષા કરો, હે શત્રુહંતાર!” આ રીતે બોલીને કામદેવ તેના મિત્ર વસંત અને અપ્સરાઓના સમૂહ સાથે હેમકુટ પર્વત તરફ જાય છે. ત્યાં વસંત પર્વતના વૃક્ષોને ફૂલ અને ફળોથી શોભિત કરી દે છે; વાતાવરણમાં કોયલની કૂક અને મધમાખીઓના ઝૂમારા ગૂંજવા લાગે છે. કૃતમાલા નદીના કિનારે દક્ષિણથી સુગંધિત ઠંડા પવન વહે છે, જેમાં લવિંગના ફૂલની સુગંધ છવાઈ છે. આ સુંદર જંગલમાં, અપ્સરાઓમાં શ્રેષ્ઠ રંભા, તેની સહેલીઓ સાથે, સુમદા રાજાને લલચાવવા માટે આવે છે. રંભા કિનારા ધ્વનિથી સજ્જ, અનેક વાદ્યો જેવી કે મૃદંગ અને પાનવ વગાડવામાં નિપુણ, મોહક ગીત ગાય છે. એ ગીત સાંભળીને, વસંત અને અન્ય પક્ષીઓની રમણીય ટહુકા જોઈને, સુમદા રાજા આશ્ચર્યથી ચોતરફ નજર ફેરવે છે. રાજાને જાગૃત જોઈ, કામદેવ ફૂલોથી બનેલા ધનુષથી સજ્જ થઈ, રાજા પાછળ ઊભો રહે છે. ત્યાં એક અપ્સરા રાજાના પગ દબાવે છે, તેની આંખોમાં રમૂજી નજર; બીજી અપ્સરા તિરાડથી નજર કરે છે, અને ત્રીજી મોહક હાવભાવથી અંગો હલાવે છે. આ રીતે અપ્સરાઓથી ઘેરાયેલ, કામના ઉલાઘાથી મન ચંચલ થઈ, જ્ઞાની અને ઇન્દ્રિયજિત રાજા ચિંતન કરવા લાગે છે: “આ શ્રેષ્ઠ અપ્સરાઓ તો મારા તપના અવરોધ છે; ઇન્દ્રે મોકલેલી છે, તે તેમના ઈચ્છા મુજબ વર્તશે.” એ રીતે વિચારી, સુમદા રાજા એ મહાન સ્ત્રીઓથી પૂછે છે: “તમે કોણ છો? ક્યાંથી આવ્યાં છો? શું કરવા ઈચ્છો છો?” પછી એ આશ્ચર્યથી કહે છે: “તમે તો મહાન તપથી જ ક્યારેક દેખાય છે, અને આજે મારા તપના પરિણામે મારા સામે આવી છો!” શેષ કહે છે: સુમદા રાજાના આ શબ્દો સાંભળીને, રંભા નેતૃત્વમાં અપ્સરાઓ આનંદથી કહે છે: “હે પ્રિય, તમારી તપસ્યાથી અમે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ તમારી પાસે આવી છે; અમારા યુવાનીનો આનંદ માણો અને તપના ફળ છોડી દો.” “આ છે ઘૃતાચી, સુખી અને ચંપાક ફૂલ જેવી કાંતિ ધરાવતી, કપૂરની સુગંધથી મોહક; તેને તમારા હોઠની અમૃતરસ આપો.” “હે ભાગ્યશાળી, ઝડપથી આ સુંદર હાવભાવવાળી, મોહક અંગો અને ગાઢ સ્તનવાળી સ્ત્રીનો આનંદ લો; તપના ફળે આવી છે, ઉદાસીનતા છોડો.” “મને ગાઢ રીતે आलिंगન કરો, અમૂલ્ય આભૂષણોથી સજ્જ, મારા છાતી પર મંદાર ફૂલની વણાવેલી માળા છે; વિવિધ કલા અને વાર્તાઓમાં નિપુણ, અમારી સંમિલન પૂર્ણ કરો.” “મારા મોઢામાંથી વહેતી અમૃત પી લો, મારા સાથે સ્વર્ગીય રથમાં ચઢો, સુમેરુ પર્વતની ચોટી પર જાઓ, અનેક પુણ્યથી પવિત્ર, અને તપના ફળનો આનંદ માણો.” “તિલોત્તમા, યુવાની અને સૌંદર્યથી તેજસ્વી, તમારા માથે ઠંડકવાળું કપડું મૂકે, બે સુંદર પંખા ગંગાની ધારા જેવી સતત હલાવતી.” “હે સ્વામી, પ્રેમની રમણીય વાર્તાઓ સાંભળો; દેવતાઓ પણ ઈચ્છે તે અમૃત પી લો; નંદન વનમાં પ્રવેશ કરો અને શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ સાથે વિહાર કરો.” આ બધું સાંભળીને, જ્ઞાની રાજા વિચાર કરે છે: “આ સ્વર્ગીય સ્ત્રીઓ, મારા તપથી સર્જાઈ, ક્યાંથી આવી? આ અવરોધ સામે શું કરવું?” આ રીતે ચિંતિત થઈ, સુમદા રાજા અપ્સરાઓને કહે છે: “તમે મારા હૃદયમાં સર્વત્ર વિશ્વમાતા રૂપે નિવાસ કરો છો; જે કંઈ હું ચિંતન કરું, એ તમારો જ રૂપ છે.” “આ સ્વર્ગીય આનંદ, જે તમે કહો છો, નાનકડી અને અશાશ્વત છે; મારી આરાધ્ય માતા, જેને હું ભક્તિથી સેવા કરું છું, એ મને વરદાન આપશે.” “માતાના આશિર્વાદથી બ્રહ્માએ સત્યલોક અને મહાનતા પ્રાપ્ત કરી; એ મને સર્વે આપશે, કેમ કે એ પોતાના ભક્તોના દુ:ખ દૂર કરે છે.” “નંદન વન શું? સોનાથી શોભિત પર્વત શું? અમૃત શું, જે થોડા પુણ્યથી મળે છે, પણ દાનવો માટે દુ:ખ લાવે છે?” સુમદા રાજાના આ શબ્દો સાંભળીને, કામદેવ રાજા પર વિવિધ બાણો ચલાવે છે, પણ કંઈ જ અસર થતી નથી. અપ્સરાઓના તિરાડથી નજર, પગરખાંના ઘૂંટણ, आलिंगન અને મોહક હાવભાવ—even સૌથી સુંદર સ્ત્રીઓ પણ રાજાનું મન ચંચલ કરી શકતી નથી. પહેલાંની જેમ, રાજા ઇન્દ્ર પાસે આવે-જાય છે; આ સાંભળીને, મેઘાવાન (ઇન્દ્ર) ડરાઈ જાય છે અને રાજાની સેવા કરવાનું શરૂ કરે છે. ત્યારબાદ, પોતાની કમલ જેવી પદ પર નિશ્ચયથી, દેવી સુમદા રાજા સામે પ્રગટ થાય છે, રાજાએ ઇન્દ્રિયજિત કરીને દેવીને પ્રસન્ન કરી છે. પાંચમુખી સિંહની પીઠ પર, પાશ, અંકુશ, ધનુષ અને બાણ ધારણ કરેલી, જગતને પવિત્ર કરનાર માતા પ્રગટ થાય છે. દસ લાખ સૂર્યો જેવી તેજસ્વી, ધનુષ, બાણ, દોર અને પાશ ધારણ કરેલી માતાને જોઈ, જ્ઞાની સુમદા આનંદથી ભરાઈ જાય છે. માતા સામે રાજા અનેક વાર શિરો નમાવે છે, ભક્તિથી ભરાઈ, માતા હસે છે અને વારંવાર પોતાના શરીર પર હાથ ફેરવે છે. રાજા, ભક્તિથી ભરેલી મનથી, માતાની સ્તુતિ કરે છે, અવાજ ગદગદ થઈ જાય છે, શરીર પર રોમાંચ છવાઈ જાય છે. “જય હો, હે દેવી, મહાદેવી, ભક્તો માટે એકમાત્ર આશ્રય, બ્રહ્મા, રુદ્ર અને ઇન્દ્ર પણ તમારા પદને સેવા આપે છે, હે નિર્દોષ!” “માતા, જે કાંઈ ચલતું-અચલતું છે, એ તમારી શક્તિથી જ પ્રકાશિત થાય છે; તમારા સિવાય કશું જ નથી—હે શુભ માતા, હું તમને નમું છું.” “તમારી ધારણ શક્તિથી, ધરતી સ્થિર છે અને અડગ રહે છે, પર્વતો, વન, બગીચા અને દિશાના હાથીઓથી શોભિત છે.