એક વાર, એક મહાન પર્વત હતો, જે દિવ્ય, સદ્ગુણ અને પાવન લક્ષણોથી ભરપૂર હતો. એ પર્વત પર સદ્ગજનો વારંવાર આવતા અને એ પર્વત પુણ્યનો વિશાળ ભંડાર ગણાતો. એ પર્વત પર પુલિન્દ, ભિલ અને કોલ લોકો પણ આવતા, અને પર્વતોના રાજા એના ખડકાળ શિખરો અને ટોચોથી તેજસ્વી દેખાતો. એ પર્વત પર અનેક શુભ અને અદ્ભુત પાવન વસ્તુઓ હતી, અને ગંગાની ગર્જન કરતી ધારો એ પર્વત પર મહાન ધ્વનિ ઉત્પન્ન કરતી. એ જ સ્થળે હું કૈલાસ પર પહોંચ્યો, જે શંકરનું નિવાસ સ્થાન છે; ત્યાં મેં એક અદ્ભુત દૃશ્ય જોયું, જે પહેલાં ક્યારેય જોયું કે સાંભળ્યું નહોતું. પ્રિયજન, હવે હું તને એ બધું કહું છું, જે મેં ધન્ય અને તેજસ્વી મેદ પર્વતની ટોચ પરથી જોયું. ત્યાં એક ધારો, બરફ, દૂધ અને સોનાથી બનેલી, ધરતી પર પડતી હતી, અને મહાન ગંગા, મહા ધ્વનિ સાથે, ઝડપથી વહેતી હતી. કૈલાસની ટોચ પર પહોંચીને એ ધારો વિશાળ ફેલાયેલી હતી; ત્યાં ગંગાનું એક મહાન સરોવર હતું, જે દસ યોજન જેટલું વિશાળ હતું. એ સરોવર શુદ્ધ, પાવન પાણીથી તેજસ્વી હતું અને સંપૂર્ણ રીતે શુભ હતું, અને એ સરોવર મહાન હંસોથી સજ્જ હતું. એ હંસો સરોવર કિનારે દિવ્ય, મીઠી અને પાવન અવાજે ગાતા, અને એ સરોવર તેમના ગાનથી વિશેષ ભવ્ય બનતું. સરોવર કિનારે, એક પથ્થર પર, હિમપર્વતની પુત્રી બેઠી હતી, જ્ઞાનીજન, એના વાળ ખુલા હતા, અને એ સૌંદર્ય તથા ઐશ્વર્યથી પરિપૂર્ણ હતી. એનું રૂપ અને ગુણ દિવ્ય હતા, સ્વર્ગીય લક્ષણો અને આભૂષણોથી સજ્જ હતી, અને એ કિનારે તેજસ્વી દેખાતી. હું જાણતો નથી કે એ પર્વતોના રાજાની પુત્રી છે, કે મહાસાગરની, કે બ્રહ્માની પત્ની છે, કે સ્વાહા છે. એ ઈન્દ્રાણી છે કે સૌભાગ્યશાળી રોહિણી, એવી યુવાન સ્ત્રીઓમાં એ સૌંદર્ય અને કળા ક્યારેય જોવા મળતી નથી. અન્ય સર્વોત્તમ દિવ્ય સ્ત્રીઓમાં પણ, પ્રિયજન, જે સૌંદર્ય, ગુણ અને સ્વભાવ જોવા મળે છે, એ અતિશય છે. અપ્રસરાઓમાં પણ, એવાં સૌંદર્યનું ચિહ્ન ક્યારેય જોવા મળતું નથી—એનું રૂપ તો આખા વિશ્વને મોહી લે છે. પથ્થર પર બેઠેલી, દુઃખથી પીડાયેલી, એ યુવાન કન્યા મીઠા અવાજે રડતી હતી, પોતાના અનેક પ્રિયજનોથી વિયોગ પામેલી. એ અનેક અશ્રુ વહાવતી, જે મોતી જેવા શુદ્ધ અને સ્પષ્ટ હતા, અને એ અશ્રુ સરોવરમાં પડતા, જ્ઞાનીજન. એ અશ્રુ, મોતી જેવા તેજસ્વી, મહાન પાણીમાં પડતા; અને એમાંથી સુગંધિત અને આનંદદાયક કમળો ઉત્પન્ન થતા. એ અશ્રુથી કમળો જન્મ્યા, જ્ઞાનીજન; અને એ કમળો ગંગાના પાણી પર અસંખ્ય તરતા. પડેલા, આનંદદાયક કમળો ગંગાની ધારા વચ્ચે ઝડપથી તરે છે, અને તેમના સાથે હંસોના ઝુંડ ચાલે છે. ભાગીરથીની ધારા એ સ્થળ છોડીને કૈલાસની ટોચ પર પહોંચે છે અને રત્ન નામની સુંદર ગુફામાં જાય છે. ત્યાં એક સરોવર વહે છે, પાણીથી ભરપૂર, બે યોજન જેટલું વિશાળ, હંસોના ઝુંડથી ભરી અને પાણીના પક્ષીઓથી ગૂંજી ઉઠે છે. એ શુદ્ધ ધારા માં વિવિધ રંગના અને અદ્ભુત કમળો જોવા મળે છે, પ્રિયજન, અને એ સરોવર સાધુઓના સમૂહોથી પણ પાવન છે. સવારના સમયે એ સ્ત્રીના અશ્રુથી ઉત્પન્ન થયેલા કમળો મહાન અને સુગંધિત છે, અને ગંગાના પાણીથી ધોવાઈ ગયેલા છે. એ કમળો શુદ્ધ અને પાણીથી ભરેલી ધારા માં તરતા, અને અહીં-ત્યાં મીઠા અવાજે હંસો અને પાણીના પક્ષીઓ સાથે છે. સુત કહે છે: એ પર્વત, જે રત્ન કહેવાય છે, એ પર રત્નેશ્વર મહેશ્વર હંમેશા વસે છે, દેવો અને દાનવો પણ તેમની પૂજા કરે છે, પ્રિયજન. ત્યાં મેં એક મહાન પુણ્યવાન ઋષિ જોયો, જે જટાધારી, ફક્ત લંગોટ પહેરેલો, અને હાથમાં દંડ ધારણ કરેલો હતો. એ ઋષિ સહારો વગર, ભોજન વગર, અત્યંત તપથી દુર્બળ, એનું શરીર ફક્ત ચામડીમાં લપેટાયેલાં હાડકાંનું સમૂહ હતું. એના અંગો ફક્ત ભસ્મથી ઢંકાયેલાં હતા, જ્ઞાનીજન; એ સૂકા, પડેલા પાંદડા ખાય છે. એ ઋષિ શિવ ભક્તિમાં બેઠેલો હતો, જે જાળવવી અઘરી હતી, અને એ સ્ત્રીના અશ્રુથી ઉત્પન્ન થયેલા સુગંધિત કમળો પણ ત્યાં હતાં. ગંગાના પાણીથી, ભગવાન રત્નેશ્વર, દેવોમાં દેવ, મહાન ભક્તિથી, ગીત અને નૃત્યમાં નિપુણ થઈ પૂજા કરવી જોઈએ. ત્રિપુરના શત્રુના દ્વાર પર એ ઋષિ ગીત ગાય અને નૃત્ય કરે છે; મઠમાં આવી, એ ધર્મમય આત્મા મીઠા અવાજે પણ રડે છે. આ, પ્રિયજન, મેં જોયું—ક્યારેય ન જોયેલું, હે શ્રેષ્ઠ વક્તા; જો તને જાણ હોય તો કૃપા કરીને એનું કારણ મને કહો. હે પ્રિયજન, એ સ્ત્રી કોણ છે, અને શા માટે રડે છે? અને એ દિવ્ય પુરુષ મહેશ્વરની પૂજા શા માટે કરે છે? તેથી, એ બધા સંશયોના કારણ મને વિગતે કહો; એમ પુત્ર દ્વારા પૂછવામાં, જ્ઞાની કુંજલાએ બોલવાનું શરૂ કર્યું. કપિંજલાએ પછી વિગતે કહેવું શરૂ કર્યું, અને ઋષિએ ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ્યું. આ રીતે ચ્યવનની કથા, ગુરુ તીર્થના મહાત્મ્ય વિશે,vena કથા, ભૂમિ ખંડ, પદ્મ પુરાણના મહિમા સાથે, એકસો એકમા અધ્યાયનું સમાપન થાય છે. પછી, કુંજલા બોલ્યા: હવે હું તને બધું કહું છું, પ્રિયજન, જેમ તું મને પૂછ્યું છે, અને બંને દેવોની પૂજાનું કારણ પણ કહું છું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ. એક વાર, મહાન દેવી પાર્વતી, સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ, રમતાં રમતાં, મહાન આત્માવાળા ભગવાનને કહ્યું: "હે મહાદેવ, મારા મનમાં એક ઈચ્છા ઉદ્ભવી છે; મને, મારા સામે, એક અતિશય સુંદર વન બતાવો.