మననాత్రాణధర్మత్త్వాన్మన్త్ర ఇత్యభిధీయతే
మననం చేయడం, ధర్మాన్ని కాపాడడం వల్ల దీనిని 'మంత్రం' అని అంటారు.
స్త్రీమన్త్రాస్తు ద్విఠాన్తాః స్యుః పుంమన్త్రా హుంఫడన్తకాః
దీర్ఘస్వరంతో ముగిసే మంత్రాలు స్త్రీమంత్రాలు; 'హుం' లేదా 'ఫట్'తో ముగిసే మంత్రాలు పురుషమంత్రాలు.
పున్దైవతాస్తు మన్త్రా స్యుర్విద్యాః స్త్రీదైవతా మతాః
పురుషదేవత ఉన్న మంత్రాలను మంత్రాలు అంటారు; స్త్రీదేవత ఉన్నవాటిని విద్యలు అంటారు.
తారాన్త్యరేఫః స్వాహాస్తు తత్రాగ్నేయాః సమీరితాః
'తారా', 'రేఫ', 'స్వాహా'తో ముగిసే మంత్రాలు అగ్ని స్వభావం కలవిగా చెప్పబడ్డాయి.
అగ్నీషోమాత్మకా హ్యేవం మన్త్రా జ్ఞేయా మనీషిభిః
ఇలా, మంత్రాలు అగ్ని, సోమ స్వభావం కలవిగా జ్ఞానులు గ్రహించాలి.
సౌమయాశ్చైవ ప్రబుధ్యన్తే వామే వహతి మారుతేః
కొన్ని మంత్రాలు చంద్రశక్తి ద్వారా, మరికొన్ని ఎడమవైపు పోయే గాలిచేత ప్రబోధించబడతాయి.
స్వాపకాలే తు మన్త్రస్య జపో ఽనర్థఫలప్రదః
నిద్రమత్తులో మంత్రాన్ని జపిస్తే, అది ఫలితం ఇవ్వదు.
అనులోభే బిన్దుయుక్తాన్విలోభే సర్గసంయుతాన్
శ్వాస సహజంగా ఉన్నప్పుడు బిందువుతో ఉన్న మంత్రాలు జపించాలి; శ్వాస కలవరంగా ఉన్నప్పుడు సృష్టికి సంబంధించిన మంత్రాలు ఉపయోగించాలి.
అనయా మాలయా జప్తో దుష్టమన్త్రో ఽపి సిద్ధ్యతి
ఈ మాలతో జపించినప్పుడు, లోపం ఉన్న మంత్రమూ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
శాన్తజ్ఞానేతిరౌద్రేయశాన్తిజాతి సమన్వితః
దీనిలో శాంతి, జ్ఞానం, కోపం లేకపోవడం, ప్రశాంత స్వభావం ఉన్నాయి.
ఛిన్నాదిదోషయుక్తాస్తే నైవ రక్షన్తి సాధకమ్
చిన్నిపోవడం వంటి లోపాలు ఉన్న మంత్రాలు సాధకునికి రక్షణ ఇవ్వవు.
కర్మహీనో నేత్రహీనః కీలితః స్తంభితస్తథా
కర్మ లేకపోవడం, నేత్రం లేకపోవడం, బంధించబడటం, స్థంభించిపోవడం కూడా.
భేదితశ్చ సుషుప్తశ్చ మదోన్మత్తశ్చ మూర్చ్ఛితః
పగిలిపోవడం, నిద్రలో ఉండడం, మత్తులో ఉండడం, పిచ్చిగా మారడం, మూర్చిపోయిపోవడం.
కుమారో ఽథ యువా ప్రౌఢో వృద్ధో నిస్త్రింశకస్తథా
బాలుడు, యువకుడు, పక్కాగా ఎదిగినవాడు, వృద్ధుడు, ఖడ్గం లేనివాడు కూడా.
సత్త్వహీనః కేకరశ్చ బీజహీనశ్చ ధృమితః
శక్తి లేకపోవడం, గొంతు బలహీనంగా ఉండడం, బీజం లేకపోవడం, వణికిపోవడం.
అఙ్గహీనో ఽతిక్రుద్ధశ్చాతిక్రూరే వ్రీడితస్తథా
అంగాలు లేకపోవడం, ఎక్కువ కోపంగా ఉండడం, చాలా క్రూరంగా ఉండడం, సిగ్గుపడటం.
అతివృద్ధో ఽతినిఃస్నేహః పీడితశ్చ తథా పునః
చాలా వృద్ధుడు, స్నేహం పూర్తిగా లేకపోవడం, బాధపడటం కూడా.
సంయుక్తం వా వియుక్తం వా త్రిధా వా స్వరసంయుతమ్
కలిసిపోయినా, విడిపోయినా, మూడు విధాలైనా, స్వరంతో కూడినదైనా.
చతుర్ద్ధా పఞ్చధా వాపి స మన్త్రశ్ఛిన్నసంజ్ఞకః
నాలుగు భాగాలు, ఐదు భాగాలుగా ఉన్నా, ఆ మంత్రాన్ని 'చిన్నమైనది' అంటారు.
స తు రుద్ధో మనుజ్ఞేయో హ్యతిక్లశేన సిద్ధిదః
అడ్డుపడినది చాలా కష్టపడి మాత్రమే ఫలితాన్ని ఇస్తుందని తెలుసుకోవాలి.
శక్తిహీనః స విజ్ఞేయశ్చిరకాలఫవప్రధః
శక్తి లేనిది చాలా కాలం తర్వాతే ఫలితాన్ని ఇస్తుందని గుర్తించాలి.
అసౌ పరాఙ్ముఖో జ్ఞేయో భజతాం చిరసిద్ధిదః
తిరిగి ఉన్నది భక్తులకు చాలా కాలం తర్వాతే ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
స మన్త్రో బధిరః ప్రోక్తః కష్టేనాల్పఫలప్రదః
బధిరమైన మంత్రం చాలా కష్టంగా, తక్కువ ఫలితాన్ని ఇస్తుందని చెబుతారు.
నేత్రహీనస్తు విజ్ఞేయః క్లేశేనాపి న సిద్ధిదః
నేత్రం లేనిది ఎంత కష్టపడినా ఫలితాన్ని ఇవ్వదు అని తెలుసుకోవాలి.
హంసేందుర్వా సకారో వా ఫకారో వర్మ వా పున
హంస, ఇంద్రుడు, 'స' తో, 'ఫ' తో, లేక వర్మతో కూడినదైనా.
ఏవం మధ్యే ద్వయం మూర్ఘ్ని యస్మిన్నస్రలకారకౌ
ఇలా మధ్యలో, తలపై రెండు ఉండి, అందులో 'ల' మరియు 'క' లేనివి.
అగ్నిః పవనసంయుక్తో మనోర్యస్య తు మూర్ద్ధని
మనువు వంశానికి చెందినవారి తలపై అగ్ని, గాలి కలసి ఉంటాయి.
అస్రం ద్వాభ్యాం త్రిభిః షడ్భిరష్టాభిర్దృశ్యతే ఽక్షరేః
రెండు, మూడు, ఆరు లేదా ఎనిమిది అక్షరాల నుంచి కన్నీటి బొట్టు కనిపిస్తుంది.
హకారః శక్తిరథవా భీతో మన్త్రః స ఏవ హి
‘హ’ అక్షరం శక్తిగా ఉంటుంది, లేకపోతే ఆ మంత్రం భయాన్ని కలిగిస్తుంది.
మలినస్తు స విజ్ఞేయో హ్యతిక్లేశేన సిద్ధిదః
మలినమైనది మలినమేనని గుర్తించాలి; ఎక్కువ కష్టపడి సాధన చేస్తే ఫలితం ఇస్తుంది.