અષ્ટ વસુઓના પર્વતોથી શોભિત, ત્રણેય લોકના જળોથી વ્યાપ્ત મહાસાગર, સાંજ અને પ્રભાતના જળો સાથે મિશ્રિત અને પવનથી પરિપೂರ್ಣ તે પ્રદેશ અતિ તેજસ્વી લાગતો હતો. ત્યાં દૈત્ય અને યક્ષોના ગામ વસેલા હતા, રાક્ષસો જેવી માછલીઓથી ભરપૂર, બ્રહ્માના મહાશક્તિથી સમૃદ્ધ અને સ્વર્ગની રત્ન જેવી સ્ત્રીઓથી અલંકૃત હતો. આ પ્રદેશ શ્રી, કીર્તિ, તેજ અને વૈભવથી ભરેલો હતો; નદીઓ સમયના મહાવર્ષા, યોગ, સર્જન અને વિનાશથી પ્રવાહી બની હતી. એ મહાસાગર નારાયણનું મહાસાગર હતું—સદ્જનનો પરમ સંગમ, દેવો પરના દેવ, વરદાન આપનાર અને ભક્તોને પ્રિય. એ દેવ અનુકંપા આપનાર, શાંતિ અને મંગલ લાવનાર, હર્યશ્વના રથ અને ગરુડધ્વજથી શોભિત હતા. ચંદ્ર અને સૂર્યના ચક્રોથી રચાયેલા, ઉદાર દ્રષ્ટિવાળા લોકોથી ઘેરાયેલા, અનંત કિરણોથી યુક્ત અને જોવામાં અઘરા એવા એ દેવ મેરુ પર્વતની શિખરે વિરાજમાન હતા. તારા જેવા પુષ્પોથી અલંકૃત, ગ્રહો અને તારાઓના તેજથી પ્રકાશિત, વિપત્તિમાં અભય આપનાર અને દેવ-દૈત્યોથી અજય એવા એ દેવને દેવોએ જોયા. એ દેવ દૈવી રથ પર ઊભા હતા, જે સ્વર્ગલોકોમાં વ્યાપક હતો, હર્યશ્વના રથ સાથે જોડાયેલ અને મુક્તામણિના તેજથી શોભિત હતો. ઈન્દ્રની આગેવાની હેઠળ બધા દેવો, હાથ જોડી, એ શરણમાં આવ્યા અને વિજયઘોષ કર્યા. તેમનાં વચન સાંભળીને, દેવાધિદેવ વિષ્ણુએ મનમાં દૈત્યોના વિનાશનો સંકલ્પ કર્યો. વિષ્ણુ આકાશમાં પોતાના પરમ રૂપે ઊભા રહ્યા અને સર્વ દેવો પાસે પ્રતિજ્ઞાપૂર્વક બોલ્યા: "શાંતિથી જાવ, તમને આશીર્વાદ મળે; ડરો નહીં, મારુતગણો. બધા દાનવો મારા દ્વારા વિજય પામ્યા છે; હવે ત્રણેય લોક પર તમારો અધિકાર છે." વિષ્ણુના સત્યવચન સાંભળીને બધા દેવો આનંદિત થયા, જાણે અમૃતનો સ્વાદ માણ્યો હોય. પછી અંધકાર દૂર થયો, વાદળો વિસ્મૃત થયા, શીતળ પવન વહવા લાગ્યા અને દિશાઓ સ્પષ્ટ થઈ ગઈ. તારાઓ તેજસ્વી બન્યા, ચંદ્રની પરિક્રમા થઈ, ગ્રહો વિઘ્ન વિના રહ્યા અને નદીઓ શાંતિથી વહવા લાગી. માર્ગો શુદ્ધ થયા, ત્રણેય લોક પવિત્ર બન્યા; નદીઓ યોગ્ય રીતે વહી, પણ મહાસાગર સ્થિર રહ્યો. માણસોના ઇન્દ્રિયોએ આંતરિક પ્રકાશ પ્રાપ્ત કર્યો; મહર્ષિઓ દુઃખરહિત થઈને વેદોચ્ચાર કરતા. યજ્ઞોમાં હોમદ્રવ્ય યોગ્ય રીતે પકવાયું અને અગ્નિથી શુદ્ધ થયું; લોક ધર્મમાં સ્થિત થઈ હૃદયથી આનંદિત થયા. વિષ્ણુના શત્રુવિનાશના વચન સાંભળીને દૈત્ય અને દાનવો ભયભીત થયા. તેમણે યુદ્ધ અને વિજય માટે મહાન તૈયારી કરી; માયાએ અવિનાશી સુવર્ણકોટથી ઘેરાયેલું દુર્ગ બનાવ્યું. એ ચાર ચકડીયું, વિશાળ રથ શક્તિશાળી શસ્ત્રોથી સજ્જ હતું, ઘંટાનાદથી ગુંજતું, વાઘના ચામડાથી અલંકૃત. રશ્મિઓ અને સુવર્ણ જાળથી શોભિત, પશુઓથી ભરપૂર અને પક્ષીઓથી તેજસ્વી હતું. દૈવી શસ્ત્રો અને તેજથી શોભિત, ગર્જનારા મેઘ જેવો અવાજ કરતું, એ રથ આકાશ જેવું મહાન લાગતું. ગદા અને લોખંડની મોસાળીથી ભરેલું, એ જીવંત સાગર જેવું દેખાતું, સુવર્ણ કંગણ અને ચૂડીઓથી શોભિત અને ચક્ર ચંદ્ર જેવું હતું. ધ્વજ અને પટાકાઓથી શોભિત, એ મન્દર પર્વત અને સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતું, હાથીના સુંડ જેવી આકૃતિ ધરાવતું અને સિંહના વાળથી ઝગમગતું હતું. હજારો ભાલુઓએ ખેંચેલું, અમૃતના ધારા જેવો અવાજ કરતું, તેજસ્વી, દૈવી અને આકાશમાં ઉડતું એ રથ સર્વોત્તમ હતું. યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થઈને, તે પર ચઢ્યો, મેરુ પરના સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતા, એક ક્રોશ જેટલી પહોળાઈ અને લંબાઈ ધરાવતું. એનું ચક્ર પર્વતની ચોટી જેવું, કાજળ જેવું કાળું, કાળી અને લાલ રત્નમાળાથી બંધાયેલું હતું. અંધકારને દૂર કરતી રશ્મિઓ છોડતું, મેઘ ગર્જના જેવો અવાજ કરતું, લોખંડની મહાજાળથી બંધાયેલું અને વિંડોઝથી છિદ્રિત હતું. તેમાં લોખંડની ગદાઓ, ફેંકવાના દંડ, ભારે મુગદરો, ભાલા, લાંબા પાસ અને મુક્ત કાંટાઓ ભરેલા હતા. ભયાનક ભાલા અને કુહાડીઓથી અલંકૃત, દુશ્મનના વિનાશ માટે ઊભું, બીજું મન્દર પર્વત જેવું લાગતું હતું. શ્રેષ્ઠ રથ પર ચઢીને, હજાર ગધેડાઓએ ખેંચેલું, વિરોચન ક્રોધથી ભરાઈ, ગદા હાથમાં લઈ ઉભો રહ્યો. એની સેના આગળ, જ્વલંત શિખરોવાળા પર્વત જેવો, દૈત્ય હયગ્રીવ હજાર ઘોડાઓથી યુક્ત થઈ તૈયાર ઊભો રહ્યો. વિપ્રચિત્તિપુત્ર મહાબલી શ્વેત, સફેદ કુંડલોથી શોભિત, દૈત્યપાંખીઓમાં ફરતો અને યુદ્ધવ્યવસ્થા ગોઠવી રહ્યો. એણે પોતાનું રથ ચલાવ્યું, દુશ્મનપાંખીઓને ચકનાચૂર કરતો, મહાન ધનુષ્ય તાણતો, જેમાં હજાર ડોર હતા. યુદ્ધભૂમિમાં પર્વત જેવી શિખરોવાળો ઊભો રહ્યો; ખરા, ક્રોધથી આંખોમાં અશ્રુ ભરાઈ, યુદ્ધ માટે તૈયાર ઊભો રહ્યો. એના દાંત, હોઠ અને આંખો કંપી ઊઠ્યા, યુદ્ધ માટે આતુર; દૈત્ય ત્વષ્ટા અઢાર ઘોડાઓએ ખેંચાતા રથ પર ચઢ્યો. એ યુદ્ધમુખી, દૈવી વ્યૂહ જેવો દેખાતો; બલિપુત્ર અરીષ્ટ, શ્રેષ્ઠ યુદ્ધા, મહાશસ્ત્રો ધરાવતો ઊભો રહ્યો. એ યુદ્ધમુખી, પર્વતોને હલાવતો; કિશોર, મહાન ઉત્સાહથી, વાછરડાની જેમ પ્રેરિત થયો. દૈતોની વચ્ચે એ ગ્રહોમાં સૂર્ય જેવો તેજસ્વી લાગતો; લંબા, નવા વાદળ જેવો, પ્રલંબના વસ્ત્રથી અલંકૃત હતો. આ રીતે દૈત્ય અને દાનવો મહાયુદ્ધ માટે સજ્જ થયા, અને દેવતાઓએ વિષ્ણુના આશીર્વાદથી શાંતિ અને આનંદ અનુભવ્યો.