વિરાટ યુદ્ધના સમયે, પરાક્રમી હરિએ પોતાના તીક્ષ્ણ બાણોથી દુશ્મનના બાણોને કાપી નાખ્યા અને અગ્નિ સમાન, ભારે અને અપ્રતિહત શસ્ત્રોથી તેને ઘાયલ કર્યો. કેશવના શસ્ત્રોની ચપળતાથી, શત્રુઓના તીક્ષ્ણ તીરો અને તલવારો મનની ગતિ જેટલી ઝડપી હતી, પણ હરિના પ્રહાર સામે તેઓ સુકા ઘાંસ અથવા રૂના તંતુ જેવી નબળી પડી ગઈ. ત્યારબાદ, હજારો સોનાના તીરો વડે ઘાયલ અને ક્રોધિત થયેલા દૈત્યસેનાપતિએ યુદ્ધમાં એક પર્વત ઉઠાવ્યો. હિરણ્યાક્ષે મહાબળથી માધવને આઘાત કર્યો, પણ હરિએ સહેલાઈથી પોતાની ગદા વડે તેને ચૂર કરી નાખ્યો. આ રીતે, હજારો પર્વતો એક પછી એક ફેંકવામાં આવ્યા, પણ દાનવોના શત્રુ હરિના ચપળ પ્રહારથી તે બધા ધૂળી સમાન થઈ ગયા. પછી, દૈત્યપ્રમુખે અસંખ્ય ભુજાઓ ઉત્પન્ન કરી, અત્યંત ભયાનક તીરો, ભાલા, ત્રિશૂલ, પરશુ અને અન્ય શસ્ત્રોથી સંયુક્ત યુદ્ધ આરંભ્યું. તેણે ક્રોધથી ભરપૂર થઈ વિષ્ણુ પર શસ્ત્રવર્ષા કરી, પણ દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભગવાને તત્કાળ તે બધા શસ્ત્રોને કાપી નાખ્યા. વિષ્ણુએ ભયાનક, અગ્નિસમાન બળવાળા તીરો વડે દૈત્યોના અંગો ભેદી નાખ્યા, જે શંભુના ત્રિશૂલ જેવા ભયાનક હતા. યુદ્ધમાં અવિનાશી હરિએ, દેવતાઓના સ્વામી તરીકે, મહાબળશાળી દૈત્યરાજને મૂર્છિત હાલતમાં પોહંચાડી દીધો. ત્યારબાદ દૈત્યે એક ભયાનક, કાળની જીભ જેવી, આઠ ઘંટાવાળી અસધ્ય શસ્ત્ર હરિના વિશાળ છાતી પર ફેંકી. એ સમયે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા હરિ ઘનઘોર વાદળ અને વીજળી-ચાંદનીથી ઝગમગતા જણાયા. દૈત્યોએ વિજયના નાદ સાથે હરિનું સ્તુતિગાન કર્યું. પછી દાનવોના શત્રુએ પોતાનું સુદર્શન ચક્ર દૈત્યસેના પર ફેંક્યું; તે ચક્રે તેમના મસ્તક કાપી નાખ્યા અને પાછું માધવ પાસે આવી ગયું. હરિએ યુદ્ધમાં દૈત્યને ભાલાથી ઘાયલ કર્યો; લાંબા સમય પછી દૈત્યે ચેત આવીને અગ્નિસમાન તીરે કેશવને ઘાયલ કર્યો. હરિએ ક્રોધથી કૌબેરને યુદ્ધમાં પરાસ્ત કર્યો, ત્યારે અસુરે એક અત્યંત ભયાનક માયાશક્તિ શસ્ત્ર છોડ્યું. હિરણ્યાક્ષે સિંહ, વાઘ, ગીધ, હાથી અને સાપ જેવી માયિક સૃષ્ટિ કરીને વિષ્ણુ પર આક્રમણ કર્યું. પણ હરિએ પોતાના તીરો વડે એ શસ્ત્રવર્ષાને કાપી નાખી અને ભાલાથી પણ પ્રહાર કર્યા. યુદ્ધમાં વિષ્ણુનું સમગ્ર શરીર લોહીથી લથબથ થઈ ગયું, તેમ છતાં તેમણે અસુરને ખેંચી લીધો. દેવેશ્વરે ત્રણ તીરો વડે દૈત્યના ભાલાને વિધ્વસ્ત કર્યા, તેના કવચ, ધ્વજ, રથ અને છત્રને પણ નષ્ટ કર્યા. હરિએ દશ તીરો વડે દૈત્યના સારથિને ઘાયલ કર્યો, અને જ્યારે રથ નષ્ટ થયું, દૈત્ય બીજા ઉત્તમ રથ પર ચડીને યુદ્ધ માટે ઊભો રહ્યો. બંને વચ્ચે અત્યંત ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું. હિરણ્યાક્ષ અને હરિ વચ્ચે શસ્ત્રપ્રતિશસ્ત્રની અદભુત જંગ ચાલી. એમ જ યુદ્ધમાં એકસો દેવવર્ષ વીતી ગયા. પછી દૈત્યે, વામન જેવો વિકટ રૂપ ધારણ કરી, ક્રોધથી ત્રણેય લોક સહિત સ્થાવર-જંગમને પોતાના મોઢામાં પકડી લીધા અને પૃથ્વીને ઉંચકી રાસાતળમાં પ્રવેશ્યો. બાકી દૈત્યોએ આનંદપૂર્વક તેની સાથે રાસાતળમાં પ્રવેશ કર્યો. વિષ્ણુએ, દૈત્યના મહાબળને જાણીને, દૈત્યરાજને મરવાનો સંકલ્પ કરીને, વારાહરૂપ ધારણ કર્યું અને દૈત્ય પાછળ રાસાતળમાં પ્રવેશ કર્યો. ત્યાં જઇ, જળના મૂળમાં, વિષ્ણુએ પૃથ્વીને પોતાના દાંતે ઊંચકી રાખી, જે સમગ્ર જગતની આધારરૂપ છે. જ્યારે વિષ્ણુ, અપરિમિત તેજવાળા, પૃથ્વી લઈને બહાર નીકળતા હતા, ત્યારે દૈત્યપ્રમુખ હિંમતપૂર્વક આવીને તેમને કઠોર શબ્દોમાં અપમાન કરવા લાગ્યો. વિષ્ણુએ પોતાના માયિક વારાહરૂપે એ અપમાન સહન કર્યું અને જળ ઉપર પર્વત સમાન પૃથ્વીને ધારણ કરી. ત્યાં પોતાના અંશને સ્થાપિત કરી, પૃથ્વીને સ્થિર કરી દીધી. ત્યારબાદ દૈત્યરાજ ફરી યુદ્ધ માટે આવ્યો. મહાક્રોધથી દૈત્યે હરિને ગદાથી પ્રહાર કર્યો, પણ વિષ્ણુએ, માયિક વારાહરૂપે, એ ગદાને ટાળી દીધી. પછી યોગબળથી વિષ્ણુએ કૌમોદકી ગદાથી દૈત્ય પર મૃત્યુ સમાન પ્રહાર કર્યો. દૈત્ય હિરણ્યાક્ષે પણ ક્રોધથી ભગવાનના જમણા હાથ પર મુક્કો માર્યો. એ રીતે પ્રહાર અને પ્રતિપ્રહાર, આગળ-પાછળ, ઘૂમાવ-ફેંકાવ અને પરસ્પર અનુસરણ સાથે ભયાનક યુદ્ધ ચાલ્યું. બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ આ ભયાનક યુદ્ધને આકાશમાંથી નિહાળી રહ્યા હતા. તેઓએ કહ્યું: "લોકો, દેવો અને ઋષિઓનું કલ્યાણ થાઓ." અને તેમણે વારાહરૂપે વિષ્ણુને સંબોધ્યા: "હે ભગવાન, બાળક જેવી રમત ન કરો; આ દેવશત્રુનું વિનાશ કરો." ત્યારે મહાતેજસ્વી વિષ્ણુએ, બ્રહ્માદિકના સંમતિથી, પોતાના ભયાનક સુદર્શન ચક્રને છોડ્યું, જે હજારો સૂર્યો જેટલું તેજસ્વી, હજાર કિરણોવાળું અને વિપુલ પ્રકાશમય હતું. દૈત્યોના વિનાશક એવા એ ભયાનક ચક્રે ક્ષણમાં જ મહાબળશાળી હિરણ્યાક્ષને ભસ્મ કરી નાખ્યો. બ્રહ્મા અને અન્ય દેવોના દૃશ્યે એ ચક્રે દૈત્યને ભસ્મ કરી, પછી અવિનાશી વિષ્ણુ પાસે પાછું આવી ગયું. ત્યારબાદ, બ્રહ્મા, અન્ય દેવો અને ઈન્દ્રાદિ લોકપાલોએ વિષ્ણુની વિજય જોઈને તેમનું સ્તુતિગાન કર્યું. દેવોએ કહ્યું: "અમે વિશ્વના મૂળ, દેવ-દૈત્યોના સ્વામી, લોકરક્ષક એવા વિષ્ણુને વંદન કરીએ છીએ; જેમના નાભિકમળમાંથી પદ્મયોની બ્રહ્માની ઉત્પત્તિ થઈ, એવા ભગવાનમાં અમે શરણાગતિ લીધી છે.