స చ తాంమన్త్రతః పూజాం ప్రతిగృహ్య ద్విజోత్తమః
ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు మంత్రాలతో చేసిన పూజను స్వీకరించాడు.
ఉదారసత్త్వాభిజనో రాజాపి గురుసూనవే
ఉత్తమ స్వభావం, గొప్ప వంశాన్ని కలిగిన రాజు తన గురుపుత్రునితో మాట్లాడాడు.
కిమాగమనిమిత్యేవ పర్యపృచ్ఛద్విధానవిత్
విధిని తెలిసినవాడు, "మీ రాకకు కారణం ఏమిటి?" అని అడిగాడు.
విదేహరాజోహ్యాద్యోమే జనకో నామ విశ్రుతః
విదేహ రాజు, జనకుడు అని ప్రసిద్ధి చెందినవాడు, నా పూర్వీకుడు.
ప్రవృత్తౌ చ నివృత్తౌ చ సర్వం ఛేత్స్యత్యసంశయమ్
కార్యాలలోనూ, విరమణలోనూ, అన్ని విషయాల్లోనూ ఆయన సందేహం లేకుండా నిర్ణయిస్తారు.
తన్మే ధర్మభృతాం శ్రేష్ఠ యథావద్వక్తుమర్హసి
కాబట్టి, ధర్మాన్ని పాటించే వారిలో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా, నాకు యథావిధిగా వివరించాలి.
కథం చ మోక్షః కర్తవ్యో జ్ఞానేన తపసాపి వా
విముక్తి ఎలా సాధించాలి? జ్ఞానంతోనా, లేక తపస్సుతోనా?
కృతోపనయనస్తాత భవేద్వేదపరాయణః
ఉపనయనం జరిగినవాడు, ప్రియమైనవాడా, వేదాలకు నిబద్ధుడై ఉండాలి.
దేవతానాం పితౄణాం చ హ్యతృష్ణశ్చానసూయకః
దేవతలు, పితృదేవతల పట్ల అతనికి ఆశలు లేకుండా, అసూయ లేకుండా ఉండాలి.
అభ్యనుజ్ఞామనుప్రాప్య సమావర్తేత వై ద్విజః
అనుమతి పొంది, ద్విజుడు నిజంగా ఇంటికి తిరిగి రావాలి.
అనసూయుర్యథాన్యాయమాహితాగ్నిరనాదృతే
అసూయ లేకుండా, నియమానుసారం, అగ్నిని నిబద్ధంగా నిర్వహిస్తూ, వాటిని నిర్లక్ష్యం చేయకుండా ఉండాలి.
తానేవాగ్నీన్యథాన్యాయం పూజయన్నతిథిప్రియః
ఆ అగ్నులను విధిగా పూజిస్తూ, అతిథులను ప్రేమగా ఆహ్వానించాలి.
నిర్ద్వన్ద్వో వీతరాగాత్మా బ్రహ్మాశ్రమపదే వసేత్
ద్వంద్వాలు లేని మనస్సుతో, రాగద్వేషాలు లేకుండా, బ్రహ్మాశ్రమంలో నివసించాలి.
న వినా గురుసంవాసాజ్జ్ఞానస్యాధిగమః స్మృతః
గురువు వద్ద నివసించకుండా జ్ఞానం లభించదని చెప్పబడింది.
ఏతద్భవన్తం పృచ్ఛామి తద్భవాన్వక్తుమర్హతి
ఈ విషయాన్ని నేను మిమ్మల్ని అడుగుతున్నాను; మీరు చెప్పగలరని యోగ్యులు.
న వినా గురుసంబధాజ్జ్ఞానస్యాధిగమస్తథా
అలాగే, గురువుతో సంబంధం లేకుండా జ్ఞానం పొందడం సాధ్యపడదు.
విజ్ఞాయ కృతకృత్యస్తు తీర్ణస్తత్రోభయం త్యజేత్
తన కర్తవ్యాన్ని తెలుసుకొని, పూర్తి చేసి, ఆ స్థితిని దాటి, రెండింటినీ వదిలివేయాలి.
కృత్వా శుభాశుభం కర్మ మోక్షో నామేహ లభ్యతే
శుభాశుభ కార్యాలు చేసినా, ఇక్కడ పేరుకే విముక్తి లభించదు.
ఆసాదయతి శుద్ధాత్మా మోక్షం హి ప్రథమాశ్రమే
శుద్ధమైన మనస్సు గలవాడు మొదటి ఆశ్రమంలోనే విముక్తిని పొందుతాడు.
త్రిధాశ్రమేషు కోన్వర్థో భవేత్పరమభీప్సతః
పరమార్థాన్ని కోరువాడికి మూడు ఆశ్రమాల్లో ప్రయోజనం ఏమిటి?
సాత్త్వికం మార్గమాస్థాయ పశ్యేదాత్మానమాత్మనా
సాత్విక మార్గాన్ని అనుసరిస్తూ, తనను తానే దర్శించాలి.
సంపశ్యన్నైవ లిప్యేత జలే వారిచరగో యథా
అలా చూసినవాడు, నీటిలో జీవి ఎలా ముడిపడదో, అలా కలుషితుడవడు కాదు.
విహాయ దేహం నిర్ముక్తో నిర్ద్వన్ద్వః శుభసంగతః
దేహాన్ని వదిలి, విముక్తుడై, ద్వంద్వాలు లేకుండా, మంచివారితో కలిసివుండాలి.
ధార్యతే యా ద్విజైస్తాత మోక్షశాస్త్రవిశారదైః
ప్రియమైనవాడా, విముక్తి శాస్త్రాలలో నిపుణులైన ద్విజులు పాటించే దానిని గుర్తుంచుకోవాలి.
స్వయం చ శక్యం తద్ద్రష్టుం సుసమాహితర్చతసా
మనసు పూర్తిగా ఏకాగ్రతతో భక్తిగా ఉండగా, ఆ పరమాత్మను తానే స్వయంగా దర్శించగలడు.
యశ్చ నేచ్ఛతి న ద్వేష్టి బ్రహ్మ సంపద్యతే స తు
ఎవడు ఆశపడడు, ద్వేషించడు — వాడే బ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు.
పూర్వైరాచరితో ధర్మశ్చతురాశ్రమసంజ్ఞకః
మునుపటి మహర్షులు అనుసరించిన ధర్మమే నాలుగు ఆశ్రమాలుగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
కర్మణా మనసా వాచా బ్రహ్మ సంపద్యతే తదా
కార్యములతో, మనసుతో, మాటతో — అప్పుడు బ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు.
త్యక్త్వ కామం చ లోభం చ తతో బ్రహ్మత్వమశ్నుతే
కామాన్ని, లోభాన్ని విడిచిపెట్టినవాడు తరువాత బ్రహ్మస్థితిని పొందుతాడు.
సమో భవతి నిర్ద్వుద్వో బ్రహ్మ సంపద్యతే తదా
ఎవరికి మనస్సు సమంగా, కలవరము లేకుండా ఉంటే, వాడు బ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు.