నాభ్యాదిషు నవాఙ్గేషు పాపైర్దుష్టం శుభైః శుభమ్
నాభి మొదలైన తొమ్మిది అవయవాల్లో చెడు జరిగితే అపశకునం, మంచి జరిగితే శుభం కలుగుతుంది.
ముహూ రుదన్తి గాయన్తి ప్రస్విద్యన్తి హసంతి చ
కొన్ని సార్లు మనుషులు ఏడుస్తారు, పాడుతారు, చెమటపడతారు, నవ్వుతారు కూడా.
అధోముఖాధితిష్టన్తి స్థానాత్స్థానం వ్రజన్తి చ
వారు కిందకు ముఖం పెట్టి నిలబడతారు, ఒక చోటు నుంచి మరో చోటుకు వెళ్తారు.
గన్ధర్వనగరం చైవ దివా నక్షత్రదర్శనమ్
గంధర్వ నగరం కనిపించడం, పగలు నక్షత్రాలు కనపడటం,
గాన్ధర్వం దేహదిగ్ధూమం భూమికంపం దివా నిశి
గంధర్వ ధూమం శరీరాన్ని కప్పడం, భూమి పగలు లేదా రాత్రి కంపించడం,
నిశీన్ద్రచాపమణ్డూకం శిఖరే శ్వేతవాయసః
రాత్రి ఇంద్రధనస్సు లేదా కప్ప కనిపించడం, కొండపై తెల్ల కాకి కనిపించడం,
జన్తవో ద్విత్రిశిరసో జాయన్తే వాపి యోనిషు
రెండు లేదా మూడు తలలతో జంతువులు పుట్టడం, లేదా గర్భంలోనూ అలాంటివి కలగడం,
జమ్బూకగ్రామసంవాసః కేతూనాం చ ప్రదర్శనమ్
గ్రామాల్లో నక్కలు నివసించడం, ధూమకేతువులు కనిపించడం.
అకాలే పుష్పితా వృక్షా దృశ్యన్తే ఫలితా యది
కాలానికి తగినట్టు కాకుండా చెట్లు పువ్వులు పండ్లు పూస్తూ కనిపిస్తే,
ఏవమాద్యా మహోత్పాతా బహవః స్థాననాశదా
ఇలా ఇంకా ఎన్నో పెద్ద అపశకునాలు చోటుచేసుకుని, ఆ ప్రాంతాల నాశనానికి కారణమవుతాయి.
మధ్యాద్భయం యశో మృత్యుః క్షయః కీర్తిః సుఖాసుఖమ్
మధ్యలో భయం, కీర్తి నాశనం, నష్టం, పేరు, సుఖం, దుఃఖం ఇవన్నీ కలుగుతాయి.
ఇత్యాదిషు చ సర్వేషూత్పాతేషు ద్విజసత్తమ
ఇలాంటి అన్ని అపశకునాల సందర్భాల్లోనూ, ద్విజశ్రేష్ఠా,
ఇత్యేతత్కథితం విప్ర జ్యౌతిషం తే సమాసతః
ఇలా, ఓ పండితుడా, జ్యోతిషశాస్త్రాన్ని నీకు సంక్షిప్తంగా వివరించాను.
అతః పరం ప్రవక్ష్యామి చ్ఛన్దః శాస్త్రమనుత్తమమ్
ఇప్పటి నుంచి నేను ఛందస్సు శాస్త్రాన్ని, అతి ఉత్తమమైనదాన్ని, వివరించబోతున్నాను.
మాత్రావర్ణవిభేదేన తచ్చాపి ద్వివిధం పునః
అక్షరాల తేడాతో, మళ్లీ అది రెండు రకాలుగా ఉంటుంది.
కారణం ఛన్దసి ప్రోక్తాశ్ఛన్దఃశాస్త్రవిశారదైః
ఛందస్సులో కారణాన్ని, ఛందస్సు శాస్త్రంలో నిపుణులు చెప్పారు.
మధ్యలో రగణశ్వైవ ప్రాన్త్యగః సగణో మతః
మధ్యలో లఘువు ఉన్న గణాన్ని రగణం అంటారు; చివరలో గణం ఉన్నదాన్ని సగణం అంటారు.
త్రిలఘుర్నగణః ప్రోక్తస్త్రికా వర్ణగణా మునే
మూడు లఘువులు కలిగిన గణాన్ని నగణం అంటారు; మూడు వేర్వేరు అక్షరాలు అక్షరగణాలు అవుతాయి, మునీశ్వరా.
సంయోగశ్చ విసర్గశ్చానుస్వారో లఘుతః పరః
సంయోగం, విసర్గం, అనుస్వారం ఇవి తరువాత వస్తే లఘువులుగా పరిగణించబడతాయి.
పాదశ్చతుర్థభాగః స్యాద్విచ్ఛేదోయతిరుచ్యతే
ఒక పాదం అంటే నాలుగవ భాగం; దాని విభజనను విరామం అంటారు.
తుల్యలక్షణతః పాదచతుష్కే సమముచ్యతే
నాలుగు పాదాలు ఒకే లక్షణాలతో ఉంటే, దాన్ని సమం అంటారు.
లక్ష్మ భిన్నం యస్య పాదచతుష్కే విషమం హి తత్
నాలుగు పాదాల్లో లక్షణాలు వేరుగా ఉంటే, అది విసమం అవుతుంది.
షడ్వింశత్యక్షరం యావత్పాదస్తావత్పృథక్ పృథక్
ఒక పాదంలో ఇరవై ఆరు అక్షరాల వరకు ఉంటాయి; ప్రతి ఒక్కదాన్ని వేర్వేరుగా లెక్కించాలి.
త్రిభిః షడ్భిః పదైర్గాథాః శృణు సంజ్ఞా యథోత్తరమ్
మూడు లేదా ఆరు పాదాలు ఉన్న గాథలకు పేర్లు ఉన్నాయి; వాటి పేర్లను వరుసగా విను.
గాయత్ర్యుష్ణిగనుష్టష్టప్చ బృహతీ పఙ్క్తిరేవ చ
గాయత్రీ, ఉష్ణిక్, అనుష్టుప్, బృహతీ, పంక్తి కూడా,
శక్కరీ సాతిపూర్వా చ అష్ట్యత్యష్టీ తతః స్మృతే
శక్కరీ, సాతి, పూర్వా, అష్టి, అష్టీ అని తరువాత గుర్తించబడతాయి.
వికృతిః సంకృతిశ్చైవ తథాతికృతిరుత్కృతిః
విభిన్నత, కలయిక, మితిమీరిన స్థితి, ఎత్తైన స్థాయి — ఇవే.
పాదే సర్వగురౌ పూర్వీల్లఘుం స్థాప్య గురోరధః
ఒక పాదంలో, అన్ని గురువుల కంటే ముందు లఘువు ఉంచాలి; అలాగే, లఘువును గురువు కంటే క్రింద ఉంచాలి.
ఏష ప్రస్తార ఉదితో యావత్సర్వలఘుర్భవేత్
ఈ విధానాన్ని వివరించారు — చివరకు అన్నీ లఘువులు మాత్రమే మిగిలే వరకు.
ఉద్దిష్టే ద్విగుణానాద్యాదఙ్గాన్సంమోల్య లస్థితాన్
ఇక్కడ చెప్పిన రెట్టింపు భాగాలను, స్థిరంగా ఉన్నవాటిని పరస్పరం గుణించాలి.