પદ્મપુરાણમ્

પછી હું અત્યંત પવિત્ર હસ્તિનાપુર પહોંચ્યો, જ્યાં ગંગા – નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ – શ્રીપતિના કમળ જેવા ચરણોમાંથી પ્રગટ થઈ હતી. ત્યારબાદ હું હિમાલય પ્રદેશમાં આવેલ નારાયણના નિવાસસ્થાને ગયો; ત્યાં માધવના દર્શન કર્યા પછી કેદાર પહોંચ્યો. ત્યાં મેં જગતના સ્વામીનું પૂજન કર્યું અને હંસના જળને ફરીથી પીયું, ત્યારબાદ જહ્નવીના કિનારે સ્થિત અત્યંત પવિત્ર હરિદ્વાર ગયો. હરિદ્વારમાં મેં સ્નાન કર્યું અને પિતૃઓ, દેવતાઓ તથા ઋષિઓને તૃપ્ત કર્યા. ત્યારપછી હું પૂર્વ દિશામાં વહેતી સરસ્વતીયુક્ત કુરુક્ષેત્ર પહોંચ્યો. ત્યાં પણ મેં ઈન્દ્રિયો પર સંયમ રાખી તમામ વિધિઓનું પાલન કર્યું અને શ્રીપતિના કમળચરણોની પૂજા કરીને પુષ્કર તરફ રવાના થયો. મારગમાં મારી મિત્ર વિમલા, જે ઇન્દ્રપ્રસ્થથી વ્રજ તરફ જઈ રહ્યા હતા, તેઓ મળ્યા. તે દ્વિજ દ્વારા હું ફરી રાક્ષસીના તીર્થ પર પહોંચાડવામાં આવ્યો; પછી પવિત્ર સ્થળેથી પાછો ફરીને ઈચ્છાપૂર્તિ આપનાર શક્રપ્રસ્થ પહોંચ્યો. ત્યાં ભગવાન વિષ્ણુએ પોતે જ જે પાવન દ્વારકા નિર્માણ કરી છે – તે છે; ત્યાં વિષ્ણુએ માનવ સ્વરૂપે પોતાના વચન પ્રમાણે દર્શન આપ્યા. ત્યાં અમે બંને વિષ્ણુભક્તિ મેળવવા માટે સ્નાન કર્યું; અને કૃષ્ણરૂપે વિષ્ણુએ મને તથા મારા મિત્રને ભક્તિ દાન કરી. ત્યાં મેં હરિના સ્વર સાંભળ્યા, પણ સ્વરૂપના દર્શન થયા નહીં; પણ ત્યાંથી મને ભક્તિ પ્રાપ્ત થઈ અને પછી હું પુષ્કર તરફ ગયો. એ પવિત્ર સ્થળ દ્વારકાનું જે જળ કળશમાં ધરાયેલું છે, તે પાવન છે – હું, રાત્રિચર, એ જાહેરાત કરું છું. તમે જે પૂછ્યું તે બધું મેં કહ્યુ છે; તમારી હાલની દુર્દશા જોઈને મારા હૃદયમાં દયા ઉપજતી છે. આજે હું શું કરું, તે કહો; હું તમારી આજ્ઞામાં છું. જ્ઞાન પ્રગટ થાય એવી શુભકામના સાથે તેણે તેમના ઉપર પવિત્ર જળ છાંટ્યું. એ જળના સ્પર્શથી, પોતાના સર્વ જન્મો અને કર્મોનું સ્મરણ કરીને, તેમણે ભયાનક રાક્ષસ શરીરો ત્યજી દીધા. તેઓ દેવદેહ પ્રાપ્ત કરીને સાતમા દૈવી રથ પર આરૂઢ થયા, અપ્સરા બન્યા અને દ્વિજ ઋષિને વંદન કર્યું. તેઓએ કહ્યું: “હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, દ્વારકાના જળના સંયોગથી અમે રાક્ષસી યોનિમાંથી મુક્ત થઈ દેવલોક જઈ રહ્યા છીએ. હે દ્વિજ, ઇન્દ્રપ્રસ્થમાં આવેલી આ દ્વારકા સર્વોચ્ચ છે; જગતમાં બીજું એવું પવિત્ર સ્થાન નથી, જે સર્વ ઈચ્છાઓ પૂરી કરે.” નારદજી કહે છે: આ રીતે કહીને તેઓ દેવરથ પર આરૂઢ થયા અને દ્વિજની અનુમતિ લઈ પૂર્વ દિશા તરફ ગયા. હે રાજન, યમુનાના કિનારે દ્વારકા સ્થિત છે; જેના મહિમા સાંભળવાથી મનુષ્ય પાપમુક્ત થાય છે. જે પુણ્ય વેદવિદ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવાથી મળે છે, તે માત્ર આ મહિમા સાંભળવાથી પ્રાપ્ત થાય છે. જેમ ગોવિંદની યોગ્ય રીતે પૂજા કરવાથી ઈન્દ્રિયોને આનંદ મળે છે, તેમ આ દ્વારકાના મહિમા સાંભળવાથી પણ સુખ મળે છે. સૂર્યગ્રહણ કે ચંદ્રગ્રહણ સમયે વીસ મણ સોનાનું દાન કરવાથી જે પુણ્ય મળે છે, તે આ મહિમા સાંભળવાથી પ્રાપ્ત થાય છે. પુત્રપ્રાપ્તિની પવિત્ર કથા સાંભળવાથી અહીં પુત્ર મળે છે; અને જે શ્રેષ્ઠ ભક્તિ મિત્રને પ્રાપ્ત થઈ, તે પણ પ્રાપ્ત થાય છે. જે શ્રદ્ધાથી રાક્ષસી મુક્તિની વાર્તા સાંભળે છે, તે પણ તેઓની જેમ દિવ્ય રથમાં આરૂઢ થઈ દેવલોક જાય છે. ત્રણેય લોકના વાસીઓ દ્વારા પૂજિત અને ઇન્દ્રના પવિત્ર સ્થાન પર આવેલી દ્વારકા તથા મહાન રાજાના મહિમા વર્ણવ્યા છે. હવે આગળ કયો શ્રેષ્ઠ પુણ્ય વર્ણવું? કહો, કારણ કે શ્રેષ્ઠ કલ્યાણમાં વિલંબ ન હોવો જોઈએ. આ રીતે પદ્મ પુરાણના ઉત્તરકાંડમાં કલિન્દી મહાત્મ્યના વિભાગમાં “દ્વારકાની કથા” નામનું દ્વશોત્તર અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. યુધિષ્ઠિરે પૂછ્યું: હે મહર્ષિ, નારદે કયાં પવિત્ર સ્થાનના મહિમાનું વર્ણન શિબિને કર્યું હતું, જ્યારે તે ઇન્દ્રના પવિત્ર સ્થાન પર ગયો હતો? તેથી, હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ, મને એ વાત સાંભળવાની ઈચ્છા છે, શિબી અને નારદ વચ્ચે થયેલી ધર્મમય વાતચીત કહો, કેમ કે હું તમારા અમૃત સમાન વચનો સાંભળવા આતુર છું. સૌભરી કહે છે: હે ધર્મરાજ, રાજા શિબીએ નારદજી પાસેથી દ્વારકાના મહિમાનું વર્ણન સાંભળીને વિનમ્રતાથી વધુ પૂછ્યું. શિબીએ કહ્યું: હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, બ્રહ્મપુત્ર, મેં ઇન્દ્રપ્રસ્થના કિનારે આવેલી દ્વારકાના સર્વોચ્ચ મહિમા સાંભળ્યા છે અને તે મને અદ્ભુત લાગે છે. જો અયોધ્યામાં પણ કંઈ પવિત્ર હોય, તો એ મારી વાર્તા કહો; કેમ કે હું તમારા અમર વચનો માટે તરસ્યો છું. નારદે કહ્યું: અહીં એક પવિત્ર કથા છે, જે મહાપાપ નાશક છે – એક નાઈ અને મુકુંદ નામના દ્વિજની, જેમણે તાજેતરમાં કર્મ કર્યું હતું. હે રાજા, બ્રાહ્મણહંતક નાઈ અને અકાલમૃત્યુ પામેલા દ્વિજ – બંને કોસલાની કૃપાથી સ્વર્ગ ગયા. ચંદ્રભાગા નદીના કિનારે એ શહેર વસેલું હતું; ત્યાં ચંડક નામનો પાપી નાઈ રહેતો હતો, જેને બધા તિરસ્કારતા. તે ચોરીથી પરધન લેતો, દુષ્ટકર્મ કરતો, યાત્રિકોને હથિયાર, દોરડા વગેરે વડે લૂંટતો અને હત્યા કરતો. એ હંમેશા જુગાર અને દારૂમાં રત રહેતો, પરસ્ત્રીમાં આસક્ત; મંદિરમાં ભીંત તોડી, ઈંટ-પથ્થર વેચી નાખતો. તેના ઘરના નજીક મુકુંદ નામનો ધનવાન, વૈદિક વિધિમાં નિપુણ બ્રાહ્મણ રહેતો. એક રાત્રે, પોતાની યુવા પત્નીને વીણતાં, મુકુંદ નિર્દ્વંદ્વે ઊંઘી ગયો; પ્રેમક્રીડાથી થાકી ગયેલા શરીરે નિઃશંક ઊંઘતો હતો. એ સમયે મધ્યરાત્રે ચંડક એ ઘરમાં પ્રવેશ્યો, જ્યાંથી મુકુંદના મકાનમાં જે অলંકાર અને ધન હતું, તે લેવા આવ્યો. જે વસ્તુઓ બહાર ઉપયોગ માટે રાખેલી હતી, તે લઈ પોતાને ઘરે ગયો; અને પછી ફરીથી એ બ્રાહ્મણના ઘરમાં પ્રવેશ્યો...