సమాలిఙ్గ్య సుతం వ్యాసః స్వపార్శ్వస్థం చకార చ
వ్యాసుడు తన కుమారుణ్ని ఆలింగనం చేసి, తన పక్కన కూర్చోబెట్టాడు.
శైలశృఙ్గాద్భువం ప్రాప్తా యాజనాధ్యాపనే రతాః
యజ్ఞాలు చేయడంలో, బోధనలో నిమగ్నమైన వారు కొండ శిఖరాల నుంచి భూమికి దిగివచ్చారు.
తూర్ష్ణీం ధ్యానపరో ధీమానేకాన్తే సముపావిశత్
ఆ ధీమంతుడు మౌనంగా, ధ్యానంలో లీనమై, ఒంటరిగా కూర్చున్నాడు.
భో భో మహర్షే బాసిష్ఠ బ్రహ్మఘోషో న వర్తతే
ఓ మహర్షీ వసిష్ఠ, ఇక్కడ బ్రహ్మధ్వని వినిపించడంలేదు.
బ్రహ్మఘోషైర్విరహితః పర్వతో ఽయం న శోభతే
బ్రహ్మధ్వని లేకుండా ఈ పర్వతం అందంగా కనిపించటం లేదు.
వేదాన్వేదవిదా చైవ సుప్రసన్నమనాః సదా
వేదాలను, వాటి అర్థాన్ని తెలిసినవాడు ఎప్పుడూ మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉండేవాడు.
శుకేన సహ పుత్రేణ వేదాభ్యాసమథాకరోత్
తన కుమారుడు శుకుడితో కలిసి వేదపఠనం చేశాడు.
వాతో ఽతిమాత్రం ప్రవవౌ సముద్రానిలవీజితః
సముద్రపు గాలితో ప్రేరేపించబడిన గాలి బలంగా వీచింది.
శుకో వారితమాత్రస్తు కౌతూహలసమన్వితః
శుకుడు ఆపినప్పటికీ, అతనిలో ఆసక్తి తీరలేదు.
ఆఖ్యాతుమర్హతి భవాన్సర్వం వాయోర్విచైష్టితమ్
ఈ గాలి ఎలా కదులుతుందో, మీరు అన్నీ వివరంగా చెప్పాలి.
అనధ్యాయనిమిత్తఽస్మిన్నిదం వచనం మబ్రవీత్
ఈ అధ్యయనంలో అంతరాయం వచ్చినందువల్ల ఈ మాట చెప్పబడింది.
తమసా రజసా చాపి త్యక్తః సత్యే వ్యవస్థితః
అతడు అంధకారం, రజోగుణాన్ని వదిలిపెట్టి, సత్యంలో నిలబడిపోయాడు.
దేవయానచరో విష్ణోః పితృయానశ్చ తామసః
దేవతల మార్గం విష్ణువుకి చెందింది; పితృదేవతల మార్గం అంధకారానికి సంబంధించినది.
పిథివ్యామన్తరిక్షే చ యతః సంయాన్తి వాయవః
భూమిపై, ఆకాశంలో, ఎక్కడైతే గాలులు సంచరిస్తాయో,
తత్ర దేవగణాః సాధ్యాః సమభూవన్మహాబలాః
అక్కడే సద్భలముగల సాధ్య దేవతలు జన్మించాయి.
ఉదానస్తస్య పుత్రో ఽభూవ్ద్యానస్తస్యాభవత్సుతః
ఉదానుడు అతని కుమారుడయ్యాడు, ద్యానుడు కూడా అతని కుమారుడిగా జన్మించాడు.
అనపత్యో ఽభవత్ప్రాణో దుర్ద్ధర్షః శత్రుమర్దనః
ప్రాణుడు, దుర్జయుడు మరియు శత్రువులను సంహరించేవాడు, సంతానం లేకపోయాడు.
ప్రాణినాం సర్వతో వాయుశ్చేష్టా వర్తయతే పృథక్
ప్రతి జీవిలో వాయువు వేర్వేరుగా వారి క్రియలను నడిపిస్తాడు.
ప్రేషయత్యభ్రసంఘాతాన్ధూమజాంశ్చోష్మజాంస్తథా
అతడు మేఘ సముదాయాలను, పొగతో, వేడితో ఏర్పడిన వాటిని పంపిస్తాడు.
అంబరే స్నేహమాత్రేభ్యస్తడిద్భ్యశ్చోత్తమద్యుతిః
ఆకాశంలో, తక్కువ తేమ నుంచీ, మెరుపు నుండి కూడా, అతడు అత్యుత్తమ ప్రకాశాన్ని కలిగిస్తాడు.
ఉదయం జ్యోతిషాం శశ్వత్సోమాదీనాం కరోతి యః
చంద్రుడు మొదలైన నక్షత్రాల ఉదయాన్ని అతడు ఎప్పటికప్పుడు కలిగిస్తాడు.
యశ్చతుర్భ్యః సముద్రేభ్యో వాయుర్ద్ధారయతే జలమ్
నాలుగు సముద్రాల నుండి నీటిని వాయువు మోయించేస్తాడు.
యో ఽద్ధిః సంయోజ్య జీమూతాన్పర్జన్యాయ ప్రయచ్ఛతీ
అతడు మేఘాలను కూడగట్టి, వర్షదేవుడికి అందజేస్తాడు.
సంనీయమానా బహుధా యేన నీలా మహాఘనాః
అతని వల్ల అనేక విధాలుగా కూడిన గొప్ప నీలి మేఘాలు ఏర్పడతాయి.
యో ఽసౌ వహతి దేవానాం విమానాని విహాయసా
దేవతల విమానాలను ఆకాశంలో తీసుకెళ్లేది అతడే.
యేన వేగవతా రుగ్ణాః క్రియన్తే తరుజా రసాః
వేగంగా కదిలే అతని వలన చెట్లలోని రసాలు ప్రవహిస్తాయి.
యస్మిన్పరిప్లవే దివ్యా వహౄన్త్యాపో విహాయసా
అతని ప్రవాహంలో దివ్య జలాలు ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తాయి.
దూరాత్ప్రతిహతో యస్మిన్నేకరశ్మిర్దివాకరః
దూరం నుండి అడ్డుపడినప్పుడు, ఒకే కిరణంతో ఉన్న సూర్యుడు కూడా అతనిలో నిలిచిపోతాడు.
యస్మాదాప్యాయతే సోమో నిధిర్దివ్యో ఽమృతస్య చ
ఎవరివలన సోముడు, ఆ పరమమైన అమృతానికి నిల్వగా ఉండి, నిత్యం పూరింపబడుతాడో,
సర్వప్రాణభృతాం ప్రాణార్న్యో ఽతకాలే నిరస్యతి
అప్పటికప్పుడు సమయం వచ్చినప్పుడు, అన్ని జీవుల ప్రాణాలను తీసివేసేవాడవాడు,