રાત્રે, એ વ્યક્તિ સ્વપ્નો જુએ છે અને દિવસે એ અચેતન રહે છે. એ રીતે, હે દેવી, એના અંગો ધીમે ધીમે દુઃખી થાય છે અને રોજે રોજ એ પીડાય છે. સંસારમાં ભટકતા મનુષ્યને ત્યાં વૈરાગ્ય પ્રગટ થાય છે—એ નિશ્ચય, સગા-સંબંધથી રહિત, શાંત અને તૃપ્ત હોય છે. પછી, ઇચ્છા અને ક્રોધથી મુક્ત થયેલા આત્માએ પૂછ્યું: "તમે કોણ છો, એ નંગી અવસ્થામાં? મિત્રો વચ્ચે તમને શરમ કેમ લાગતી નથી?" એ આગળ પૂછે છે: "જે સ્થળે લોકો, સ્ત્રીઓ, વૃદ્ધો, યુવાન સ્ત્રીઓ અને માતાઓ હાજર છે, ત્યાં તમે નિર્વસ્ત્ર જઈને શરમ કે ભય કેમ નથી અનુભવતા?" ત્યારે વૈરાગ્યવંતે જવાબ આપ્યો: "અહીં કોણ નંગો દેખાય છે? હું ક્યારેય નંગો નથી. તમે, જેઓ કપડા અને બંધનથી સજ્જ છો, એ જ વસ્ત્રધારી છો. હું ક્યારેય નંગો નથી; માત્ર એ જ વ્યક્તિ નંગો ગણાય છે, જે ઇન્દ્રિય અને ઇન્દ્રિય વિષયોમાં ફસાઈને સંયમ છોડે છે." આ આત્માએ ફરી પૂછ્યું: "મનુષ્ય માટે સંયમ શું છે? હે મહાન ઋષિ, જો તમને ખાતરી હોય તો વિગતે કહો." ત્યારે વૈરાગ્ય અને વિવેકી એ કહ્યું: "મન હંમેશા સુખ અને દુઃખમાં સ્થિર રહેવું એ જ સાચો સંયમ છે." "જ્યારે કોઈ સર્વ પરિસ્થિતિઓથી પીડાય છે, ત્યારે એ બધાને ત્યાગી દે છે; હવે હું શરમ વિશે કહું છું, જેમાં મન સંપૂર્ણ રીતે પ્રવેશે છે. 'આજે મને એમ ન કરવું જોઈએ—નંગો ઊભા રહીને સ્થાન વિના'—પછી જે વ્યક્તિ દિલથી પસ્તાય છે, એ જ સાચી શરમ છે." "શરમ ક્યાં માટે હોવી જોઈએ? અહીં ક્યારેય બીજું કોઈ નથી. મનુષ્ય એકલ અને દૈવી છે; એના કશું નષ્ટ કરી શકે તેવા બીજું કોઈ નથી." "હવે હું એ લોકો વિશે કહું છું, જેમને તમે ઉલ્લેખ કર્યો: જેમ કુંભાર માટીનો ગોળો ચાક પર મૂકે છે, અને દોરથી ફેરવીને અનેક આકારો આપે છે—હزارો વાસણો, પોતાની ઈચ્છા અને બુદ્ધિ પ્રમાણે. એ જ રીતે, સર્જનહાર વિવિધ આકારો બનાવે છે; પછી, કોઈ કારણસર એ નષ્ટ થાય છે." "જે હંમેશા સ્થિર છે, અને શાશ્વત લોક, એ માટે શરમ હોવી જોઈએ; એ ક્યારેય પૃથ્વી પર પાછા આવતાં નથી." "આકાશ, વાયુ, અગ્નિ, પૃથ્વી અને પાણી—આ પાંચ તત્વોથી લોક પ્રગટ થાય છે અને સર્વત્ર સ્થિર છે." "જીવો આ પાંચ તત્વોમાં, દરેક અંગમાં, સારી રીતે સ્થિર છે; એ સર્વત્ર છે—તો શરમ કોની માટે?" "હવે, હું સ્ત્રીના સ્વરૂપ વિશે કહું છું; હે પ્રિય, સાંભળો: જેમ હજારો વાસણોમાં પાણી ચમકે છે, એ જ રીતે એક ચંદ્ર સર્વત્ર પ્રકાશે છે, એ રીતે મહાત્મા આત્મા પણ સર્વ જીવોમાં ચમકે છે, મોહના ચક્રમાં ફસાયેલા જીવોમાંથી બહાર આવીને." "સ્થિર અને ચલ જીવોમાં, તમે જન્મના દ્વારથી પ્રવેશો છો—પાપ અને મોહના કારણે." "એ સ્ત્રી, પોતાના સ્તન, કટિ અને યુવાનો દ્વારા ચમકે છે; અહીં હૃદયના માંસમાં વૃદ્ધિ જોવા મળે છે—એમાં કોઈ સંશય નથી." "જીવોના પતન માટે, એ સ્ત્રીનું મોહરૂપ દર્શાવવામાં આવે છે; એ સ્ત્રી, જેમને તમે વર્ણવી, સાચે અસ્તિત્વ ધરાવતી નથી." "સર્જનહાર પોતાની લીલા માટે હંમેશા પોતાનો આનંદ મેળવે છે; જેમ સ્ત્રીમાં છે, તેમ પુરુષમાં પણ આત્મા સર્વત્ર સ્થિર છે." "જેમાં સ્તન અને ગર્ભ નથી, એ જીવ જીવતા જ મુક્ત ગણાય છે; પુરુષ 'પુરુષ' કહેવાય છે, અને સ્ત્રી 'પ્રકૃતિ' કહેવાય છે." "એ સાથે આનંદ માણે છે, પણ મુક્તિ ક્યારેય પ્રાપ્ત નથી થાય; તમે પુરુષોમાં, પ્રકૃતિ સાથે જોડાયેલા દેખાય છો." "આ સમજ્યા પછી, શરમ કોને કોની માટે હોવી જોઈએ? સુખમાં જાઓ. હવે હું એ વૃદ્ધ સ્ત્રીનું વર્ણન કરું છું, હે સુંદર ચહેરાવાળી." "એનું ચામડું કુંવાળું થઈ ગયું છે, એના અંગો પણ; એ સફેદ અને ધૂળિયા વાળથી પીડાય છે." "પછી, એ કમજોરી અને દુઃખી, વાંકડા ચહેરે ઢંકાયેલી, વૃદ્ધાવસ્થામાં સ્ત્રી ગણાતી નથી, પણ 'વૃદ્ધા' કહેવાય છે." "આ એના લક્ષણો છે; હવે હું યુવાન સ્ત્રીનું વર્ણન કરું છું, જે હંમેશા જ્ઞાનમાં વૃદ્ધિ પામે છે, આત્માના બાજુમાં આશ્રય પામે છે." "એ 'સુમતિ' કહેવાય છે, વૃદ્ધ અને યુવાન બંને; સ્ત્રી હંમેશા પુરુષોમાં સ્થિર છે." "એમાં શરમ હોવી જોઈએ; હવે હું બીજું કહું છું—માતાનો વર્ણન કરું છું, જેમને તમે ઉલ્લેખ કર્યો." "ચેતના હંમેશા જીવોના અંગોમાં વસે છે; જે ઊંચું જ્ઞાન આપે છે, એ 'પ્રજ્ઞા' કહેવાય છે." "પ્રજ્ઞા માતા કહેવાય છે, જીવોની રક્ષા માટે; એ સર્વ લોકમાં પોષણ અને કલ્યાણ માટે સ્થિર છે." "સુમતિ, જેમને માતા કહેવાય છે, એનું વર્ણન કર્યું છે; એ સ્વરૂપો, જે સંસારના દ્વાર અને માર્ગ છે, અનેક છે." "આ માતાઓ ખરેખર છે, અને અનેક દુઃખ બતાવે છે; માતાનું સ્વરૂપ વર્ણવી દીધું—હવે બીજું શું કહું?" પછી આત્માએ પૂછ્યું: "તમે કોણ છો, જે મારી પીડા દૂર કરવા આવ્યા છો? તમારી સાચી સ્વરૂપ વિગતે કહો." વૈરાગ્યવંતે કહ્યું: "જેટલી ઈચ્છાઓ રહી ગઈ છે, એ બધી આશા વગર છે; એમાં ભ્રષ્ટ થવાથી, એ આ કર્મો અલગ રીતે જોઈ શકતા નથી." "જ્યાં આશા ક્યારેય નજીક નથી આવતી, ત્યાં ક્રોધ, લોભ અને મોહ, ભયથી નષ્ટ થઈ જાય છે." "હું વૈરાગ્ય છું—તમને આશીર્વાદ! વિવેક મારા સાથી છે." "તમારા ભાઈના લક્ષણો અને તમારા સ્વરૂપ વિશે કહો." ત્યારે વૈરાગ્યવંતે કહ્યું: "હું એના લક્ષણો કે સ્વરૂપ તમારે સામે વર્ણન નહીં કરું.