પુષ્કર જવાનું ઇચ્છે તે વ્યક્તિએ પુષ્કરનું સર્વ રીતે, સીધી અને ઉલ્ટી ક્રમમાં તથા દરેક રીતથી શ્રદ્ધાપૂર્વક સેવન કરવું જોઈએ. પુષ્કર ખાતે યોગ્ય રીતે સ્નાન કરનારને કરોડો ગણી પવિત્ર ક્રિયાઓનું ફળ મળે છે; જગતમાં જેટલા પવિત્ર તીર્થો છે, તેમાં યોગ્ય વિધિથી જે પુણ્ય મળે છે, એ બધું ફળ માત્ર પુષ્કરનું દર્શન કરવાથી જ પ્રાપ્ત થાય છે. પૃથ્વી પર દસ અબજ તીર્થો છે—એ બધાં ત્રિકાળે પુષ્કર પર હાજર રહે છે, હે કુરુવંશના આનંદ! જેટલા સમય સુધી પર્વતો અને મહાસાગરો અડગ છે, તેટલા સમય સુધી પુષ્કર અક્ષય રહે છે અને બ્રહ્મલોક હજારો જન્મ-મરણ સુધી નિશ્ચય રૂપે પ્રાપ્ત થાય છે. પુષ્કર ખાતે માત્ર એક વખત સ્નાન કરવાથી, અનેક જન્મોમાં સંચિત થયેલા તમામ પાપો ભસ્મ થઈ જાય છે; પુષ્કર દુર્લભ તીર્થ છે, જે સર્વ પાપોનો નાશક છે. હવે, હે રાજન, મારા પાસેથી પાંચ મહાપાપોના નાશ વિશે સાંભળો: દેવાધિદેવના પુત્ર બ્રહ્માજીની પૂજા કરવાથી ધન, આરોગ્ય, દીર્ઘાયુ અને સુખ પ્રાપ્ત થાય છે. જો કોઈ મનુષ્ય આ જન્મમાં દરિદ્ર, રોગગ્રસ્ત, કુષ્ઠી, દુર્ભાગ્યશાળી અથવા નિસંતાન હોય, તો દિશાઓના દૈવતો સાથે મંડળ રચ્યા પછી તરત જ તેને ધન, આયુષ્ય, સંતાન અને આનંદ પ્રાપ્ત થાય છે. જે મનુષ્ય નિયમથી બ્રહ્માજીનું દર્શન કરે છે—જેમાં નવ કમળોથી ભગવાનની પૂજા કરવામાં આવે છે અને ભગવાનના સ્વરૂપને મંત્રરૂપે ધ્યાને ધરે છે—વિશેષ કરીને કાર્તિક મહિનાના શુક્લપક્ષની પૂર્ણિમા કે અન્ય કોઈ પણ પૂર્ણિમા, અથવા સંક્રાંતિ, ચંદ્ર કે સૂર્યગ્રહણ સમયે, જ્યારે ગુરુ દ્વારા પૂજિત ભગવાનનું દર્શન થાય છે, ત્યારે તે તરત જ તૃપ્તિ અને પાપનાશ પામે છે; એ દેવતાઓ અને મનુષ્યોમાં માન્ય બને છે. ગુરુએ બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને વૈશ્ય શ્રેષ્ઠોના વંશ, શુદ્ધિ, વિધિ અને શ્રદ્ધા એક વર્ષ સુધી તપાસવી જોઈએ. યોગ્ય જણાઈ આવે તો મનમાં શંકા ન રાખવી; તે શ્રદ્ધાળુઓએ ગુરુને પરમેશ્વર સમાન માનવો જોઈએ. એક વર્ષ સુધી વીષ્ણુની જેમ ગુરુની ભક્તિપૂર્વક સેવા કરવી, પછી વર્ષ પૂરું થાય ત્યારે ગુરુને પ્રસન્ન કરવો. 'હે પ્રભુ, આપની કૃપાથી અમે સંસારના મહાસાગરથી પાર ઉતરીએ, પરમ બ્રહ્મ અને બ્રહ્માજીની ઉપાસનાથી.'—આ રીતે તેઓ પ્રાર્થના કરે છે. 'સહસ્રશીર્ષ, મંડલ બ્રાહ્મણ અને ધ્યાન દ્વારા અમને ઉપદેશ મળવો જોઈએ; અમને વિશેષ કરીને વૈદિક સમૃદ્ધિ જોઈએ છે.' આવું વિનંતી કરતા વિદ્વાન ગુરુ, વિધિ અનુસાર, વિષ્ણુને મુખ્ય રાખીને, બ્રહ્માજીની પૂજા કરે છે. તેઓ કાર્તિક મહિનાની ચતુર્દશી પર ઇન્દ્રિય સંયમથી ઉપવાસ કરે છે. બ્રહ્મમુહૂર્તે ઉઠીને, પદ્માસનમાં બેસે છે; ગુરુનું ધ્યાન સહસ્ત્રદળ કમળ પર, સફેદ વસ્ત્ર અને યજ્ઞોપવીત સાથે કરે છે. સફેદ માળા અને વસ્ત્ર પહેરી, સફેદ ચંદન લગાવી, નદી કાંઠે જાય છે અને દૈનિક કર્મો શ્રદ્ધાપૂર્વક કરે છે. ગુરુ તેમને દુધાળ વૃક્ષની દાતણ આપે છે; તેને ચાવી, નદી કાંઠે જાય છે—કે નિયમ અનુસાર બીજી નદી, તળાવ કે ઘરમાં પણ—અને પરમેશ્વર દ્વારા સંસ્કૃત મંત્રો સાથે દાતણ ચવે છે. 'આપોહિષ્ઠ' મંત્રથી દાતણને સાતવાર સંસ્કૃત કરી, 'દેવનું' મંત્ર ઉચ્ચારી, હાથમાં રાખી 'લગાડો' કહે છે. 'ઇરાવતી' મંત્રથી ધોઈ, 'બ્રહ્મોદન' મંત્રથી મોઢું ધોઈ, પછી દાતણ દૂર ફેંકે છે અને જોવે છે કે કયા દિશામાં પડી. જો દાતણ આગળ, પૂર્વ કે શુભ દિશામાં પડે, તો દેવપ્રાપ્તિ અને મંત્રસિદ્ધિ થાય છે; જો પાછળ પડે, તો બધા દેવો દૂર થઈ જાય છે; ઉત્તર દિશામાં પડે તો સિદ્ધિ થાય કે ના થાય. દક્ષિણ દિશામાં પડે તો ગુરુનું અવશ્ય મરણ થાય છે. અશુભ સંકેત જોવાય તો ભગવાનની હાજરીમાં જમીન પર સૂઈ રહેવું જોઈએ. ગુરુના સમક્ષ સપના જોવાય તો વિદ્વાન તેને વર્ણવે છે; ગુરુ તેમાંથી શુભ-અશુભ નિર્ધારણ કરે છે. ત્યારબાદ, પૂર્ણિમાના દિવસે સ્નાન કરીને મંદિર જાય છે; ગુરુ તૈયાર કરેલા ભુમિ પર મંડળ રચે છે. નિયમ અનુસાર વિવિધ શુભ ચિહ્નો સાથે ભૂમિ ચિહ્નિત કરે છે, પછી સોળ પાંખડીઓ વાળું કમળ કે નવ નાળીઓ વાળું કમળ દોરે છે. અથવા આઠ પાંખડીઓ વાળું કમળ દોરે છે અને તેને દર્શાવે છે; પછી સફેદ કપડાંથી આંખો બાંધે છે. અક્ષરોની ક્રમ અનુસાર ગુરુ શિષ્યોને પુષ્પ લઈને પ્રવેશ કરાવે છે; નવ કેન્દ્રો વાળું મંડળ રંગીન પાવડરથી બનાવે છે. સૌપ્રથમ ઇન્દ્રની પૂજા કરે છે, પછી ઇન્દ્રાણીની અને પછી અનુક્રમે અન્ય દૈવતોની, દિશાપાલો સાથે અગ્નિદેવની પણ પૂજા કરે છે. અગ્નિદિશામાં યમ, દક્ષિણમાં નિૃતિ, પશ્ચિમમાં વરુણ, ઉત્તર-પશ્ચિમમાં વાયુ, ઉત્તર તરફ ધનદા, ઈશાનમાં રુદ્ર, પૂર્વમાં કળશ, દક્ષિણમાં ચમચો, પશ્ચિમમાં હંસ, ઉત્તર તરફ ચમચી, આગ્નેયમાં અગ્નિકુંડ, નૈઋત્યમાં પાદુકા, વાયવ્યમાં યોગપટ્ટા, ઈશાન્યમાં માળા રાખે છે. પૂર્વમાં વિષ્ણુ, દક્ષિણમાં શંકર, પશ્ચિમમાં રવિદેવ, ઉત્તરમાં ઋષિઓ, કેન્દ્રમાં કમલાસન બ્રહ્મા અને દક્ષિણમાં સાવિત્રીની પૂજા કરે છે. આ રીતે, પુષ્કર તીર્થની મહિમા, બ્રહ્માજી અને ગુરુની ઉપાસના, તથા વિધિપૂર્વકના મંડળ અને પૂજા-કર્મોનું વર્ણન થાય છે, જે શ્રદ્ધાપૂર્વક અનુસરણ કરવાથી મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે અને દિવ્ય ફળો પ્રાપ્ત કરે છે.