ગાંધીર્વો દ્વારા સ્તુતિ થયેલા શક્ર ભગવાન અમરાવતી ગયા; પ્રાયાગમાં પાકનો દમન કરનાર ઇન્દ્ર ક્ષણે પાપમુક્ત થયા. હવે, હે પુણ્યવતી, તું પણ દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત એવા પ્રાયાગ જા—ત્યાં ક્ષણમાં પાપનો નાશ થાય છે અને નિશ્વયે સ્વર્ગની પ્રાપ્તિ થાય છે. આ પવિત્ર કથા અને ઉપદેશ સાંભળીને, તે સ્ત્રી આતુરતાથી તરત જ બ્રાહ્મણના ચરણોમાં વંદન કરી. તેણે પોતાના સંબંધીઓ, દાસી-દાસો અને ગૃહસુખ બધું જ ઝાંખું ઝાંકી નાખ્યું, જાણે કોઈ ઝેર ત્યજી દે. મારા નજરે તે સ્ત્રીનું શરીર એક ક્ષણમાં ક્ષય પામતું જોઈને, હું ભયાનક નરકરૂપ અગ્નિથી દગધ થઈ ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો. મારા મનમાં મૃતદેહના દુઃખથી પીડાતો, મેં માઘ મહિનામાં પ્રાયાગના શ્વેત અને કૃષ્ણ તીર્થોમાં સ્નાન કર્યું. હે વૃદ્ધ રાક્ષસ, એ સ્નાનનું મહાત્મ્ય સાંભળ—માત્ર ત્રણ દિવસમાં મારા પાપ નાશ પામ્યા અને સત્તાવીસ દિવસે—એ સ્નાનથી મળેલા પુણ્યે મને દેવત્વ મળ્યું; હું કૈલાસ પર ગિરિજાના પ્રિય મિત્ર તરીકે આનંદ માણ્યો. પ્રાયાગના પ્રભાવે, મને જન્મજન્માંત્રની સ્મૃતિ મળી; એ મહિમાને યાદ રાખીને હું દર વર્ષે માઘમાં ત્યાં જાઉં છું. હે રાક્ષસ, તું જે આશ્ચર્યથી પૂછ્યું તે બધું મેં તને કહ્યુ—મારી કથા તારી પ્રસન્નતા માટે કહી. હવે, હે રાક્ષસ, તું પણ મને તારી કથા કહે—એવું કયું કર્મ છે કે તું આવો વિકૃત, ભયાનક રૂપમાં જન્મ્યો? લાંબી દાઢી, મોટા દાંત, પર્વતોની ગુફામાં માંસાહારી—રાક્ષસે કહ્યું: જે માંગે તે આપે, લે, ગુપ્ત વાત કરે, પૂછે—સદાચારી હર્ષ અનુભવે છે, અને તે તારા અંદર સ્થિર છે; હે સુન્દરી, નિશ્ચયે તું તેમનો સન્માન મેળવે છે. હે શુભાંગી, તું મારા દુઃખના નિવારણ માટે અવશ્ય ઉપાય લાવશે; તેથી, હે સૌમ્ય સ્ત્રી, હું તને મારી કરેલી ભૂલ કહું છું. સદાચારીઓ પાસે પોતાનું દુઃખ વ્યક્ત કરવાથી મન પ્રસન્ન થાય છે; સાંભળ, હે સુશોભિત નિતંબવાળી, હું કાશીનો ઋગ્વેદનો પંડિત છું. કેટલાક જન્મો પહેલાં હું મહાન અને શુદ્ધ બ્રાહ્મણ કુળમાં જન્મ્યો હતો; પણ પાપી રાજાઓ, શૂદ્રો અને લોકોથી પણ દુષ્ટ દાન સ્વીકાર્યા—અને અનેકવાર મનાઈ છતાં ફરી ફરી લીધા. ચંડાલ પાસેથી પણ દુષ્ટ દાન નકાર્યું નહીં; અને ત્યાં, ભ્રમિત મનથી બીજા પણ પાપ કર્યા; એવું કોઈ દુષ્ટ કર્મ નથી જે મેં ન કર્યું હોય. હે સુંદર, એક બીજું દોષ પણ સાંભળ—અવિમુક્ત ક્ષેત્રમાં તો નાનામાં નાનું પાપ પણ મેરુ પર્વત જેટલું બની જાય છે; એ જન્મમાં મેં કોઈ પુણ્ય એકત્ર કર્યું નહોતું. લાંબા સમય પછી હું ત્યાં જ મૃત્યુ પામ્યો, પણ અવિમુક્ત ક્ષેત્રની મહિમાથી હું નરકમાં ગયો નહીં. કહવામાં આવે છે કે અવિમુક્તમાં મૃત્યુ પામનાર, કેટલાંયે પાપી હોય, તો પણ નરકમાં નથી જતો; પણ ત્યાં કરેલું પાપ વજ્રની જેમ દૃઢ બની જાય છે. એ વજ્રસમાન પાપના કારણે મને રાક્ષસજન્ય, અત્યંત ક્રૂર અને પાપી જન્મ મળ્યો—હિમાલયમાં. હું બે વખત ગિધનો, ત્રણ વખત વાઘનો, બે વખત સાપનો, એક વખત ઘુવડ અને પછી જંગલી શૂકરનો જન્મ લીધો. હે તેજસ્વિ સ્ત્રી, આ મારું દસમું જન્મ છે રાક્ષસ તરીકે; હજારો વર્ષો મારી આ જન્મમાળામાં વીતી ગયા. હે સૌમ્ય, મારા માટે આ દુઃખના દરિયાથી બહાર આવવાનો કોઈ ઉપાય નથી; અહીં, હે સુંદર ભ્રૂવાળી, મેં ત્રણ યોજન સુધી જીવજંતુ વિનાનું ક્ષેત્ર બનાવી દીધું છે. અનેક નિર્દોષ જીવોને મારી નાખ્યા; એ પાપના કારણે, હે સુંદર ભ્રૂવાળી, મારું મન સતત પીડાય છે. પણ આજે, તને જોઈને મારા મન પર અમૃતની ઠંડક છવાઈ છે; તીર્થ ફળ તો સમયથી મળે, પણ સદાચારી સંગ તુરંત ફળ આપે છે. એથી, હે સુંદર ભ્રૂવાળી, જ્ઞાની લોકો સજ્જન સંગતની પ્રશંસા કરે છે; મારું હૃદયનું દુઃખ તને કહી દીધું. દુર્લભ છે એવો સદાચારવાળો, જેને પોતાનું મન પીડતું નથી; તું અહીં શું યોગ્ય છે તે જાણે છે, તેથી હું વધુ કંઈ નહીં કહું. ‘આ દુઃખના દરિયાને કેવી રીતે પાર કરું?’—તો સજ્જન સંગત જ સહારો છે. દૂધના દરિયે હંસને જ પાણી આપે છે, બગલાને નહીં. દત્તાત્રેયે કહ્યું: એમ સાંભળીને બંનેના હૃદયમાં દયા છવાઈ ગઈ. કાંચનમાલિનીએ ધર્મદાન કરવાનો સંકલ્પ કર્યો અને ગાઈ ઉઠી: “હવે હું ઉપાય લાવીશ—મને રક્ષ, દુઃખી ન થા.” તેણે દૃઢ સંકલ્પ કર્યો: “હું તારી મુક્તિ માટે પ્રયત્ન કરીશ; હું દર વર્ષે માઘમાં અનેક વ્રત કરી ચૂકી છું.” હે પુણ્યવતી, શ્રદ્ધાથી મેં બ્રહ્માના બંને તીર્થ—શ્વેત અને કૃષ્ણ—માં આ વ્રતો કર્યા છે; એ પુણ્યની ગણતરી હું તને કહું છું, હે રાક્ષસ. વિદ્વાનો કહે છે કે ધર્મ ગુપ્ત રીતે કરવો જોઈએ; સંકટગ્રસ્તને દાન કરવું ઋષિઓએ વખાણ્યું છે. હે પુણ્યવતી, વાદળે દરિયામાં વરસાદ વરસાવ્યા પછી તેને શું ફળ મળે? એ પુણ્યનો ફળ મેં અનુભવ્યો છે, હે રાક્ષસ. હવે એ પુણ્ય હું તને આપું છું, જે ક્ષણે પાપનો નાશ કરે છે. પછી તેણે કપડું પિછીને કમળાકાર હથેળીમાં પાણી લીધું અને એ માઘવ્રતથી પ્રાપ્ત પુણ્ય વૃદ્ધ રાક્ષસને આપ્યું. સાંભળ, હે રાજા, માઘવ્રતના આચરણથી જે અદ્ભુત શક્તિ ઉદભવી! ત્યાં, એ પુણ્ય પ્રાપ્ત થતાં જ રાક્ષસનું શરીર મુક્ત થઈ ગયું; તેને દિવ્ય રૂપ પ્રાપ્ત થયું, જે સૂર્યમૂર્તિ જેવી તેજસ્વી હતી. દેવમાર્ગે ચાલતો, આનંદથી ખીલી ગયેલી આંખો સાથે, તે આકાશમાં તેજથી દિશાઓ પ્રકાશિત કરતો પ્રકાશમાન થયો.